Кіріспе
Солтүстік Уолшем және Дилхам каналы – Англияның Норфолк графтығындағы су жолы. Ол 1812 жылы Парламент бекіткен, бірақ Ант өзенінің саласына параллель канал құрылысы жұмыстары 1825 жылға дейін басталған жоқ. Онда кемелерге арналған алты шлюз болды және ол 1826 жылдың тамызында ресми түрде ашылды. Каналдың ұзындығы 14 шақырымды құрады және Антингэмдегі екі сүйек ұнтақтағыш диірменнен басталып, Смоллбургтегі Ант өзенімен қосылатын жерге дейін созылды. Ол сүйек ұнтақтағыш диірмендерге арналған қоқыс пен ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдады, себебі көмірді Мундсли жағажайына түсіріп, каналды пайдаланудың орнына құрлықпен тасымалдау арзанға түсті. Бұл жоба коммерциялық сәттілікке ие болмады, сондықтан ол бойымен су диірмендеріне ие болған түрлі диірменшілерге сатылды. Суафилд шлюздерінен жоғарыдағы бөлік 1893 жылы қолданыстан шығарылды, ал 1922 жылдан бастап ол Эдвард Кубитт пен Джордж Уокер құрған Солтүстік Уолшем канал компаниясына тиесілі болды. Каналдың соңғы коммерциялық қолданылуы 1934 жылы болды және ол 1948 жылы мемлекеттендірілмеді. Бос уақыт дәуірінің басталуымен каналды қайта жаңарту оңай деп есептелді, бірақ бұл жұмыс 2000 жылға дейін басталмады, ол кезде Шығыс Англия су жолдары қауымдастығы (EAWA) еріктілер үшін жұмыс топтарын ұйымдастыра бастады. 2008 жылы Солтүстік Уолшем және Дилхам канал қоры құрылды және EAWA-мен бірлесіп жұмыс топтарын басқарды. 2009 жылы каналдың бір бөлігі екі шлюзді және олардың арасындағы су алабын қалпына келтіру үшін жұмыс істеген «Ескі канал компаниясына» сатылды, осы арқылы Бактон Вуд диірменін сумен жұмыс істейтін диірмен ретінде қайта іске қосу жоспарланды. 2012 жылдың сәуірінде қоршаған ортаны қорғау агенттігі су толықтыруды тоқтату туралы бұйрық берді, бірақ келіссөздер жалғасуда. Канал бойындағы алты диірмен, соның ішінде Антингэмдегі екі сүйек диірмені орналасқан. Бактон Вудта 1086 жылғы «Соңғы сот кітабы» кезінде диірмен болған, ал қазіргі ғимараттың көп бөлігі 1747 жылға дейін салынған. Бұл жерде Уильям Кубитт атты адам тұрған, ол өздігінен реттелетін желкен және түрмедегі жүгіру станогын ойлап тапқан. Ебридждегі диірменді тазалап, еріктілер сумен толтырғаннан бері, осы жерде байқалатын жануарлар түрлерінің саны айтарлықтай артты. Канал ағып өтетін аймақ су тасқынына ұшырау қаупі бар, және бұл қауіп Бродс ішкі дренаж тақтасының жоғары аймақтардағы дренаждар мен арналарды басқару және төменгі жағындағы каналға су сорғылайтын екі сорғы станциясы арқылы азайтылады.
The North Walsham and Dilham Canal is a waterway in the English county of Norfolk. It was authorised by Parliament in 1812, but work on the construction of a canal which ran parallel to a branch of the River Ant did not start until 1825. It included six locks, which were sized to accommodate wherries, and was officially opened in August 1826. It was 8.7 mile (14 km) long and ran from two bone mills at Antingham to a junction with the River Ant at Smallburgh. It carried offal for the bone mills and agricultural products, as it proved cheaper to land coal on the beach at Mundesley and cart it overland than to use the canal. The venture was not a commercial success, and it was sold to various millers, who owned watermills along its length. The section above Swafield locks was abandoned in 1893, and from 1922 it was owned by the North Walsham Canal Company, set up by Edward Cubitt and George Walker, who were mill owners. The last commercial use of the canal was in 1934, and it avoided nationalisation in 1948. With the dawning of the leisure age, the canal was seen as an easy one to restore, but work to do so did not start until 2000, when the East Anglian Waterways Association (EAWA) started to run working parties for volunteers. In 2008 the North Walsham and Dilham Canal Trust was formed, and jointly run working parties with the EAWA. In 2009, part of the canal was sold to the Old Canal Company, who have worked to restore two locks and the pounds in between, in order to run Bacton Wood Mill as a watermill. Rewatering was interrupted by the Environment Agency issuing a stop notice in April 2012, but negotiations continue. The canal served six mills, located along its banks, including the two bone mills at Antingham. There has been a mill at Bacton Wood since the time of the Domesday Book in 1086, and much of the present building dates from 1747. It was the home of Sir William Cubitt, who invented the self regulating windmill sail and the prison treadmill. Since the millpond at Ebridge has been cleared and rewatered by volunteers, there has been a significant increase in the types of wildlife observed at the location. The area through which the canal flows is at risk of flooding, and this is mitigated by the actions of the Broads Internal Drainage Board, who manage drains and ditches in the upper regions, and have two pumping stations which pump water into the canal at its lower end.
Тарих
1810 жылға дейін Ант өзені Дилхамға дейін кеме жүруге қолайлы болды, содан кейін өзен бойымен солтүстікке қарай кеме жүруді кеңейту мәселесі қарастырылды. Уильям Юард пен Джон Миллингтон 1811 жылы жобаларды жасады, және Миллингтонның жоспарларының бірі 1812 жылдың басында Парламентке ұсынылған заң жобасының негізін құрады. Ворстед және Дилхам тұрғындары бұған қарсылық көрсетті, себебі қайықтар Солтүстік Уолшемге жетсе, олардың бизнесі құлайды деп қорқып еді, бірақ 1812 жылдың 5 мамырындағы Парламент актісімен кеме жүруге рұқсат берілді, ол Солтүстік Уолшем және Дилхам каналының иелері компаниясын құрды. Олар акциялар шығару арқылы 30 000 фунт стерлинг жинауға, ал қажет болған жағдайда, акциялар немесе ипотека арқылы тағы 10 000 фунт стерлинг жинауға өкілеттік алды. Канал құрылысының жұмыстары 1825 жылға дейін басталмады, себебі Исак Харрис Льюис Дилхамдағы өзінің қоймасының иесі болды және жаңа канал оның саудасына зиян келтіреді деп талап етті, бұл құрылысты кейкейтті. Оның ісі 1825 жылдың сәуір айында қаралып, оған 1500 фунт стерлинг өтемақы төленді. Сол айда жұмыс басталды, және Бедфордширден 100 адам жұмысқа алынды. Каналдың бағыты Ант өзенінің бір тармағына параллель жүргенімен, ол өзеннің арнасын пайдаланбады, сондықтан техникалық тұрғыдан алғанда, ол өзен емес, канал болды. 13 километрлік қашықтықтағы каналдың деңгейін 18 метрге көтеру үшін алты шлюз қажет болды. Шлюздер кемелердің өлшемдеріне сәйкес жасалды, және 14 маусымға дейін Кубитттың диірменіне жете алды, ал канал 1826 жылдың 29 тамызында ресми түрде ашылды. Каналға су Антингэмдегі көлдерден келді, бірақ көлдермен байланыс тек шағын баржалар үшін ғана қолданылды, себебі ол кемелер үшін жеткілікті терең болмады. Сондықтан олар Антингэм диірменінің жанындағы бассейнды пайдаланды. Канал арқылы тасымалданатын жүктер үшін алымдар Тонаж көпірінде жиналды, онда бұрын кемежай және коттедж орналасқан еді.
Операция
Каналдың негізгі мақсаты екі Антингэм сүйек ұнтақтағыш зауытына малдың ішек-қарығын тасымалдау болды, бірақ тыңайтқыш, ұн, астық, көмір және шаруашылық өнімдері сияқты басқа да жүктер тасымалданды. Көмір саудасы тиімді дамымады, себебі баж салығы тым жоғары болды және көмірді солтүстік-шығыстан теңіз арқылы Бактон немесе Мундсли жағалауына жеткізіп, содан Солтүстік Уолшемге арбамен тасымалдау арзанға түсті. Кейіннен көмір тасымалының көп бөлігін теміржол жүзеге асырды. Каналды пайдаланған кемелердің көпшілігі – қайықтар болды, олардың суға бату тереңдігі 3 фут (1 метр) және 18-20 тоннаға дейін жүк көтеруге қабілетті. Кейбір қайықтардың кілі суға түсірілетін конструкциясы болды, яғни жүк тиелген кезде кеменің кілі суға батқанда кеменің түбінен бұғаулары ажыратылып, каналдың суы аз жерлерінен өтуге мүмкіндік берді. Жүк түсірілгеннен кейін, кіл қайта орнатылып, желкенді кеңірек пайдалануға болатын. Кілі ажыратылғанда, олар кеменің артынан сүйреліп, кеуіп, қисайып кетпеуі үшін сақталды. 12 тонналық қайық Антингэм мен Ұлы Ярмут арасында көкөніс тасымалдаумен айналысып, «капуста қайығы» деп белгілі болды.
Құлдырау
Канал қаржылық сәттілікке жетпеді, ал 1866 жылы компания парламент актісін алды, ол акционерлердің үштен екі бөлігі келіскен жағдайда каналды сатуға мүмкіндік беретін еді. 1885 жылы олар осы құқықты пайдалануды шешті, себебі Бактон Вуд диірменінің иесі және кемелер паркі бар саудагер Эдвард Пресс оны сатып алуға ниеттенді. Сату 1886 жылдың 16 наурызында аяқталды, бағаның 600 фунт стерлингі акционерлерге таратылатыны түсінілді. Бастапқы 586 акцияның 446 иесі табылды, бірақ 55 акцияға ақша төленгеннен кейін, сатуды жүзеге асырған лондондық адвокат Джеймс Тернер қалған қаражатпен қашып кетті. Меншік иелері моральдық жағынан ақшаны қайтаруға міндетті деп санады, бірақ бірден істемеді, себебі акционерлердің ешқайсысы талап қоймады. Соңында 1896 жылы олардың бесеуі, оның ішінде каналды сатып алған Пресс, 110 фунт 17 шиллинг 7 пенни (110.88 фунт) сомасындағы қорға үлестірді, ол төленбегендерге дивиденд ретінде бөлінді. 1887 жылы Уолтер Рай компанияның хатшысы болып тағайындалды. Эдвард Пресс бас менеджер болды, бірақ ол каналдан пайда тапқандықтан, лауазымынан шеттетілді, және актіде көзделгендей, қазынашы тағайындалмады. Сондай-ақ, компанияны таратудың жолы да болмады. Райдтың алаңдаушылықтары ескерілмеді, өйткені ештеңе өзгермеді, ал Пресс каналды басқаруын жалғастырды. 1893 жылы Суафилд шлюзінен Антингемге дейінгі 2 километрлік жоғарғы бөлігі тасталды, бірақ 1898 жылғы көлік көрсеткіштері 6386 тонна тауардың каналдың кемежайларына келгенін, 5000 тоннасы кемелерге тиелгенін және 400 тоннасы канал ішінде тасымалданғанын көрсетті. Сауда тұрақты түрде төмендеді. Каналды 1921 жылы диірмен иелері Эдвард Кубитт пен Джордж Уокер сатып алды, олар жаңа дренаждық кеңес құрылатынын күтті, ол каналды басқаруды өз мойнына алатын еді. Алайда, мұндай кеңес құрылмады, сондықтан екі диірменші "North Walsham Canal Co Ltd" компаниясын құрды, ол 1922 жылдың қаңтарында каналды олар төлеген 1500 фунтқа сатып алды. Кубитт пен Уокер 1927 жылы Уэйфорд көпірінен Бактон Вудқа дейінгі каналды құрғатты, бірақ сонымен бірге Суафилд шлюзінен жоғарыдағы бөлігін де сусыздандырды. Төмендеу жалғасты, ал "Элла" баржасы 1934 жылы Бактон-Стейттен каналға соңғы сауда сапарын жасады. Тыңайтқыштарға айналдыру үшін сүйектер 46 метрлік ұзындығы және 24 метрлік ені бар қайыққа жеткізілді. Бұл қайық екі диірменнің арасында орналасқан. Темір жол пайда болғаннан кейін сүйектер Солтүстік Уолшем теміржол станциясына да жеткізілді. Өндірілген өнім Fisons компаниясына тыңайтқыштар үшін сатылды. Канал 1893 жылдан бері пайдаланылмаса да, диірмен 1920 жылдарға дейін жұмыс істеді, ал ғимараттар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қиратылды. Төменгі диірмен әлдеқайда үлкен болды және канал ашылғаннан кейін салынған. Ол екі қабаттан тұрды. Екі диірмен арасындағы канал 1905 жылы толтырылды, содан кейін диірмен сумен жұмыс істемеді. Ол антрацит пен кокс қолданған Кроссли газ қозғалтқышымен қуаттандырылды, оның бір бөлігі осы жердегі көмірден жасалған. 1935 немесе 1936 жылы ұнтақтау тоқтатылды, ал диірмен 1958 жылы қиратылды. Суафилд диірмені үш қабаттан тұратын ғимарат болды, оның негізі кірпіштен, ортаңғы қабаты ауа райымен жабылған, ал жоғарғы қабаты шатырлы шатырға кіріктірілген. Суды Ертіс өзенінен алып, 1831 жылы екі тас және екі ұн диірменін іске қосу үшін пайдаланды. 1967 жылы диірмен тоғаны толтырылғандықтан, тек кірпіштен салынған негіз ғана қалды. Алайда, XVIII ғасырдың ортасында салынған диірмен үйі сақталып қалды және II дәрежелі ескерткіш ретінде тіркелген. Ол кірпіштен салынған, үш қабаттан тұрады, үш бөліктен тұрады және қара шырақты пантеликтерден жасалған шатыры бар. 1086 жылы "Domesday Book" жазылғаннан бері Бактон Вудта диірмен болған. Қазіргі ғимарат 1747 жылы қайта құрылды және 1825 жылы каналдың ашылуын және сауданың өсуін күтіп, кеңінен жаңартылды. Ол ақ кірпіштен салынған, шатыры шифермен жабылған, бірақ іргелес диірмен үйінің шатыры пантеликтермен жабылған, бірақ кейін шифермен қайта жабылды. Оның диаметрі 5 метр, ені 2 метр болатын. Жазда сумен қамтамасыз ету әрдайым жеткіліксіз болғандықтан, XIX ғасырдың соңында Додман бу қондырғысы орнатылды. Оның қазандығы 1910 жылы жарылып, Ричард Хорнсби & Sons компаниясы өндірген ыстық шамдық қозғалтқышпен ауыстырылды. Бұл дизельді қозғалтқышпен жұмыс істейтін диірмен соңғы рет 1944 жылы коммерциялық мақсатта пайдаланылды. 1967 жылы үйге айналдыру үшін сатылды. 1984 жылы диірмен қалпына келтірілген кезде Хорнсби қозғалтқышы ынталандырушыларға сатылды, ал диірменді 1994 жылы Лоренс Эштон сатып алды, ол өзінің "Old Canal Company" компаниясы каналды қайта сулағаннан кейін сумен жұмыс істеуді жоспарлап отыр. Диірмен еденінде төрт тас жиынтығы бар. 1807 жылы өздігінен реттелетін жел диірменінің қанатын және 1818 жылы түрмедегі тренажерді ойлап тапқан сэр Уильям Кубитт бала кезінде осы диірменде тұрған. Эбридждегі диірменнің ең ерте жазбалары 1537 жылға дейін барады, ол кезде Норвич епископы оны Уильям Хоганға жалға берген. Қазіргі диірмен қызыл кірпіштен салынған, шатыры шифермен жабылған және бес қабаттан тұрады. Оны Кубитт пен Уокер 1869 жылы сатып алды және 1998 жылға дейін Cubitt and Walker Ltd басқарды. Ол 1937 жылы май және сумен қуаттандырылды. 1966 жылы түпнұсқа жабдықтың көп бөлігі демонтаждалды, кірпіш ғимараттың жанында жаңа азық диірмені салынды және 1968 жылы электрмен қуаттандырылды. Су доңғалағы 1972 жылы алынып тасталды. Диірмен 1998 жылы W L Duffield and Son компаниясына сатылды, ол бизнесті Сакслинг Торпқа көшірді және Эбридж диірменін жапты. Жылдар бойы келісімдерден кейін, 2015 жылдың қаңтарында диірменді үйлерге айналдыру жұмыстары басталды. Диірмен ғимаратының соңы, асбестпен жабылған және 1950 жылдары диірменге қосылған астық сақтағышы қиратылды. Астық сақтағыш ғимараты үш үйге айналдырылуда, ал диірмен ғимараты тағы үш үйге айналдырылады, онда түпнұсқа ерекшеліктердің көп бөлігі сақталды. Қалпына келтіру диірмен арнасын қайта жаңартуды қамтиды. Бриггейт диірмені кейде Ворстед диірмені деп те аталады, өйткені ол Ворстедте орналасқан. Оның негізі кірпіштен салынған, үстіне екі ағаштан жасалған, ауа райымен жабылған қабат орналасқан, бірақ ауа райымен жабылған бөлік нашарлаған кезде корругирленген темірмен жабылған. Су доңғалағының диаметрі 4 метр, ені 2 метр болды және төс доңғалағы ретінде конфигурацияланған. 1890 жылы бумен жұмыс істейтін диірмен қосылды, содан кейін диірмен электр қуатын пайдалану үшін қайта жабдықталды. 1955 жылға қарай су доңғалағы алынып тасталды, ал диірмен 1969 жылы коммерциялық мақсатта пайдаланылмады, ол кезде Кубитт пен Уокер бизнесті Эбридж диірменіне көшірді. Сатылғаннан кейін ғимараттар 1975 жылдың 7 тамызында өртке түсті, бұл сақтандыру компаниясынан ақша алуға жасалған әрекет болды. 83 күнге созған сот процесінен кейін төрт ер адам қылмыс үшін түрмеге жіберілді. Диірмен тоғанының меншігі, ол диірмен орналасқан жердің қарсы жағында орналасқан және 1970 жылдары құрғап қалған, белгісіз. Бриггейт тұрғындары диірмен төңірегіндегі жерді ауылдық жасыл жеңілдік ретінде тіркеуге тырысты, бірақ 2010 жылы өткен қоғамдық тыңдау осыған қарсы шешім қабылдады. Тұрғындар EAWA және Trust жұмыс топтарына диірмен тоғанының бір бөлігін тазалауға көмектесті, ол 2011 жылы қайта суланды. Оның жабайы табиғатқа мекен болуы күтілуде.
Суды басқару
Канал негізгі өзен ретінде анықталады, бұл Қоршаған ортаны қорғау агенттігіне оның су тасқынынан қорғау жұмыстарын жүргізуге құқық береді. Канал өтетін дәліз су басуға осал, және бұл тәуекелді азайту үшін дренаждар желісі бар, оларды 2006 жылдан бері Бродс ішкі дренаждық кеңесі (IDB) күтіп келеді. Оған дейін оларды 1930 жылғы Жерді мелиорациялау туралы заң бойынша құрылған Смоллбург ішкі дренаждық кеңесі басқарды. Бес IDB, оның ішінде Смоллбург IDB, 2005 жылы Бродс IDB құру үшін бірікті, ал келесі жылы төменгі Яреге жауапты екі кеңеспен бірікті. Каналдың жоғарғы бөлігіндегі су тасқыны қаупі гравитациялық түрде каналға құйылатын дренаждар арқылы басқарылады. Төменгі ағысында, Тоннаж және Уэйфорд көпірлері маңында, судың каналға ағуына еңкейіс жоқ, сондықтан су сорғы станцияларымен дренаждардан сорылады. Бродс IDB төменгі каналдағы екі сорғы станциясын күтіп ұстайды. Тоннаж көпірінің шығыс Рустон сорғысы каналдың шығыс жағалауында, Тоннаж көпірінен төмен орналасқан, ал Уэйфорд көпірінің сорғысы Тайлерс Каттың оңтүстік жағалауында, негізгі каналмен қиылыстан батысқа қарай орналасқан.
Бағыт
Оның оңтүстік жағында канал Уэйфорд көпірінен басталады, ол A149 тас жолын алып өтеді. Ол солтүстік-батысқа қарай бағытталды және жақын арада батысқа қарай созылатын Дилхам Дайкпен қиылысады. Оңтүстік жағалауда Дилхам Дайк дренаждық диірменінің мұнарасы және заманауи сорғы станциясы орналасқан. Жеке дамбалар батысқа қарай жалғасады, ал Тайлерс Кат солтүстік-батысқа бұрылып, Дилхам Стайте және Бродлендс өнер орталығына жетеді. Қоғамдық навигация Брикворкс көпірінде тоқтатылады, бірақ одан әрі қысқа жеке дамба бар. Қайтадан тораптарға оралғанда, канал солтүстікке қарай Тонаж көпіріне жетеді. Бұрын жол болған жоқ, бірақ қоғамдық жаяу жүргінші жолы сол жағалаумен батысқа қарай айналып, бұрынғы тармақтан шығыс Рустонға өтеді, содан кейін солтүстік-батысқа бұрылып, құлай бастаған Хонинг шлюзына жетеді. Шлюздің басынан жаяу жүргінші жолы Уиверс Уэйге шығады, бұл Мидленд және Ұлы Солтүстік бірлескен темір жолының бағытымен ұзаққа созылатын жаяу жүргінші жолы. II санаттағы темір жол көпірінің жанында, 1881 жылы болат пен кірпіштен салынған, Хонинг Стайте айналасында жаяу жүргінші жолы салынды, ол тазартылып, қайта суландырылды. Жолды 2008 жылдың 28 қыркүйегінде Солтүстік Норфолк депутаты Норман Лэмб ресми түрде ашты. Батысқа, содан кейін солтүстік-батысқа қарай жалғасып, канал Бриггейт шлюзына жетеді, оны Бриггейт көпірінен көруге болады. Диірмен көпірдің оңтүстігінде, ал диірмен тоғаны мен шлюз солтүстігінде орналасқан. Солтүстікте темір жол каналдан өтеді. Кірпіш тіректері әлі де тұр, бірақ көпірдің орнына ағаш жаяу жүргіншілер көпірі орнатылды, ол Уиверс Уэйді алып өтеді. Каналды солтүстікке қарай жалғастырсақ, Эбридж шлюзы мен диірменіне жетеміз, бұрынғы дамбадан өтіп, батыс жағалауындағы Митинг Хаус Хилл ауылына дейін барады. 2014 жылы бұл бөлікке қоғамдық қол жеткізілмеген, бірақ екі шлюз арасында жаяу жүргінші жолын құру жоспарланған. Эбридж шлюзының үстінде диірмен тоғаны қазылды және жағалаулары тазартылды, нәтижесінде кең ашық су кеңістігі пайда болды. Жабайы табиғатқа пайдасы тиді, су құсы, еуразиялық сусар, қамыс құсы, шұбар құс, балықшы құс, орман құсы және батпақ құсы сияқты түрлер байқалды. Суға қол жеткізу үшін каналдың жағасындағы жаяу жүргінші жолы бар. Солтүстік-батысқа қарай жалғасып, канал Солтүстік Уолшемнің шығысындағы Спа Коммонға жетеді, онда II санаттағы тар, дөңгелек көпір Анкор Роудты су жолынан алып өтеді. Диірмен көпірдің солтүстігінде орналасқан. Ройстон көпіріне дейінгі жолдың көп бөлігінде каналдың сол жағалауында жаяу жүргіншілер жолы бар, ол жалғыз көпiр. Көпірдің солтүстігінде Майк Турстон су іс-әрекеттері орталығы орналасқан, онда жастар су дағдыларын үйреніп, лагерьге түседі. Су бұрқасының бойымен Пингис Вудқа дейінгі жаяу жүргінші жолы бар. Каналды темір жол кесіп өткен, су құбыры орнатылған. Іргетастар сақталған, ал аркалық көпір құбырларды өткізеді, бірақ темір жол төсегінен төмен түсетін жаяу жүргіншілер көпірі каналдан өтеді. Маршрут батысқа қарай жалғасады, екі Свафилд шлюзінен өтеді, төменгісі әлі сумен толтырылған, содан кейін Брэдфилдтегі II санаттағы қорғалған көпірден өтіп, Антингэм тоғандарының астындағы соңғы нүктеге жетеді.