Кіріспе

Солтүстік-Батыс Англиядағы канал

Ланкастер каналы – Солтүстік-Батыс Англиядағы канал, бастапқыда Ланкаширдегі Вестхогтоннан Оңтүстік Камбриядағы Кендалға (тарихи Вестморленд аймағында) дейін салынбақ болған. Риббл өзенін кесіп өтетін бөлігі ешқашан аяқталмады, ал оңтүстік бөлігінің көп бөлігі Лидс және Ливерпуль каналына жалға берілді, қазір ол осы каналдың бір бөлігі саналады. Престоннан солтүстікке қарайғы каналдың тек Престоннан Ланкаширдегі Карнфорт маңындағы Тьюитфилдке дейінгі 68 шақырымдық (42 миль) бөлігі қазір кеме жүруге ашық. Тьюитфилдтен солтүстікке қарайғы канал М6 тас жолының құрылысынан және Кендал маңындағы A590 тас жолынан үш жерде бөлініп қалды. Оңтүстік бөлігі, Джонсон Хиллоктан Аспуллға дейін, Лидс және Ливерпуль каналының бөлігі ретінде кеме жүруге жарамды күйде сақталып қалды. Вестхогтонға салынбақ болған жалғастыру жобасы ешқашан іске аспады.

Тарих

Ланкастер каналы туралы алғашқы идеялар Ланкастер қаласында және оның айналасындағы көмірдің жоғары бағасының салдарынан туындады. 1771 жылы Джеймс Бриндлиден каналды зерттеуді сұрады, бірақ жұмысты 1772 жылы жоспарларын ұсынған Роберт Уитворт аяқтады. Канал Лидс және Ливерпуль каналынан Экклстоннан басталып, 54,5 миль (88 км) Тевитфилдке дейін, Престон және Ланкастер қалалары арқылы өтетін болды. Содан кейін шлюздер каналды 86 футқа (26 м) көтеріп, тағы 18 миль (29 км) Кендал қаласына жеткізетін. Риббл және Лун өзендерін кесіп өту үшін үлкен су құбырлары қажет болды. 1787 жылы Джон Уилкинсон атты темір өндіруші жағалау бойындағы жерді мелиорациялау және мелиорацияланған жер арқылы канал салуды ұсынды, бірақ жұмысты бастау үшін жеткілікті қолдау таба алмады. 1791 жылы каналды ілгерілету мақсатында өткізілген қоғамдық жиналыстан кейін Джон Лонгботам, Роберт Дикинсон және Ричард Бек ұсынылған бағытты қайта зерттеді және оны оңтүстікке қарай кеңейтіп, Ворслидегі Бриджуотер каналымен қосу мүмкіндігін қарастырды. Олар Уитворт ұсынған бағыттан жақсырақ нұсқаны ұсына алмады, бірақ Джон Ренниден оны табуын сұрады. 1792 жылдың қаңтарында ол Уэстхогтоннан Кендалға дейінгі 75,5 мильдік (122 км) бағытты ұсынды. Бұл үшін Риббльдегі су құбырына түсу үшін 32 шлюз қажет болды, ал Тьюитфилдтегі шлюздер тізбегі сол жерде бес шлюзбен және Милтон қаласында төрт шлюзбен алмастырылатын болды. Жарнамалаушылар парламенттен заң қабылдауды жеделдетіп талап етті, өйткені Лидс және Ливерпуль каналының бағытын өзгерту туралы ұсыныстары оңтүстік бөлімнің тиімділігіне әсер ететін еді. 1792 жылғы Вестморленд каналдары туралы заң (32 Geo. 3. c. 101) 1792 жылдың 11 маусымында патшалық бекітілуді алды және «Вестморленд графтығындағы Киркби Кендалдан Ланкастер графтығындағы Вест Хоутонға дейін кеме жүзуге жарамды канал жасау және ұстау туралы заң» деп аталды, сондай-ақ аталған каналдан Барвик маңындағы немесе жақын жердегі Уортон Краггқа немесе жақын жердегі кеме жүзуге жарамды тармақ, сондай-ақ Галемосстан, Чорлиден, Ланкастер графтығындағы Дюксбериге немесе жақын жердегі басқа кеме жүзуге жарамды тармақ салуды қарастырды. Заң Ланкастер каналы навигациясының меншік иелері компаниясын құрды және оларға акцияларды шығару арқылы 414 100 фунт стерлинг жинауға, ал қажет болған жағдайда ипотека немесе қосымша акциялар шығару арқылы 200 000 фунт стерлингтің үстеме сомасын жинауға өкілеттік берді. Джон Ренни 1792 жылдың шілдесінде инженер болып тағайындалды, Уильям Кросли аға оның көмекшісі, ал Арчибальд Миллар резидент инженер және басқарушы болып тағайындалды. 1793 жылдың мамыр айында Глассон тармағының құрылысын рұқсат ету үшін парламенттің екінші заңы (33 Geo. 3. c. 107) қабылданды, осылайша канал теңізге қосылды.

Құрылыс

Жұмыс Престоннан Тевитфилдке дейінгі тегіс учаскеде дерлік бірден басталды. Тевитфилдтен Катераллдың жанындағы Рей Лэйнге дейінгі оңтүстікке қарай 27 миль (43 км) арнаға келісімшарт Джон Мюррей мен Джон Пинкертонға берілді. Пинкертон белгілі канал мердігері болғанымен, Миллер оның жұмысының сапасы нашар екеніне және нұсқауларды орындамағанына шағымданды. Мюррей мен Пинкертон 1795 жылы жұмыстан босатылды, олардың орнына каналдың кішірек бөліктерін салған бірнеше мердігерлер келді. 1794 жылдың қаңтарында Лунь су құбырының құрылысы басталды, ол тастан салынған, бірақ Ренни кірпіш қолданылуы керек деп ойлады, себебі ол әлдеқайда арзан болар еді. 1797 жылға қарай су құбыры аяқталып, канал өзеннен 19 метр биіктікке көтерілді, ал қайықтар Престоннан Тевитфилдке дейінгі 68 шақырымдық қашықтықты, Солтүстік шет деп аталатын жерді жүріп өте алды. Бір ауқымды су құбырлары каналды Кир және Уайр өзендері арқылы алып өтті. Брок өзені каналмен шамалас деңгейде болғандықтан, каналдың үстінде бөгет салынды және оның төсегі су құбырының астынан төмендетілді. Сифондар Кальдер өзенін және Аштон Холлдың жанындағы ағынды каналдың астынан өткізу үшін салынды. 1797 жылдың 27 қарашасында ресми ашылу рәсімі өтті, онда алты қайық Ланкастерден Лунь су құбырына дейін және кері сапар жасады, содан кейін кешкі ас Корольдің қаруында ұсынылды. Осы уақытқа дейін 269 406 фунт стерлинг жұмсалды. Риббл өзенінің оңтүстігіндегі бөлік сәл күрделірек болды, себебі оның бір бөлігі Лидс және Ливерпуль каналының жоспарланған бағытына жақын орналасқан. Оңтүстік шеттегі жұмыс 1793 жылдың шілдесінде басталды, Уиганның жанындағы Барк Хиллден Чорлидің жанындағы Найтингейлге дейінгі аралықтағы келісімшарт Торн қаласының Пол Викерсіне берілді. Бриджвотер герцогымен келіссөздер Уэстхогтоннан оңтүстікке қарай Уорслидегі Бриджвотер каналына дейін кеңейту жоспарларына әкелді, бірақ Парламентке ұсынған заң жобасы Атертон Холл иесінің қарсылығына байланысты жеңіліске ұшырады. Комитет Бриджвотер каналының жақын арада салынып жатқан Ли тармағына қосылуды жақсырақ деп санады. 1798 жылдың ақпанына қарай Викерс Барк Хиллден Чорлидің жанындағы Ноули Уорфқа дейінгі каналдың құрылысын аяқтады және ол кеме жүруге ашық болды. Уильям Картрайт 1794 жылдың қаңтарында Лунь су құбырының құрылысы кезінде көмекші инженер болып тағайындалды, бірақ 1799 жылдың шілдесінде бүкіл каналдың инженері болды. Ол Оңтүстік шеттің 12 милі (19 км) Джонсон Хиллогына дейін ашылғанын және Клейтон Гринге дейінгі келесі бөлімнің Уиттл Хилл туннельдерін қоспағанда, аяқталғанын хабарлады. Сол кезде комитет ақша ағынымен күресіп жатты, бірақ ашық бөлімдер қажетті кіріс әкелді. Содан кейін Солтүстік және Оңтүстік шеттерді қалай қосуға болатыны туралы мәселе туды. Бірнеше нұсқа қарастырылды, соның ішінде Дуглас су жолына қосылу, және Лидс және Ливерпуль осы су жолын жақсартуға келіскенмен, Ланкашир комитеті өз үлесін төлей алмады. Олар 1799 жылы Картрайттан пікір сұрады, ол Оңтүстік шеттегі Клейтон Гриннен Солтүстік шеттің қазіргі аялдамасына дейін 5 миль (8 км) трамвай салуды ұсынды, ол сәл ұзартылатын болады. Содан кейін комитет Ренни мен Уильям Джессоптан Картрайттың трамвай жолын және тағы бір ұсынысты қарастыруды және екі бөлімнің арасындағы канал байланысы туралы кеңес беруді сұрады. Олар Ланкастерге дейінгі бөліктің деңгейіндегі каналды қолдау үшін арнаны пайдалануды ұсынды, Рибблден су құбырымен. Клейтон Гриндегі Оңтүстік шетпен кездесу үшін деңгейді көтеру үшін шлюздер қажет болатын. Олардың баяндамасында үш аркасы бар су құбырының жобасы да болды, әрқайсысының ұзындығы 36 метр, ал жалпы ұзындығы 195 метр. Картрайт, Томас Гибсон сияқты, су құбыры үшін жобалар ұсынды. Ренни мен Джессоп Картрайттың трамвай жолын уақытша шешім ретінде мақұлдады. Олар оның құны 21 600 фунт стерлинг болатынын есептеді және жұмысы көп ұзамай басталды. Қазіргі Оңтүстік шеттегі канал Клейтон Гриннен Уолтон Саммитке дейін 2 км-ге ұзартылды, ал Уиттл Хиллде туннель салынды. Бұл жолды салу қиынға соқты, сондықтан 1803 жылдың 1 маусымында ғана бірінші қайық оны кесіп өтуге мүмкіндік алды. Сол кезде Солтүстік шет Престондағы Фишергейтке жақын жаңа бассейнге дейін кеңейтілген болатын, бірақ трамвай тек Бамбер көпіріне дейін жеткен және 1803 жылдың соңында ашылған. Оның екі рельсі мен үш көлбеу жазықтары болды, әрқайсысы стационарлық қозғалтқыш және үздіксіз тізбекпен қоздырылды. Рибблден өту үшін ағаштан жасалған көпір салынды. Картрайт оны аяқтағаннан кейін, 1804 жылдың 19 қаңтарында қайтыс болды. Оның тағы бір жетістігі – Престондағы канал мен Риббл өзені арасындағы туннельді қазу, осы арқылы каналға сумен жабдықтауды қамтамасыз ету. Оның қайтысынан кейін жобаны Престондық Уильям Миллер аяқтады, ал 1806 жылдың шілдесінде Болтон мен Уатттың бу машинасы туннель арқылы су қағуды бастады. 1792 жылы комитет құрылған кезде, мүшелерінің көп бөлігі Ланкастерден болды, ал біреуі Престондан және біреуі Кендалдан. Бұл жағдай сақталды, нәтижесінде Кендалға қарай кеңейту үнемі кейінге қалдырылды. Миллер 1805 жылы екі бағытты зерттеді, сондай-ақ трамвай мүмкіндігін де қарастырды. Трамвай әлдеқайда арзан болды, бірақ комитет 1807 жылы Реннидің Тевитфилд пен Хинкастер арасындағы бағытына өзгерістер енгізуге және барлық шлюздерді Тевитфилдке қайтаруға рұқсат беретін жаңа Парламент актін алды. Көптеген талқылаулар мен жоспарлардың бірнеше рет өзгеруінен кейін, Лидс және Ливерпуль каналымен шарттарға қол жеткізілді, олар осы каналдың Оңтүстік шетінің көп бөлігін пайдалануға мүмкіндік беретін. Ланкастер каналы екі тармақ салады, Барк Хиллден Уиганның жоғарғы шлюзіне дейінгі 0,5 миль (1 км) және Джонсон Хиллогынан Клейтон Гринге дейінгі жеті шлюз арқылы 20 метрге көтерілетін ұзын тармақ. Кендал деңгейіне сумен жабдықтау үшін олар Киллингтон жерін резервуар үшін сатып алды, бірақ тармақтар мен резервуардың құны каналды салуға қаражат қалмағанын білдірді, сондықтан Кендалға қосылу тағы да кейінге қалдырылды. Томас Флетчер 1812 жылы инженер болып тағайындалды, ал оның алғашқы міндеті Кендалға дейінгі каналға бағалау дайындау болды. 1813 жылы жұмысты бастау туралы келісімге қол жеткізілді, ал 1817 жылдың мамырынан бастап Уильям Кроссли Хинкастер туннелі мен Киллингтон резервуарының құрылысын басқарды. Туннель 1817 жылдың 25 желтоқсанында аяқталды, бірақ шлюздерді аяқтауға сәл көбірек уақыт кетті. Киллингтон резервуарының төбесі бірнеше рет көтерілді, сондықтан қазір ол үлкен аумақты қамтиды және шлюздер аяқталған кезде толыққанды болды. Солтүстік желімдердің ашылу рәсімі 1819 жылдың 18 маусымында өтті, қайықтардың флотилиясы Кендал қаласындағы қалалық залда кешкі ас пен балмен аяқталды. Келесі жоба 4 км (2,5 миль) Glasson Dock тармағы болды, ол 1792 жылы алынған Парламент актісімен бекітілді. Престон оған қарсы болды, себебі Рибблден каналдың өтуі маңыздырақ деп санайтын, бірақ комитеттің құрамы Glasson тармағына басымдық беруге мүмкіндік берді. Олар 1819 жылы тағы бір Парламент актін (59 Geo. 3. c. lxiv) қабылдады, осы арқылы капиталды көбейтуге және Киллингтон резервуарының құрылысын және Джонсон Хиллогындағы Лидс және Ливерпуль каналына қосылатын тармақты ретроспективті бекітуге рұқсат берді. Кроссли 1820 жылы Флетчерден бүкіл каналдың басқарушысы болып тағайындалды, ал жұмыс 1823 жылы басталды. Ол 1825 жылдың желтоқсанында аяқталды, алты шлюз каналды 16 метрге төмендетіп, бассейн мен докқа жеткізді. Компанияда ақша жетіспеді, ал бастапқыда қоймалар мен пирстердің жетіспеуі сауданың баяу дамуына әкелді. ...

Операция

Солтүстік және Оңтүстік аяқтары трамваймен байланысқаннан кейін, пайда едәуір артты. 1803 жылы жалпы кіріс 4,853 фунт стерлинг болды; келесі жылы, трамвай ашылғаннан кейін, кіріс 8,490 фунт стерлингке дейін өсті. 1803 жылы жол төлемінен түскен кіріс 4,332 фунт стерлинг құрады, оның шамамен 29 пайызы Оңтүстік аяғы мен трамвайдан түсті. 1807 жылы бұл көрсеткіш 12,467 фунт стерлингке дейін өсті, оның 51 пайызы Оңтүстік аяғы мен трамвайдан түсті. Акционерлер 1803 жылы жарты процент, ал 1805 жылдан бастап бір процент дивиденд алды. 1820 жылы жол төлемі 25,289 фунт стерлингке дейін өсті, оның жартысынан астамы Солтүстік аяғынан түсті, ал 1825 жылы 27,069 фунт стерлинг құрады, Солтүстік аяғы 52 процент үлес қосты. Тасымалданатын тауарлардың ішінде астық, ағаш, картоп және шатырлы тас болды, сонымен қатар канал Ульверстон, Солтүстік Уэльс және Ирландияға көмір экспорттау үшін де пайдаланылды. Глассон тармағы шағын кемелерге ауыстырусыз каналды пайдалануға мүмкіндік берді. 1830 жылдары Канал компаниясы теміржолдың тудыратын қаупіне бейімделуі керектігін түсінді. Олар Солтүстік Одақ теміржолын Уизгатонға баратын каналдың бағытын кесіп өтетін көпір салуға мәжбүр етті, бұл үшін каналды Уизган шлюздерінен тысқары қашықтыққа ұзарту қажет болды, бірақ Уизгатонға арналған канал идеясы бұрыннан қабылданбаған еді. Болтон және Престон теміржолы Престонға жету үшін Ланкастер каналы трамвайының бағытын пайдалануды қалады, сондықтан олар 1837 жылдан бастап оны жылына 8,000 фунт стерлингке жалға алды. Алайда, 1838 жылы Солтүстік Одақ теміржолымен Престонға бағытты пайдалану туралы келісімге келді, бірақ Канал компаниясы трамвайды қайтаруға дайын болған жоқ. Престонның солтүстігіндегі әлеуетті теміржолмен бәсекелесу үшін олар Престон мен Ланкастер арасында экспресс жолаушылар қызметін ұсынатын пакеттік кемелерді іске қосты, бұл үш сағатқа созылды, кейіннен қызмет Кендалға дейін ұзартылды, жолаушылар Тевитфилдтегі шлюздер қатарынан жоғары немесе төмен жүріп, екінші кемеге мінетін болды. Жеті сағаттық сапар уақыты кезеңдік дилижанстардың ең жақсы жылдамдығын екі есеге қысқартты; саяхаттың ыңғайлылығына байланысты жолаушылар 1840 жылдары теміржол бәсекелестігі пайда болғаннан кейін де пакеттік кемелерге адал болды. Престондағы сорғы станциясы 1836 жылы сатылды, себебі тәжірибе көрсеткендей, Киллингтон су қоймасынан сумен жабдықтау бүкіл каналға жеткілікті болды. 1827 және 1836 жылдары шатыры құлағаннан кейін Оңтүстік аяғындағы Уитл Хилл туннелінің бөлігі кесуге айналдырылды. 1840 жылдардың басында каналды теміржол компаниясына сатуға тырысты, бірақ Солтүстік Одақ теміржолы да, Болтон және Престон теміржолы да қызығушылық танытпағандықтан, олар 1842 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Ланкастер және Престон қосылыс теміржолын жалға алды. Жеті жыл бойы күрделі келіссөздер жүргізілді, канал және түрлі теміржол компаниялары талаптар мен қарсы талаптар қойды, 1849 жылы Ланкастер және Престон қосылыс теміржолы Ланкастер және Карлайл теміржолының бөлігі болды. Төреші ретінде әрекет еткен Роберт Стивенсон каналға 55,552 фунт стерлинг төледі, ал олардың теміржолға деген талаптары 1849 жылдың 1 тамызында тоқтатылды. Жеті жыл ішінде канал 67,391 фунт стерлинг пайда тапты, бұл оларға барлық ипотекалық қарыздарды өтеуге, меншік иелеріне акциясына 1 фунт 17 шиллинг 6 пенни (1,875 фунт стерлинг) бонус беруге және 6,700 фунт стерлингті төтенше жағдайлар қорына бөлуге мүмкіндік берді. 1850 жылы Ланкастер және Карлайл теміржолымен келісімге қол жеткізілді, бұл ретте теміржол жолаушылар мен жалпы тауарларды Кендалға жеткізді, бірақ канал көмір мен ауыр жүктерді тасымалдады. Канал Глассон мен Престон арасында жүктерді тасымалдауға жалғасты, ал канал мен теміржол арасындағы қарым-қатынас 1858 жылға дейін біршама қиындықпен жалғасты, содан кейін дау туындады, ал теміржол Кендалдан көлдер ауданына көмір тасымалын тоқтата бастады. Лондон және Солтүстік-Батыс теміржолы 1859 жылдан бастап Ланкастер және Карлайл теміржолын жалға алды, ал меншік иелері 1860 жылы каналды Лондон және Солтүстік-Батыс теміржолына жалға беруге тырысты. 1863 жылы Лордтар палатасында келісімді бекітетін заң жобасы қабылданбағаннан кейін, келесі жылы қайтадан енгізіліп, 1864 жылдың 29 шілдесінде Парламент актісіне айналды. Одан кейін канал компаниясы каналдың солтүстік бөлігін жалға алу үшін жылына 12,665.87 фунт стерлинг алды, бұл оларға дивидендтерді төлеуді және инвестициялар жасауды жалғастыруға мүмкіндік берді. Оңтүстік бөлігі Лидс және Ливерпуль каналына жылына 7,075 фунт стерлингке жалға берілді, ал Престоннан Бамбер көпіріне дейінгі трамвай жабылды. Трамвайдың қалған бөлігіндегі қозғалыс 1879 жылға дейін тоқтатылды және ол жабылды. Ақырында, теміржол компаниясы каналды сатып алуды ұсынды, бұл 1885 жылдың 16 шілдесінде Парламент актісімен ресімделді, бірақ олар оны 1 шілдеде иеленді. Теміржол меншігінде канал жақсы күтілді, әсіресе ол Престоннан Кендал газ зауытына көмір тасымалдады, ол 1824 жылы канал компаниясынан сатып алынған жерде салынған. Бұл тасымалдау жыл сайын аралық мөлшерде болды, ал газ зауытына теміржолмен қол жеткізу болмады. Канал әрқашан төсектегі әктас жарықтарына байланысты судың ағып кетуіне байланысты қиындықтарға тап болды, ал 1939 жылы Лондон, Мидленд және Шотландия теміржолы, бұл кезде каналға ие болды, Кендалдағы алғашқы 0,5 шақырымдық бөлігін жабуға рұқсат алды. 1941–42 жылдары газ зауытының солтүстігіндегі бөлік пайдаланылмады және ағып кетуіне байланысты жабылды. 1944 жылы теміржол бүкіл каналды, сондай-ақ өздерінің меншігіндегі бірнеше каналдарды жабуға тырысты, бірақ Лордтар палатасының қарсылығы Ланкастер каналын актінің қол жеткізілмейтін аумағынан шығаруға әкелді. Газ зауытына көмір тасымалы 1944 жылы автокөлік құралдарына ауыстырылды, ал канал 1947 жылы соңғы коммерциялық тасымалын жүзеге асырды.

Өлім

Темір жолдар мен каналдарды мемлекеттендіруден кейін және 1947 жылғы Көлік туралы заңның нәтижесінде Британдық көлік комиссиясы құрылғаннан соң, жаңадан мемлекеттік меншікке алынған каналдарға Доктар мен ішкі су жолдары басқармасы (DIWE) жауапты болды. 1952 жылдың соңында DIWE коммерциялық тұрғыдан тиімді емес, соның ішінде Ланкастер каналын, жергілікті және округтік билік органдарына сату жоспарларын жасады, жалпы ұзындығы 600 миль (966 км) болатын. Бұл жоспарлар 1955 жылдың сәуірінде Британдық көлік комиссиясы «Каналдар мен ішкі су жолдары» атты есепте жарияланды. Осы кезде Ланкастер каналы 771 миль (1241 км) су жолдарынан тұратын үшінші топқа кірді, олар таратылуға белгіленген. Жарияланғаннан кейін Ішкі су жолдары қауымдастығы наразылық жиналыстарын ұйымдастырды, ал Ланкастерде өткен жиыннан кейін Ланкастер канал қайық клубы құрылды. Британдық көлік комиссиясының жылдық заң жобасында осы су жолдарының тағдыры туралы мәліметтер күтілді, бірақ 1955 жылдың 28 қарашасында жарияланған заң жобасында тек Нотингем және Уолсолл каналдарын тастау туралы ұсыныстар ғана болды. Ішкі су жолдары қауымдастығы канал желісін қайта жаңғыртуға қатысты ресми көзқарастың жұмсаруын байқады. Дегенмен, 1953 жылғы Көлік заңындағы дискрециялық өкілеттіктерді пайдалана отырып, каналдың бір бөлігі тасталды, бұл DIWE-ге пайдаланылмаған немесе аз пайдаланылатын каналдарды жабуға мүмкіндік берді. Стейтон Кроссинг көпірінен Кендалға дейінгі 9 шақырымдай каналдың суы төменгі жартасқатынан шыққан жарықтар арқылы ағып кетті, ал Кендалдың соңғы 3 шақырымы толтырылды. Жер жер иелеріне сатылғанмен, жаяу жол жалпы қолданысқа берілді, ал көптеген көпірлер өз орнында қалды. Престонның жанында Акваэдукт көшесінен оңтүстікке қарай 1 шақырымдай канал біртіндеп кеуектенді, ішінара толтырылды. Тевитфилд шлюздерінің үстінде Кендалдағы Бертон ауданындағы бөлік ағындылық мәселелеріне байланысты кеуектенді, құбырмен ауыстырылды, осылайша төменгі каналға су беру сақталды, бірақ Тевитфилдтен солтүстікке қарай жүзу тоқтатылды. Тевитфилд шлюздерінің қақпалары алынып тасталды, олардың орнына бетонды табалдырықтар орнатылды, олар бөгеттердің қызметін атқарды. 1963 жылдың қаңтарынан бастап каналға жауапкершілік жаңадан құрылған Британ су жолдары басқармасына берілді. Ланкастер каналын қалпына келтіру қауымдастығы 1963 жылдың желтоқсанында құрылды, оның мақсаты каналды сақтап қалу болды. Кейіннен ол Ланкастер канал сеніміне айналды. Көлік министрлігі Престонның солтүстігіндегі M6 автожолы үшін жоспарлар жасағанда, каналды кесіп өтетін көпірлерді қаржыландыруға дайын болмады және 1965 жылдың ортасында Тевитфилдтен солтүстікке қарай каналды тастау жоспарларын жариялады. Болашақта қалпына келтіруге мүмкіндік беру үшін көпірлер салу жөніндегі жергілікті науқандар ұйымдастырылды, бірақ канал автожолмен кесілісетін үш жерде және құрылыс аясында басқа жолдардың қайта бағытталған үш жерде құбырлармен жабылды. Стайтоннан төменгі арнаны кішкентай қайықтар әлі де пайдалана алады, өйткені ол Киллингтон су қоймасынан төменгі каналға су жеткізеді, сондай-ақ Гарстанг маңындағы каналдан Флитвуд маңындағы химиялық зауытқа дейін созылатын құбырды қамтамасыз етеді. Кендалдан Престонға дейінгі бөлік қазір Аштон алабында аяқталады, бірақ бұрын Престонның орталығына дейін жалғасты, онда бірнеше көшелер мен пабтар бар, олардың аттарына сілтемелер бар: Уорф көшесі, Кендал көшесі, «Тоқты және Пакет» (Престонның гербіндегі тоқты), «Жауынгерлік әтештер» (бұрынғы «Боатман»). Канал алабының көп бөлігі қазір Орталық Ланкашир университетінің аумағында орналасқан. 2003 жылы каналды Модлендтегі жаңа маринаға дейін кеңейту үшін сенім қоры құрылды, бірақ ешқандай прогресс болмағандықтан, университет аймақты болашақта каналды қалпына келтіруге кедергі келтірмейтіндей етіп абаттандыруды жоспарлап отыр.

Оңтүстік шет

Уолтон Саммит пен Джонсон Хиллоктағы Лидс және Ливерпуль байланысы арасындағы канал 1932 жылы соңғы рет коммерциялық тасымал үшін қолданылды, бірақ каноэдегі топ 1969 жылға дейін бұл тармақты екі жерде қайықтан түсіп, көтеріп жүру арқылы (перетаскивание) басып өте алды. 1960 жылдары бұл бөлік жабылды, себебі M61 тас жолының жобасы канал үстінен үш көпір салуды талап ететін. Көлік министрлігі мен Ұлыбритания су жолдары басқармасы көпірлерді салудың құны ақталмайды деген шешімге келді, әсіресе каналдың жағдайы нашар болғандықтан, және парламентте каналды жабу туралы заң жобасын ұсынды. Соның салдарынан, қазір көп бөлігі M61 тас жолының астында қалды, ал Клейтон-ле-Вудс ауданында 1990 жылдары осы каналдың бойында тұрғын үйлер салынды. Джонсон Хиллок пен Уиган Топ-Лок арасындағы оңтүстік бөлігінің қалған бөлігі қазір Лидс және Ливерпуль каналының бір бөлігі деп есептеледі және демалыс мақсатындағы кемелермен белсенді пайдаланылуда.

Қалпына келтіру

M6 жобасы жоспарланған кезде, су жолдарының қалпына келтірілуін насихаттау мақсатында Ланкастер каналын қалпына келтіру қауымдастығы алғашқы көптеген буклеттердің бірін жариялады. Оны Т.С.Х. Вордсворт жазды және «Ланкастер каналы: ұсынылатын сызықтық саябақ және табиғи қорық» деп атады. Вордсворт Ланкашир округі кеңесінің жоспарлау бөлімінің қызметкері болды және Ланкастер каналы сеніміне кіріспейтін ұйымды құруға зор үлес қосты. Престон қаласының шетіндегі Эштон ойпаты 1972 жылы қалпына келтіріліп, қайта ашылды, бұл каналдың оңтүстік бөлігіне бағыт беруге мүмкіндік берді. 1970-ші жылдардың басында Ішкі су жолдары мәселелері жөніндегі кеңес солтүстік бөлігіндегі ахуалды зерттеді, ал Ланкастер каналы сенімі болашақтағы мүмкін жолдарды сипаттайтын есеп дайындады. Содан кейін олар қайықтардың мүмкіндігінше каналға кіруі үшін солтүстік бөлігінде қайықтарға арналған тік жолдар салу идеясын ілгерілетуді бастады. Бірнеше тік жолдар аяқталды, бұл 1978 жылғы Пасха мерекесінде қайықтар фестивалін өткізуге мүмкіндік берді. Солтүстік желілер ресми түрде кеме жүзуге жарамсыз болғанымен, Кендал қаласының жанындағы Бертон ауданындағы арнаны бөгеген құбыр 1980-ші жылдары бетонды суағармен ауыстырылды, ол кеме жүзуге жарамды болған жағдайда тар қайықтарға арналған жеткілікті тереңдік пен енді ұсынды. 1992 жылы қалпына келтіруді үйлестіру үшін тоғыз серіктестен тұратын «Солтүстік желілерді қалпына келтіру тобы» (NRRG) құрылды. Оған Британдық су жолдары (қазір Canal & River Trust), Камбрия округі кеңесі, Ішкі су жолдары қауымдастығы, Кендал қалалық кеңесі, Ланкашир округі кеңесі, Ланкастер қалалық кеңесі, Ланкастер каналы сенімі, Оңтүстік Лейкленд ауданы кеңесі және Су жолдары сенімі кірді. Олар толыққанды қалпына келтірудің мүмкіндігін анықтау үшін Скотт Уилсон Киркпатрик инженерлік компаниясына тапсырыс берді, ал 1992 жылғы есептері оның мүмкін екенін көрсетті. 1998 жылы Британдық су жолдары мен Солтүстік желілерді қалпына келтіру тобы бірлескен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды, онда каналды қалпына келтірудің қалай жүзеге асырылатыны туралы ресми мәліметтер келтірілді. 2000 жылы Скотт Уилсон Киркпатрик есебін жаңартты, ал 2002 жылы жүргізілген зерттеу толыққанды қалпына келтіруге кеткен шығынның 54,6 миллион фунт стерлингтен 62,4 миллион фунт стерлингке дейін болатынын көрсетті. Су құбырына жауапты ұйымдар Heritage Lottery қорынан 50 000 фунт стерлинг көмек алды, бұл оларға қаржыландыруға қатысты сенімді өтініш дайындауға мүмкіндік берді. Су құбырын қалпына келтіру жұмыстары 2011 жылдың қаңтарында басталды және 2012 жылдың наурызында аяқталды, жобаның құны 2,4 миллион фунт стерлинг болды. Стейтон су құбыры сулы бөліктің солтүстік жағындағы Стейтон Бекке арнаны алып барады, ол 2015 жылдың желтоқсанында Десмонд даулы кезінде су тасқынынан зардап шекті. Бұл каналдың уақытша балшықтан жасалған бөгетпен жабылуына әкелді (бөгет су құбыры зақымданған жағдайда қалған ашық бөлімнен судың ағып кетуін болдырмау үшін орнатылды). Су құбырын қалпына келтіруге қаржыландыру 2018 жылдың тамызында Canal & River Trust компаниясымен жұмыс істейтін Kier Group құрылыс компаниясы бастаған негізгі жұмыстармен алынды. 1 миль (2 км) жолды қалпына келтіру жұмысы 2020 жылы аяқталды, бірақ коронавирус пандемиясына байланысты ресми қайта ашылу 2021 жылдың қазан айына дейін кейінге қалдырылды, онда Ланкастер каналын қалпына келтіру серіктестігі бір айлық мерекелік шаралар ұйымдастырды. Жұмыс Heritage Lottery Fund-тан 1,5 миллион фунт стерлинг көмекпен қаржыландырылды, сонымен қатар Ауылдық төлемдер агенттігі, Оңтүстік Лейкленд ауданы кеңесі, Камбрия округі кеңесі және Кендал қалалық кеңесі де үлес қосты. Канал M55 автожолын кесіп өтеді, содан кейін Кэтфордтан оңтүстікке қарай Суиллбрукқа жеткенше, Вудплмптон акведукындағы Вудплмптон бұрқасын кесіп өтеді. Билсбороуда ол қысқа уақытқа A6 жолымен, Батыс жағалаудың негізгі темір жол желісімен және M6 автожолымен бірігеді. Ауылдың солтүстігінде Брок акведугі орналасқан, ал канал Кэттерллдің шығысынан өтіп, Гарстангқа жетеді, онда ол Уайр өзенін тас акведукпен кесіп өтеді, оның ұзындығы 34 метр (110 фут) және биіктігі 10 метр (34 фут). Каналдан Гарстанг Маринасына дейінгі кіреберіс – жергілікті Блэкпул әуе кеңістігіндегі жалпы авиация ұшақтарының визуалды есеп беру нүктесі (VRP). Гарстангтан кейін канал ашық ауылдар арқылы өтеді, Престоннан 39 км (24 миль) қашықтықтағы Глассон док тармағымен тоғысады. Алдағы ауылдық бөлім Ланкастердің оңтүстік шетіне жетеді. Ланкастерде канал ғимараттармен шектеледі. Тасымалдау жолы 98 және 100 көпірлері арасында қысқа уақытқа шығыс жағалауға өтеді, содан кейін Bulk Road акведугі оны A683 жолынан өткізеді. Акведук салыстырмалы түрде жаңа, ол 1961 жылы салынған. Содан кейін Лун акведугі келіп, Лун өзенінің тасқынға ұшырамайтын бөлігінен өтеді, ол Престоннан 50 км (30,8 миль) қашықтықта орналасқан. Хест Банк ауданында канал Морекамб шығанағына жақын орналасқан, Болтон ле Сандс арқылы өтеді, содан кейін Карнфорт қаласында құрлыққа бұрылады. Қала арқылы өтудің көп бөлігі ойыста орналасқан, ал Карнфорттың шығыс шетінде A601(M) автожолымен кесіп өтеді. Содан кейін ол M6 автожолы бойында жаңа бағытты ұстанады, автожолдың астындағы жаңа көпір арқылы өткеннен кейін тарихи бағытына оралады. Ол Капернурейдегі Кир өзенін кішкентай акведукпен кесіп өтеді, оның үстінде өзен мен каналдан темір жолды өткізетін әлдеқайда үлкен виадук орналасқан. Капернурей тармағы, бір кезде карьерге қызмет еткен қысқа тармақ, қазір негізгі желінің шығысында тыныш тоқтау орындарын ұсынады. Боруик қаласының батыс жағынан өтіп, кеме жүзуге болатын канал M6 автожолының жанындағы Тьюитфилд Маринасында аяқталады, ол Престоннан 68 км (42,1 миль) қашықтықта орналасқан. Одан әрі Тьюитфилдтің сегіз тасталып қалған шлюзі бар, олар A6070 жолының астындағы Твитфилд суағарымен (оңтүстік жағында) және M6 автожолының астындағы Cinderbarrow суағарымен (солтүстік жағында) каналдан оқшауланған. Cinderbarrow суағарынан жоғары 13 км (8 миль) каналда су бар, оны каноэ және кедергілерді айналып өте алатын басқа да шағын кемелер пайдалана алады. Ол сулы күйде қалуына себебі – Киллингтон суқоймасы төмендегі шлюздердің астындағы кеме жүзуге болатын бөлімге сумен жабдықтауды жалғастыруда. Бертон-ин-Кендал каналының шығысында орналасқан, ал Холм – батысында. Солтүстік жолды кесіп өтетін бұрынғы көпір суағарға айналдырылды, ал Спинни суағарында M6 автожолы тағы да каналды кесіп өтеді, ал тасымалдау жолы Дьюкс көпірінде каналға қайта қосылады. Фарлетоннан солтүстікке қарай Фарлетон акведугі каналды Фарлетон Бек арқылы өткізеді. Мосс Сайд суағары A65 жолы каналды кесіп өтетін жерде оны тоқтатады, ал M6 автожолы Миллнесс суағарында үшінші рет кесіп өтеді. Круклендс ауданында канал Киллингтон суқоймасынан сумен жабдықтауды қамтамасыз ететін Пизи Бекке кесіп өтеді, ал одан Стейтонға дейін канал Ланкастер каналы сеніміне тиесілі кемемен жүруге пайдаланылады. Сулы бөлім Стейтон акведугінен кейін аяқталады, ол Престоннан шамамен 80 км (50 миль) қашықтықта орналасқан. Құрғақ және жартылай толтырылған болса да, оның бағытын соңғы 8 км (5 миль) Кендалға дейін бақылауға болады. Ол Хинкастер туннелінен және Седгуик акведугінен өтеді, ол Седгуик қаласының басты көшесінен өтеді. Бағыт толтырылмаған болса да, көптеген көпірлер жақсы жағдайда сақталған, соның ішінде тасымалдау жолы шығыс жағалауға ауысатын Чанглине көпірі де бар. Содан кейін ол Канал Хедке жетеді, онда канал құрылысы кезінде салынған бірнеше тас ғимараттар бар. Ойпат Престоннан 90 км (55,8 миль) қашықтықта орналасқан.