Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Адамдардың соғыс жүргізуде көлік құралдарын қолданғаны туралы алғашқы дәлелдер - жартылай үйретілген онгерлер тартқан төрт дөңгелекті арбалардың шумерлік бейнелері. Бұл соғыс арбалары баяу және ауыр жүретін, бірақ найзашылар мен сылбыршылар үшін қорғалған жоғары платформаны қамтамасыз еткен. Соғыс күймелерінің алғашқы суреттері 2000 жылынан бұрын Урал даласындағы Үнді-Еуропалық жерлеулерден алынған және 500 жылы Евразияда кеңінен таралған. Жылқымен сүйрелетін дөңгелектері бар арбалар жеңіл және жылдам болғандықтан, жеңіл жаяу әскер мен арбаларды жеңе алды. Жылқыға кем дегенде б.з.д. 4 мыңжылдықта мінуге бола, олар көбінесе жаяу соғысқан жауынгерлерді тасымалдау үшін қолданылған. Атқыштардың негізгі түрі ат үстіндегі арбалар болды, өйткені олар ұрыс алаңын тез айнала алатын және шабуылшылар тез маневр жасай алатын сенімді платформаны ұсынды.
The first evidence of humans using vehicle in warfare are Sumerian depictions of four wheeled wagons pulled by semi domesticated onagers. These war wagons were slow and cumbersome, but provided a protected elevated platform for javelineers and slingers. First depictions of war chariots come from Indo European burials in the Ural steppes dated to around 2000 BC and became widespread around Eurasia by 500 BC. Chariots with spoke wheels pulled by horses were lightweight and fast which made it feasible to outrun light infantry and wagons. Although horses have been ridden as from at least the 4th millennium BC they were most likely largely relegated to transporting warriors, who fought on foot. Until the invention and widespread adoption of the saddle and stirrup chariots remained the primary form of cavalry, as they offered a controllable and reliable platform from which fighters could rapidly manoeuvre around the battlefield and engage with projectile and melee weapons, dismount and fight on foot or climb on to make a swift retreat.
Соғыс майданындағы соғыс күймелері
Арбалар әдетте 24 ат тартқан үш қарулы жауынгерді алып жүреді. Әдетте, кем дегенде бір жүргізуші тізгінді ұстап, қалғандары шайқасып, қолға түсіреді. Артқы аскерлердің жылдамдығы оларға қауіптен қашу үшін алыс жерден садақ, найза және шлангтармен шайқасып, соққы беру және қашу тактикасын тиімді қолдануға мүмкіндік берді. Қажеттілік кезінде немесе одан да берік күймелері арқылы жауынгерлік күресте де тиімді әрекет жасауға болады. Аттардың шабуылы жеңілдеп, бос жаяу әскерлерді аяқ астынан басып тастай алатын, ал салт аттылар биік тұрақтардан найза, семсер, балта және сойылмен соққы бере алатын және өздерін қалқан мен қару-жарақпен қорғай алатын. Ежелгі заманда төрт атпен төрт салт атты жауынгерлері бар ауыр күймелер жасалатын. Бұл арба ауыр болғандықтан, кейде дөңгелектердегі қол арабамен жабдықталған. Бұл ауыр күйменің қозғалыс күші ауыр соққы жасағы ретінде әрекет ететін жау құрамаларын бұзып өту үшін жеткілікті болды. Алайда, жаяу әскердің тығыз жиналған топтары арқылы маневр жасау мүмкін емес болғандықтан, жаяу күреске қатысу өте қауіпті болды. Кельттік соғыс арбалары - эсседумдар соғыста қолданылған соңғы соғыс арбаларының бірі болды. Олардың құрылымы жеңіл және шапшаң болды. Қарулы сарбаз екі тәлкегі бар кішкентай платформада тұрды. Оның жүргізушісі платформаны жылқымен байланыстыратын қалың арқан тордың үстінде отырды. Ол ақсүйекті тез шайқасқа алып шығатын және қауіп төнген жағдайда оны эвакуациялайтын, бұл әскерді жылжымалы тасымалдау ретінде әрекет ететін. Бұл есім Еуропада б.з.д. 100 жылға дейін, ал Ұлыбритания мен Ирландияда б.з. 200 жылға дейін қолданылған.
Chariots typically carried up to three armed warriors pulled by 2 4 horses. Usually there would be at least one driver responsible for holding the reins and the others engaged in fighting and commandeering. The speed of charioteers allowed them to effectively engage in hit and run tactics, skirmishing from afar with bows, javelins and slings before wheeling away from danger. In need or by sturdier design chariots could also effectively engage in melee. The charge of horses could easily break and trample loose infantry formations, while the riders could strike from their elevated platforms with spears, swords, axe and mace and protect themselves with shields and armour. In antiquity heavy chariots with four mounted warriors with four barded horses would be developed. This chariot was a heavy construction and would sometimes be equipped with scythes on wheels. The momentum of this heavy chariot was sufficient to break through enemy formations acting as heavy shock troops. However engaging in melee was likely very dangerous as manoeuvring through densely packed infantry formations was unfeasible and any serious damage to the wheels or the horses could quickly render the charioteers stranded. The Celtic chariots called essedum were some of the last chariots used in warfare. They had a light and agile structure. A heavily armoured warrior stood on a small platform with two independent running spoked wheels. His driver sat on a thick rope net connecting the platform to the horses. It could quickly carry the nobleman into battle and evacuate him in case of danger, essentially acting as a mobile troop transport. It was used in Europe until 100 BCE and in Britain and Ireland until the year 200 AD.