Кіріспе

Страбайн каналы - Солтүстік Ирландияның Тайрон графтығындағы қысқа (6,5 км) канал. Ол Стребайн базар қаласын кеме жүретін Фойл өзеніне, содан солтүстік Ирландия жағалауындағы Фойл портына жалғастырды. Канал 1796 жылы ашылып, 1962 жылы жабылды.

Тарих

Стребайн каналын Аберкорнның 1-ші маркизі Стребайн мен оның жақын маңына өнеркәсіптік және коммерциялық дамуды ынталандырудың жолы ретінде ойлап тапты, оның көпшілігі оның иелігінде болды. Парламенттің актісі каналдың құрылысына рұқсат беру үшін алынды, бірақ каналға қажетті жерді маркиздің агенттері меншік иелерімен келісім бойынша сатып алды, ал жобаға 11 858 фунт стерлинг жұмсалды, оны маркиз жеке қаржыландырды, оған Ирландия парламенті 3 703 фунт стерлинг несие берді. Канал Лектегі Лох-Фойл көлінің су ағысынан, Дерриден жоғары қарай, Страбэнге дейін созылып жатыр. Ол Фойл өзенінен Бернденнет өзенінің тоғысуынан жоғары шығып, Крампси шлюзына кірді. Негізгі су көздері Девин шлюзының үстіндегі каналға кірген оттан алынған, бұл жалғыз салынған шлюз. 1820 жылдан бастап жергілікті тұрғындар тобы сол кездегі жас 2-ші Аберкорн маркизінен (кейіннен 1-ші Аберкорн герцогы болды) каналды жалға алды және оны табысты жүргізуді жалғастырды. 1836 жылы Стребайн мен Дерри арасындағы сапарға 583 жеңіл кеме қатынайды, олардың ішінде жалпы саны 10 535 тонна, оның көпшілігі астық болды. Стребанедегі жағалауда бірнеше қоймалар, астық қоймалары мен кемежайлар салынды. Канал он тоғызыншы ғасырдың бірінші ширегінде Страбейн мен Лиффордқа едәуір өркендеу әкелді және қалалар ауыл шаруашылығы өнімдерінің гүлденген нарығына айналды. Алайда 1847 жылы Дерриден Страбайнға дейін темір жол ашылды, ол 1852 жылы Омага дейін ұзартылды, және көп ұзамай темір жолдарды жалғастыру желісі пайда болды. Бұл каналға үлкен әсер етті, ал көп ұзамай ол қаржы жағынан қиындыққа ұшырады. Соңғы 40 жыл бойы каналды жалға алған канал компаниясы 1860 жылы таратылды, оның орнына Страбайн булы навигациялық компаниясы құрылды. ХХ ғасырдың соңына дейін көлік тасымалы шамамен 20 000 тонна болғанмен, бұл 2000 - 3000 фунт стерлингке дейін табыс әкелді, ал пайдалану шығындары мен жалға төлеу кезінде таза жылдық табыс әрқашан 300 фунт стерлингтен төмен болды. Жаңа компания да таратылды, 1890 жылы оның орнына жылына £ 300-ға 31 жылдық жалға алған Strabane Canal Company пайда болды. 1888 жылы "Темір жол және каналдар қозғалысы туралы" заң әрбір мемлекеттік компанияның сауда кеңесіне тарифтер мен алымдарды хабарлауын міндетті етті. Егер сауда палатасы қолданыстағы тарифтерді мақұлдамаса, онда жаңа тарифтерді белгілеуге өкілетті. Страбейн канал компаниясы жеке компания екенін және сондықтан Заңнан босатылғанын, ал каналға ие болған Аберкорнның 2-ші герцогы Лордтар палатасына шағым жасағанын айтты. 1898 жылы сауда кеңесінен подполковник Аддисонды канал мен компанияның істерін тексеруге жіберді. Жергілікті тұрғындар каналдың кеме жүзуге жарамсыз екендігіне, ал Аддисонның шығыс жағалауын нығайту керектігіне, каналдың жер-жерінде терең емес екеніне және қақпаларды жөндеу қажет екеніне қарамастан, ол каналдың әлі де кеме жүзуге жарамды екеніне үкім шығарды. Алайда, операциялық компания 1888 жылғы заң қолданылған, мемлекеттік компания болып саналды және тоннаждық мөлшерлемесі 6d (2,5p) тоннаға дейін төмендетілді, бұл бұрын қолданылған мөлшерлеменің төрттен бірі.

Құлдырау

Жағдай нашарлай берді. Судың тереңдігі 1 метрден аз, өйткені шығыс жағалауының 3 шақырымы су өткізбейтін етіп жөндеуді қажет етті, ал құлыптың қақпалары ағып кетті. Дери билігінің каналды суаруды жүзеге асыра алмауының нәтижесінде каналдың кіреберісінен төмен Фойлда сағалар мен құм жағалаулары пайда болды. Каналдың алғашқы жылдары каноэлер Страбайнға жетуі мүмкін болса, бұл енді мүмкін емес, өйткені 1860 жылдары Дерридегі Карлайл көпірі және тар теңіз жолындағы Донегал теміржолын алып баратын көпір Страбайн алабынан төменгі каналдан. Бұрын каналдан тек екі ағаштан жасалған көпір ғана өтетін. Ағытқыштар жолды жартылай толған жағдайда ғана аяқтауға мүмкіндік бергеніне қарамастан, сауда жалғасты, Смиттің астық диірмені сауданың жартысына дейін өндірді. Бассейнде екі арақ диірмендері, терізаң, сыра зауыты, жөндеу цехтары мен от жағушыларды қызмет көрсетуге арналған доктар болды. Біршама төмен қарай газ шығаратын зауыттарға көмір түсірілді. 1900 жылы тар темір жол ашылған кезде, ол қолданыстағы желіге бәсекелестік туғызады деп күтілген еді, бірақ іс жүзінде екі компания бағаны келісті, өйткені канал әлі де бәсекелестікке ие болды. 1910 жылы азық-түлік пен тыңайтқышты су арқылы тасымалдау әлі де арзан болды, ал канал алабы темір жол стансасына қарағанда қала орталығына әлдеқайда жақын болды. 1890 жылдан бері Canal Company компаниясының негізгі акционері болған Джеймс Макфарланд осы уақытта қайтыс болды, ал жақсы басқарудың жоқтығы одан әрі құлдырауға әкелді. 1912 жылы канал герцогтен Strabane and Foyle Navigation Company Limited компаниясы сатып алды. Негізгі акционер Страбэйндегі диірменге ие Уильям Смит болды, бірақ каналдың кеме жүретін тереңдігін жақсартуға тырысқанына және канал бойымен баржаларды сүйрейтін бу буып сүйрегіш сатып алуға қарамастан, көлік қозғалысы қалпына келмеді және 1930 жылдардың басында тоқтады. 1944 жылдан бастап каналдан бас тартуға тырысты, ал Страбане мен Дайсерттегі айналмалы көпір арасындағы бөлім 1962 жылы тасталды. Қалғандары ресми түрде ашық болды.

Қайта қалпына келтірудің сәтсіз әрекеті

2006 жылдың маусым айында Strabane Lifford Development Commission шекаралық су жолдарын қалпына келтіру келісім-шарты үшін £ 1,3 млн төледі. Жобаны Лиффорд қаласында Ирландия президенті Мэри МакАлиз бастады және 2,4 км канал мен екі шлюзді жұмыс істеуге қалпына келтіруді көздеді. Екі құлыптар қалпына келтірілді, бірақ каналдың құрылысындағы жұмыстар нашар болды. Кеңестің шешімі бойынша, каналдың қалпына келтірілген бөлігі қазіргі күйінде сақталмайды, ал ол қайтадан нашарлай бастады.