Кіріспе

Бельгиядағы университет, 1834–1968 жылдар

Левен немесе Лувеннің католиктік университеті (Katholieke Hogeschool te Leuven, кейіннен Katholieke Universiteit te Leuven) 1834 жылы Мехеленде Бельгияның католиктік университеті ретінде құрылды және 1835 жылы Левен қаласына көшіріліп, Левеннің католиктік университеті деп аталды. 1968 жылы голланд және француз тілдерінде оқитын студенттер арасындағы шиеленістер нәтижесінде ол екі университетке – Католике Университет Левен және Université catholique de Louvain-ға бөлінді.

Мехеленде құрылған (1834)

1834 жылғы 8 қарашада, 1833 жылғы 13 желтоқсандағы Папа Григорий XVI-ның паптық брифінде берілген өкілеттік негізінде, Бельгия епископтары Мехеленде Бельгияның католиктік университетін (Universitas catholica Belgii) құрды. Осы алғашқы жыл туралы көбінесе "Мехеленнің католиктік университеті" деп айтылады. Епископтардың мақсаты – "Қасиетті Апостолдық Төртінші Крестен келген кез келген ілімді қабылдайтын және осы құрметті көзден тумаған нәрсені жоққа шығаратын" университет құру болды. Епископтардың Мехеленде жаңа университет құрғаны туралы хабар Гент, Левен және Лиеж қалаларында наразылық акциялары мен тәртіпсіздіктерге әкеп соқты. Алғашқы ректор – дін қызметкері және тарихшы Пьер де Рам болды.

Жаңа университеттің Левенге көшірілуі (1835)

Университет Мехеленде ұзаққа соқпады, себебі епископтар университетті 1835 жылдың 1 желтоқсанында Левенге көшірді, онда ол "Левен католик университеті" деген атқа ие болды. Бұл бельгиялық либералдық қоғамды ашуландырды, олар оны бұрынғы Левен ескі университетінің тарихын тартып алу әрекеті ретінде бейнеледі. Бұл сонымен қатар Брюссельде секулярлық университет құру туралы талаптарды қайта жақтандырып, Брюссель еркін университетінің құрылуына әкелді.

Лювендегі бұрынғы университеттер

Левен университетінің негізін 1425 жылы Брабант герцогы Иоанн IV қалады және ол Папа Мартин V-нің паптық бұйрығымен бекітілді. Ол жүздеген жылдар бойы болашақта Бельгия болып қалатын аймақтағы ең танымал университет ретінде және Еуропадағы маңызды университеттердің бірі ретінде гүлденді. Француз Республикасына ресми түрде енгеннен кейін, 15 қыркүйек 1793 жылғы заң Франциядағы барлық колледждер мен университеттерді таратуға бұйырды және 25 қазан 1797 жылы Диль департаментінің жарлығымен таратылды. Аймақ кейін Нидерландтар Біріккен Корольдігінің (1815–1830) құрамына кірді, ал Нидерландтың Вильгельм I 1816 жылы Левенде мемлекеттік университет (Rijksuniversiteit) ретінде жаңа университет құрды, ол діни емес университет болды және онда ескі университеттің бірнеше профессоры оқытуын жалғастырды. 1830 жылы Нидерландтар Біріккен Корольдігінің Оңтүстік провинциялары Бельгияның тәуелсіз мемлекетіне айналды. Бұл университет 1835 жылы жабылды.

Левеннің ескі университетімен байланысы

Левен мемлекеттік университетінің жабылуымен, Мехеленнің жаңа католик университеті өзінің орнын Левенге көшіріп, атын өзгертіп, өзін 1425 жылғы Левен университетінің "қайта іргеленуі" деп жариялады. Бұл ескі университетпен байланыстылық туралы талап сотта күдік тудырды, Бельгияның жоғарғы соты (1844, 1855 және 1861 жылдары) заң бойынша Левен католик университетінің жаңа жарғымен құрылған, ескі университет емес екенін мәлімдеді. Бірақ, сол кездегі либералдық наразылықтарға қарамастан, Левен католик университеті ресми түрде ескі Левен университетінің жалғасы екенін айтуын тоқтатпады.

Біріккен мекеме ретінде одан әрі тарихы (18351968)

1859 жылдың 3 қарашасында Католик университеті құрылған күнінің күміс мерейтойын тойлады. Студенттер ректор мен профессорлық-оқытушы құрамына бес жүзден астам қонақ шақырған банкет 1859 жылдың 23 қарашасында Лувен қаласының Музыка академиясының үлкен залдарында өтті. 1884 жылы Ловеннің католик университеті 50 жылдығын салтанатты түрде атап өтті. 1909 жылы Католик университеті 75 жылдығын тойлап, алғаш рет ресми түрде француз тіліндегі "réinstallation" (қайта құру) және голланд тіліндегі "herstelling" (қалпына келтіру) сөздерін жаңа "ресми" тарихтың бастауы ретінде пайдаланып, медаль соқты. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лёвен қаласы неміс әскерлері тарапынан тонауға ұшырады. Олар қаланың үлкен бөлігін, оның ішінде университет кітапханасын (төменде қараңыз) өртеп, шамамен жартысын қиратты. Соғыстың басында одақтас елдердің үгіт-насихаты неміс қиратуын неміс мәдениетінің бейнесі ретінде пайдаланды.

Екі жаңа институтқа бөлінді (1962-1970)

1834 жылы құрылғаннан бастап университетте дәрістер тек француз тілінде оқылды. Теология факультетінде латын тілі кейде қолданылса да, ол негізінен француз тіліндегі оқу орны болды. Голланд тіліндегі дәрістер 1930 жылы Лёвен католик университетінде басталды. 1962 жылы ресми тілдерді қолдануды реттейтін конституциялық реформаларға сәйкес, католик университетінің француз және голланд бөлімдері ортақ басқару құрылымы шеңберінде дербес болды. Фламанд ұлтшылдары университеттің бөлінуін талап етуді жалғастырды, ал голланд тілінде сөйлейтіндер француз тілінде сөйлейтін академиялық қызметкерлерге берілген артықшылықтарға наразылық білдірді және жергілікті француз тілді қауымның голланд тілді көршілеріне деген немқұрайлылығын сезінді. Ол кезде Брюссель мен Лёвен екеуі де ресми түрде екі тілді және қазір жойылған Брабант провинциясының құрамына кірді; бірақ Брюссельден өзгеше, Лёвен өзінің голланд тілді сипатын сақтап қалды. Шиеленіс француз тілінде сөйлейтін әлеуметтік географтың телеарнадағы лекциясында Лёвен қаласын кеңейтілген екі тілді «Ұлы Брюссель» аймағына қосуды ұсынған кезде күшейді. Фламанд саясаткерлері мен студенттері «Лювен фламандтар – Валлондар сыртқа!» («Leuven Vlaams – Walen Buiten») ұранымен демонстрациялар ұйымдастырды. 1960 жылдардың ортасында студенттік демонстрациялар зорлыққа ұласты. Фламандтарға қарсы дискриминация тарихынан туындаған студенттік наразылық 1968 жылдың ақпанында Бельгия үкіметінің құлауына әкеп соқты. Дау 1968 жылдың маусымында университеттің голланд тіліндегі бөлімін Лёвендегі тәуелсіз Католике Университеті Левенге айналдыру арқылы шешілді. Француз тіліндегі университет, Université catholique de Louvain деп аталды, Брабант провинциясының француз тілді бөлігінде, оңтүстікке қарай орналасқан Louvain la Neuve («Жаңа Лёвен») деп аталатын жаңа ауданға көшірілді. Бөлінудің салдары ұзақ уақытқа созылды. Алайда қазіргі уақытта екі «бауырлас университет» арасында ғылыми-зерттеу ынтымақтастығы мен студенттер алмасу жиілеуде.

Кітапхана

Католик университетінің 1834 жылдан бері құрылған кітапханасы Университет залында орналасқан, оның ең көне бөліктері 1317 жылға дейін сақталып келген. 1914 жылдың тамызында неміс әскерлерінің шабуылы кезінде ол қиратылып, шамамен 230 000 кітап, 950 қолжазба және 800 инкунабула жоғалды. Жоғалған материалдардың ішінде Рогоронго мәтінінің Е нұсқасы жазылған Пасха аралының тақташасы және ең көне чех Киелі кітабы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, америкалық сәулетші Уитни Уоррен жобалаған, нео-фламандтық Ренессанс стиліндегі жаңа кітапхана Мгр. Ладеуз алаңында салынды. Құрылыс 1921-1928 жылдар аралығында жүргізілді. Оның монументалдығы одақтастардың Германияға қарсы жеңісін көрсетеді және қаладағы ең ірі университет ғимараттарының бірі болып табылады. Кітапхананың қоры бүкіл әлемнен келген қайырымдылықтардың арқасында қайта толықтырылды, осы қиын жағдайға наразылық білдіргендердің көмегімен. 1940 жылы, Лёвенге неміс әскерлері екінші рет шабуыл жасағанда, ғимараттың көп бөлігі өртеніп, 900 000 қолжазба мен кітап жойылды. Соғыстан кейін ғимарат Уорреннің жобасына сәйкес қайта салынды. Кітапхананың мұнарасында 1928 жылы орнатылған 48 қоңыраулы Гиллетт пен Джонстонның карильоны болды, ол барлық соғыстарда қаза тапқан АҚШ инженерлерінің құрметіне арналған. 1980 жылдардың басында, толық дерлік құлайтын халге жеткен карилонды қалпына келтіру жұмыстары басталды. Бельгиялық-Америкалық Білім беру қоры мен Университет бірлесіп, карилонды қалпына келтіру жұмыстарын ұйымдастырды. Қалпына келтіру жұмысын Эйзбуц компаниясы жүзеге асырды, қоңыраулардың саны 63-ке жетті. Жаңадан қалпына келтірілген карилон 1983 жылдың қазан айында қайта ашылды, оған дәрістер, концерттер, Рональд Рейган сияқты дипломаттардың мәлімдемелері және еуропалық карилон клавиатурасының стандартына қатысты келісімдер ұйымдастырылды. Кітапхананың қоры соғыстан кейін қайта толықтырылды, ал 1968 жылғы бөліну кезінде шамамен төрт миллион кітаптан тұрды. 1968 жылы университеттің француз және голланд тілдеріндегі жеке оқу орындарына бөлінуі орталық кітапхана қорының бөлінуіне әкелді. Бұл бөлу жұмыс белгілерінің тізбегі бойынша жүзеге асырылды (егер жұмыс нақты бір бөлімге тиесілі болса, мысалы, факультет мүшесі жазған немесе тілдік бағынысы анық болған түлек мұра қалдырған жағдайларды қоспағанда). Бұл екі университет арасында энциклопедиялар мен мерзімді басылымдардың көлем бойынша бөлінгені туралы қате пікірге әкелді, бірақ шындығында мұндай сериялардың барлығы бір ғана жұмыс белгісімен таңбаланады. Мгр. Ладеуз алаңындағы ғимарат қазір Католик Университеті Лёвеннің орталық кітапханасы болып табылады.

Атақты түлектер

Теодор Шванн (1810–1882), неміс дәрігері және физиологы, жасуша теориясын жасаған және Шванн жасушаларын ашқан (профессор). Луи Дефре, сондай-ақ Морис Войтюрон (1816–1880), бельгиялық заңгер және Укль қаласының бургомистрі. Шарль Луи Жозеф Ксавье де ла Валле Пуссен (1827–1903), бельгиялық геолог және минералог. Огюст Мари Франсуа Бернарт (1829–1912), Бельгияның премьер-министрі және 1909 жылғы Нобель бейбіт сыйлығының иегері. Патрик Фрэнсис Хилли (1830–1910), Джорджтаун университетінің президенті, африкалық-американдық тегі бар алғашқы иезуит католик дін қызметкері, докторлық дәрежесін алған африкалық-американдық тегі бар алғашқы американдық. Антанас Баранаускас (1835–1902), литвалық ақын. Артур Вирандель (1852–1940), бельгиялық инженер-құрылысшы. Эмиль Жозеф Диллон (1854–1933), ирланд тілшісі, жазушы және журналист. Альбрехт Роденбах (1856–1880), фламанд ақыны. Альбин ван Хунакер (1857–1933), бельгиялық католик теологы және Киелі кітапты зерттеуші. Шарль Жан де ла Валле Пуссен (1866–1962), бельгиялық математик, жай сандар теоремасын дәлелдеген. Шарль Терлинден (1878–1972), бельгиялық тарихшы және папалық камеральян. Эдгар Сенжие (1879–1963), бельгиялық тау-кен инженері, Union Minière du Haut-Katanga директоры. Франс Ван Каувеларт (1880–1961), бельгиялық саясаткер. Жан Батист Янсенс, S.J. (1889–1964), бельгиялық иезуит католик дін қызметкері, Иса қоғамының жиырма жетінші бас басқармасы. Вэнь Вэньхао (1889–1971), қытай геологы және саясаткері, қазіргі қытай географиясының негізін қалаушы. Жорж Леметр (1894–1966), бельгиялық астроном, математик және католик дін қызметкері, Ұлы жарылыс теориясын ұсынған. Фултон Дж. Шин (1895–1979), американдық архиепископ, теледидардағы уағызшы және жазушы. Август Де Бодт (1895–1986), бельгиялық саясаткер. Жером Д’Суза, S.J. (1897–1977), үнді иезуит католик дін қызметкері, педагог, жазушы және Үндістан Конституциялық ассамблеясының мүшесі (1946–1950). Альберт Клод (1899–1983), бельгиялық-американдық жасуша биологы және дәрігер, 1974 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегері. Питер Маккевитт (1900–1976), ирландтық католик дін қызметкері, жазушы және әлеуметтанушы. Рафаэль Анхель Кальдерон Гуардия (1900–1970), дәрігер, әлеуметтік реформатор, Коста-Рика президенті (1940–1944). Альберто Уртадо (1901–1952), чилилік иезуит католик дін қызметкері, әлеуметтік жұмысшы және жазушы, 2005 жылы қасиетті деп жарияланды. Виктор Дельхес (1902–1985), бельгиялық гравер және суретші. Хендрик Элиас (1902–1973), фламанд ұлтшылы және саясаткері, квислинг. Морис Энтони Биот (1905–1985), бельгиялық-американдық физик және пороэластикалық теорияның негізін қалаушы. Леон Дегрель (1906–1994), бельгиялық саясаткер және нацистік әріптес, Рексизмнің негізін қалаушы, квислинг. Жан Шарль Сной және д’Опперс (1907–1991), бельгиялық мемлекеттік қызметкер, дипломат және саясаткер, заң мамандығы бойынша бітірген. Анри, Париж графы (1908–1999), француз Орлеанист, Франция тағына талапкер. Доминик Пире (1910–1969), бельгиялық доминикандық монах, 1958 жылғы Нобель бейбіт сыйлығының лауреаты, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Еуропадағы босқындарға көмектескені үшін. Герман Ван Бреда (1911–1974), бельгиялық католик дін қызметкері және философ, Хуссерл мұрағатының негізін қалаушы. Андре Молитор (1911–2005), бельгиялық мемлекеттік қызметкер және Бельгияның Бадуин I-нің жеке хатшысы, заң мамандығы бойынша бітірген. Отто фон Габсбург (1912–2011), австриялық саясаткер және жазушы, Австрия-Мажарстан тағына мұрагер. Циань Сюлин (1912–2008), қытай-бельгиялық ғалым, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 100-ге жуық адамның өмірін сақтап қалды. Тан Юхань (1912–2014), қытайлық онколог. Питер Де Сомер (1917–1985), бельгиялық дәрігер және биолог, Католик Университетінің Лювендегі алғашқы ректоры. Кристиан де Дюв (1917–2013), бельгиялық цитолог және биохимик, 1974 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегері, жасушаның құрылымдық және функционалдық ұйымына қатысты жаңалықтары үшін. Антон ван Вильдероде (1919–1998), фламанд белсендісі және жазушысы. Франс Ван Коетсем (1919–2002), фламанд тілшісі. Астер Беркхоф (1920 жылы туған), фламанд жазушысы. Шарль Мертенс де Вильмарс (1921–1994), бельгиялық психиатр, Гарвард медицина мектебінің профессоры. Малахи Мартин (1921–1999), ирландтық католик дін қызметкері, экзорцист, палеограф және жазушы. Антуан Верготе, сондай-ақ Антуан Верготе (1921–2013), бельгиялық католик дін қызметкері, теолог, философ, психолог және психоаналитик. Томас О’Фиаих (1923–1990), ирландтық прелат және Армаг архиепископы, Бүкіл Ирландияның приматы. Жозе Ж. Фрипиат (1923–2014), бельгиялық ғалым және химик, 1967 жылғы Франки сыйлығының лауреаты. Майкл Херли (1923–2011), ирланд иезуиті, Ирландиялық Экуменикалық мектебінің негізін қойған. Х. Нараян Мурти (1924–2011), үнді психологы, философы және ғалымы, мінез-құлқы терапиясымен танымал. Анатоль Романюк (1924–2018), украин демографы. Геза Вермес (1924–2013), британ және венгр еврей библиялық ғалымы, Өлі теңіз парқыншалары және тарихи Иисус бойынша сарапшы. Ян Запрудник (1926 жылы туған), белорусь-американдық тарихшы және ақын. Адольф Геше (1928–2003), бельгиялық католик дін қызметкері және теолог. Густаво Гутьеррес (1928 жылы туған), перулік доминикандық монах және теолог, Азаттық теологиясының негізін қалаушы. Жак Таминьо (1928–2019), бельгиялық философ және профессор, 1977 жылғы Франки сыйлығының лауреаты. Камило Торрес (1929–1966), колумбиялық католик дін қызметкері, социалист және партизан, Колумбия Ұлттық Азаттық Армиясының (ELN) мүшесі. Ян Вансина (1929–2017), бельгиялық Африка тарихшысы және антропологі. Люс Иригарей (1930 жылы туған), француз философы, тілшісі, психоаналитігі, психолингвисі, мәдениет теорияшысы және феминист. 1954 жылы бітірген. Марсель Лихау (1931–1999), конголық конституционалист және саясаткер, заң бойынша білім алған алғашқы конголық. Әке Роберт С. Смит (1932–2010), американдық католик дін қызметкері, жазушы және педагог. Герман Ван Ден Берге (1933 жылы туған), бельгиялық генетик, Centrum voor Menselijke Erfelijkheid (Бельгиялық Адам Мұрагерлік Орталығы) негізін қалаушы. Томас Канза (1933–2004), конголық БҰҰ елшісі, конголық университеттерді бітірген алғашқылардың бірі. Пьер Лаконт (1934 жылы туған), бельгиялық қала құрылысшысы. Абдул Кадир Хан (1936 жылы туған), пакистандық металлург, Пакистанның ядролық қару бағдарламасының әкесі деп есептеледі. Жак ван Иперселе де Стриху (1936 жылы туған), бельгиялық саясаткер, Мемлекеттік министр, Альберт II және Бадуиннің бұрынғы бас кабинеті. Ренато Прада Оропеса (1937–2011), мексикалық семиотик және жазушы. Нгуза Карл и Бонд (1938–2003), белгілі зайр саясаткері. Пит Ван Ваэенберге (1938 жылы туған), бельгиялық бизнесмен және De Warande президенті, экономика бойынша бітірген. Роберт Соколовски (1939 жылы туған), американдық католик дін қызметкері және Америка Католик Университетіндегі философия профессоры. Эрик Де Клерк (1941 жылы туған), бельгиялық дәрігер және биолог. Бернар Лиетер (1942 жылы туған), бельгиялық инженер-құрылысшы, экономист және жазушы. Артур Уленс (1946 жылы туған), бельгиялық бизнесмен, химия және экономика бойынша бітірген. Герман Ван Ромпюи (1947 жылы туған), бельгиялық мемлекет қайраткері және Бельгия премьер-министрі. 2009 жылдың қарашасында Еуропалық Кеңестің алғашқы президенті болып тағайындалды. Бернар Ле Грелль (Граф) (1948 жылы туған), тергеуші журналист, саяси кеңесші, жазушы және қоғамдық істер жөніндегі атқарушы директор, Джон Ф. Кеннеди кісі өлтіруін ұзақ жылдар бойы тергеп жүргенімен танымал.