Кіріспе
Батыс Йоркширдегі ішкі су жолы (Calder and Hebble Navigation) – Англияның Батыс Йоркширінде орналасқан, 14 футтық (4 метрлік) қайықтарға қолайлы шлюздер мен көпір тесіктері бар кең ішкі су жолы. Кальдер және Хеббл өзендерін жақсарту жөніндегі құрылыс 1759 жылы басталды, ал бастапқы жоспар 9 шақырымдық жаңа арналарды қамтыды және 1770 жылы аяқталды. Ол ашылғаннан бері кеме жүзуге жарамды болып келеді. 1828 жылы ашылған Галифаксқа дейінгі Салтерхеббл тармағы және өзен бөліктерін айналып өту үшін одан да ұзын арналар сияқты маңызды жақсартулар жасалды. 1804 жылы Рочдейл каналының ашылуы Соверби көпірінен Манчестерге дейін үздіксіз қатынас жасауға мүмкіндік берді, бұл саудаға көмектесті. 1830 жылдары өзен бөліктерін толығымен тастап кету туралы жоспарлар болды, бірақ диірмен иелері мен басқа да жағалаудағы жер иелерінің қажеттіліктері ескерілгеннен кейін олар өзгертілді. Темір жолдар пайда болғаннан кейін, 1843 жылы канал Манчестер және Лидс темір жолына жалға берілді, бірақ бұл кейіннен заңсыз деп танылды. Кальдер және Хеббл навигациясымен шығыс жағынан байланысқан Эйр және Кальдер навигациясы 1847 жылдың қыркүйегінен 1885 жылға дейін каналды жалға алды. Кейбір шлюздер кеңейтілді, бірақ көпшілігі кеңейтілмеді. Йоркшир Кильс қайықтары үшін салынғандықтан, олар ағылшын су жолдары желісіндегі ең қысқа шлюздердің бірі болып табылады – 57 фут (17 метр). 20-ғасырда навигация тупикқа тіреліп қалды, бірақ каналдарды демалыс мақсатында пайдалануға қызығушылықтың артуымен 1996 жылы транс-Пеннин Рочдейл каналы қайта ашылды, ал 2001 жылы Хаддерсфилд тар каналы да пайда болды. Нәтижесінде навигация үш Пеннин круиздік маршрутының бөлігіне айналды.
The Calder and Hebble Navigation is a broad inland waterway, with locks and bridge holes that are suitable for 14 feet (4 m) boats, in West Yorkshire, England. Construction to improve the River Calder and the River Hebble began in 1759, and the initial scheme, which included 5.7 mile (9 km) of new cuts, was completed in 1770 and has remained navigable since it was opened. Significant improvements were made, including the Salterhebble branch to Halifax, opened in 1828, and ever longer cuts to bypass river sections. Trade was assisted by the opening of the Rochdale Canal in 1804, which provided a through route from Sowerby Bridge to Manchester. There were plans to abandon the river sections completely in the 1830s, but these were modified as the needs of mill owners and other riparian landowners were recognised. With the coming of the railways, the canal was leased to the Manchester and Leeds Railway in 1843, but this was subsequently deemed to be illegal, and the Aire and Calder Navigation with which the Calder and Hebble Navigation connected at its eastern end, leased the canal from September 1847 until 1885. Some of the locks were enlarged, but many were not, and having been designed for Yorkshire Keels, they remain among the shortest on the English connected waterways network, at 57 feet (17 m). The navigation became a cul de sac in the 20th century, but with the burgeoning interest in leisure use of the canals, the trans Pennine Rochdale Canal was reopened in 1996 and the Huddersfield Narrow Canal followed in 2001, resulting in the navigation becoming part of three Pennine cruising rings.
Тарих
18 ғасырдың басында Эйр және Кальдер су жолы Кальдер өзенін Уэйкфилдке дейін кеме жүзе алатын етті. Кальдер және Хеббл су жолының мақсаты – Уэйкфилдтен Галифакс маңындағы Соверби көпіріне дейін батысқа (ағысқа қарсы) кеме жүруді кеңейту болды. Парламент актісін алуға жасалған алғашқы әрекет 1740 жылы Галифакс, Риппонден және Элланд халқының петициясының нәтижесінде болды. Ливерпульдік Джон Айзз маршрутты зерттеді және Уэйкфилдтен Кальдер өзенінің Хеббл өзенімен қосылған жеріне дейін, Хебблден Солтерхеббл көпіріне дейін, содан кейін Халифакс бұлағы арқылы Халифаксқа дейін кеме жүруге болатын жобаны ұсынды. Бұл жобаға 24 шлюз салу кірді, оның 21-і Кальдерде, ал үш шлюз Хебблде, сондай-ақ шамамен 16 шақырымдық каналдар, оның ішінде Хорберидегі 3 шақырымдық канал. Жергілікті жер иелері су тасқынына қауқырды, ұнтақшылар кеме жүру олардың сумен жабдықталуын бұзады деп ойлады, ал бірнеше Turnpike актілерін жариялағандар ұқсас бағытпен жол салуды жоспарлағандықтан, бұл заң жобасы қабылданбады. Екінші әрекет 1756 жылдың 2 қыркүйегінде Галифакстағы Юнион клубында өткен жиыннан кейін жасалды, онда қалаға жүн мен астық импортын жақсарту мәселесі талқыланды. Олар инженер-құрылысшы Джон Смитонды жаңа зерттеу жүргізуге шақырды, ол 1757 жылдың соңында орындады және Кальдер өзенін тереңдетуді, 9 шақырымдық каналдарды салуды, Уэйкфилд пен Халифакс бұлағы арасындағы 54 метрлік (178 фут) биіктікті жеңу үшін 26 шлюз салуды және Солтерхеббл көпірінде суқойма салуды көздейтін жобаны жасады. Рочдейлдегі жобаға қаржы жинаған комитет Галифакс комитетінің қарсылығына қарамастан, жоспарға Соверби көпіріне дейін кеңейтуді қосуды талап етті. 1758 жылдың 9 маусымында осы кеңейтілген маршрут үшін акт қабылданды, және 100 фунт стерлингтен астам мүліктің иесі немесе 3000 фунт стерлингтен астам жеке капиталы бар комиссарлар құрылды. Комиссарлардың кез келген тоғызы шешім қабылдауға құқылы болды.
Құрылыс
Құрылыс 1759 жылдың қараша айында басталды, Сметон инженер ретінде жұмыс істеді. 1764 жылдың қараша айына қарай, Уэйкфилдтен шамамен 26 шақырым (16 миль) қашықтықтағы Бригхаузға дейін кеме жүзе алатын жол ашылды. 56 000 фунт стерлинг қарыз алғаннан кейін, комиссарлар арасында түрлі топтар пайда болды. Бір бөлігі Хеббл және Кальдер өзендерінің қосылатын жері – Бруксмутта тоқтауды қаласа, енді бірі көбірек қаржы жинап, жобаны аяқтауды ұсынды. Екінші ұсыныс көп қолдауға ие болды, соның нәтижесінде жаңа комитет құрылып, 1765 жылы Джеймс Бриндлиден Сметонның орнына келуі сұралды. 1767 жылға қарай жұмыс дерлік аяқталуға жақын болды, бірақ қазан айындағы ауыр су тасқыны бірқатар зақымдар келтірді, ал 1768 жылдың ақпанындағы тағы бір су тасқыны одан да көп зиян тигізді. Бриндли 1766 жылдың ортасында кетіп қалған сыңайлы, ал комиссарлар 1768 жылы Сметонды жұмысты аяқтау үшін қайта тағайындады. Кейбір каналдардың бастапқы бөліктерінде жағалар жөнделіп, су тасқынынан сақтану үшін бөгеттер салынды. Жұмыс аяқталысымен бірге болған кезекті су тасқыны соншалықты зақым келтірді, кеме қатынасын қайта жабудан басқа амал қалмады. Осы уақытқа дейін жобаға 64 000 фунт жұмсалған, оның 8 100 фунты – кеме өтеу ақысынан түскен қаражат, ал қалғаны – қарыз еді. Комиссарлар одан әрі қарыз алуға мүмкіндік таппады, сондықтан 1769 жылдың 21 сәуірінде Парламенттен екінші заң қабылданды, ол ресми түрде Кальдер және Хеббл кемелерінің иелері компаниясын құрды. Бұл компания бастапқы жобаға ақша берген 81 адамнан тұрды, ал олардың қарыздары 100 фунт стерлингтік акцияларға айналдырылды. Қосымша акциялар шығарылуы мүмкін еді, ал компания болашақтағы кеме өтеу ақысын кепілдік ретінде пайдалана отырып, 20 000 фунт стерлингке дейін қарыз ала алатын болды. Содан кейін бірқатар жақсартулар жасалды, Уильям Джессоптың қадағалауымен 1775 жылдың желтоқсанында Шепли көпірі мен Мирфилд арасында жаңа канал салынып, 1776 жылы қайықтардың қосымша жүк тасымалдауына мүмкіндік беру үшін су деңгейі көтерілді. 1780 жылы Бригхаузға жаңа канал қосылды, ал Салтерхебблдегі екі қабатты құлыптар мен Бруксмуттағы бір құлып Сметонның ұсынысы бойынша 1782 жылы үш жаңа құлыппен ауыстырылды.
Даму
Навигация 1771 жылы 5 пайыздық үлестен 1792 жылы 13 пайызға дейін тұрақты түрде өсіп келе жатқан дивидендтермен гүлденді. Парламент актісіне сәйкес, дивиденд 10 пайыздан асса, тарифтер төмендетілді, ал алғашқы төмендету 1791 жылы жасалды. Жақсартулар жалғасты, ал қаржыландыру бастапқы акционерлерден үлеске қосымша талаптар арқылы жүзеге асырылды. Бұл олардың табысын 10 пайыздық дивиденд шегін сақтай отырып арттыруға мүмкіндік берді. 1798 жылы Торнхиллде Деусбери қаласын айналып өтетін ұзын канал қазылды. Қаламен сауда қазіргі Савилл Таун бассейніндегі кемежай мен қойманы салу арқылы сақталды, бірақ бұл 1877 жылға дейін іске аспады. Саудаға қосымша серпіліс Рочдейл каналы берді, ол 1804 жылдан бастап Соверби көпірінен Манчестерге тікелей қатынас ашты. Брукфут маңында, Бригхаусқа жақын жерде 1805 және 1808 жылдар аралығында жаңа канал және шлюз салынды, ал Элланд каналы 1815 жылы Соверби каналымен байланысу үшін ұзартылды. 1801, 1804 және 1808 жылдары тарифтер тағы да төмендетілді. 1806 жылы компания Эйр мен Кальдер каналымен Fall Ings шлюзін жаңа каналмен (Fall Ings Cut) және екі шлюзбен алмастыруға келісті, жұмыстың қаржыландырылуы бірлесіп жүзеге асырылды. Тегірменшілерден түскен сот шағымдары кейбір кешігулерге әкеп соқты, бірақ канал 1812 жылы ашылды. 1823 жылы тасымалдаушылардың талабы бойынша қайықтар аптаның кез келген күні навигацияны пайдалануға рұқсат алды, бірақ компания жексенбі күндері пайдалануға рұқсат бермеді, себебі олар "орналысқан дәстүрден мұндай үлкен ауытқуға келісе алмады". 31 наурыз 1825 жылы Парламент жаңа акт қабылдады, ол 50 000 фунт стерлинг көтеруге рұқсат берді. Терминал Салтерхебблдегі канал деңгейінен 100 фут (30 м) биік орналасқан, ал тармаққа барлығы он төрт шлюз қажет болды. Хеббль өзенінің бойындағы диірмен иелерімен дауларды болдырмау үшін сумен жабдықтау үшін Салтерхебблдегі бассейннен жоғарғы шлюздің жанындағы шұңқырға туннель салынды. Туннельдің ұзындығы шамалы емес, ал су шұңқырдан бу машинасымен жоғары сорғыланды. Кальдер және Хеббл мен Рочдейл каналдарының қиылысында орналасқан Соверби көпірінің маңыздылығы екі канал арасындағы қайықтардың мөлшерінің айырмашылығынан туындады, себебі Ланкаширден келген ұзын қайықтар жүктерін түсіріп, сақтап, Соверби көпірінің кемежайындағы қысқа қайықтарға ауыстыруға мәжбүр болды. Кальдер және Хеббл шлюздерінің ерекшелігі – бір жағынан ыңғайлы екі қолмен ұстауға арналған пішінді ағаштан жасалған қол тірегі. Кальдер және Хебблде жүзушілер оларды әдеттегі желдік дөңгелектен өзге, шлюздің жабдығын ашу үшін пайдаланады, бұл шлюздің жапырақшаларын көтеріп, шлюзді толығымен босатуға немесе бос шлюзді толтыруға мүмкіндік береді. Навигацияда өзен бөлімдері болғандықтан, мұндай бөлімдерге кіруге мүмкіндік беретін шлюздер өзеннің жағдайын түсті кодталған схемамен көрсететін өлшегіш тақталармен жабдықталған. Жасыл жолақ өзен деңгейінің қалыпты екенін және навигацияның қауіпсіз екенін көрсетеді. Күлгін жолақ деңгейдің қалыпты деңгейден жоғары екенін және өзен бөлігімен жүргенде ерекше сақтық қажет екенін көрсетеді. Қызыл жолақ су деңгейінің жеткілікті жоғары екенін, шлюз жабылып қалғанын және өзенде жүзудің қауіпсіз еместігін көрсетеді.