Кіріспе

Ирландиядағы пайдаланылмайтын канал Ольстер каналы - Солтүстік Ирландиядағы Армаг, Тайрон және Ферманаг округтерінің бір бөлігі мен Ирландия Республикасындағы Монаган округі арқылы өтетін канал. Ольстер каналы 1825 және 1842 жылдар аралығында салынған. Оның ұзындығы 74 км. Ол Блэкуотер өзеніндегі Шарлемонттен Фин өзеніндегі Уоттлбриджге дейін, Верхний Лох-Эрннің оңтүстік-шығысына қарай жүгірді. Бұл дұрыс қарастырылмаған іс болды, құлыптар басқа ирландтық су жолдарына қарағанда тар, саудаға кедергі келтірді және сумен қамтамасыз ету жеткіліксіз болды. Бұл коммерциялық жағынан үлкен сәтсіздік болды және оны үкіметтен алған, бірақ күтіп ұстау шығындарын төлей алмаған кезде оны тастап кетуден бас тартқан Лаган Навигациялық Компанияның құлдырауына ықпал етті. Ақыры 1931 жылы жабылады. Waterways Ireland 2015 жылы оңтүстік шетіндегі каналдың қайта құрылуын бастады.

Тарих

1778 жылы Баллишанноннан Лоу Эрнеге дейінгі канал туралы ұсыныс жасалды. Схеманың болжамды құны 32 000 фунт стерлинг болды, бірақ ол үлкен жобаның бөлігі ретінде қарастырылды, өйткені қосымша 8 000 фунт стерлинг Эннискиллен, Белтурбет және Бэлликоннеллмен байланысты қамтамасыз етер еді. Болашақтағы байланыс Бэлликоннеллден Баллиморға, Вудфорд өзені аңғарының бойында және Лох Скурр мен Лейтримде Шеннон өзеніне ұсынылды, бірақ шығын жоқ. Осылайша ол шығыстағы Белфаст пен батыстағы Лимерикті байланыстыратын трансерландиялық су жолының маңызды бөлігі болады, ол оңтүстікке қарай Гранд-канал мен Корольдік канал құрайтын ұқсас байланыспен бәсекелеседі. 1783 жылы үкіметтік қаржыландыру болды, ал каналдың бір бөлігі Баллишаннон мен Бэллек арасында салынды, Ричард Эванс, Корольдік каналдың инженері, жұмысты бақылады, оған Бэллектегі құлып кірді. 1794 жылы қаржы біткен соң, жоба тоқтады. Ішкі кеме қатынасы бас директорлары Эванстан жұмысты 1801 жылы аяқтау үшін шығындардың бағалауын дайындауын сұрады, бірақ ешқандай іс-қимыл жасалмады. 1814 жылы Бас директорлар аймақтағы жұмыссыздық проблемаларымен кездесті, ал Lough Neagh-дан Lough Erne-ге дейінгі канал жергілікті халыққа жұмыс орындарын ұсынудың жолы ретінде көрінді. Джон Киллелиге осындай байланыс бағытын зерттеу тапсырылды және ол 1815 жылдың ақпан айында өзінің есебін шығарды. Оның 233 000 фунт стерлингтік бағасы Уоттлбриджден Монаганның маңында алты шлюз арқылы шықты және одан кейін тағы он алты арқылы Лоуг Негге жету үшін төмендеді. Оның ұзындығы - 57 шақырым, ал арасына Армагеддонға дейінгі жол кіреді. Бұл жоспар ойланбаған, өйткені ол Корольдік каналға ұқсас өлшемдегі шлюздерді жасауға шешім қабылдады, олар шамамен 13,3 фут (4 м) ені бар қайықтарды қабылдайтын, бірақ қазірдің өзінде Лауг Нейгді және Лаган каналын, Ньюри каналын және Коалисленд каналын пайдаланған қайықтар 14,8 фут (5 м) ені бар, сондықтан олар маршрутты пайдалана алмайды. 1817 жылы ақпанда Монаган қаласында қоғамдық жиналыс өткізілді, ал жергілікті тұрғындар тарапынан күшті қолдау көрсетіліп, жер иелері мен кәсіпкерлер тобының шығындардың үштен екісін қамтамасыз ету ұсынысы берілсе де, Бас директорлар ешқандай іс-қимыл жасамады, ал жоба идея болып қалды. 1810 жылы Лаган каналын алған меншік иелері бұл байланысты өз каналдарындағы трафикті арттырудың жолы ретінде көрді және оған қоғамдық қолдау үнемі өсіп жатты, өйткені көптеген адамдар қайта қаралған схема үшін парламенттің мақұлдауын сұрады, бұл Киллалидің он жыл бұрын жасаған жобасына өте ұқсас болды. Үкімет алға қойған ақшаның қайтарымын алатынына сенімді емес еді, сондықтан Бас директорлар әрекет ете алмады. Ақырында 1825 жылы жеке компанияға арнаны салуға рұқсат берілді. Оның құны 160 050 фунт стерлинг деп бағаланды, өйткені жаңа зерттеу тек он сегіз құлыпты қажет ететін жоспарды шығарды. Содан кейін компания 1817 жылғы Кедейлерді жұмыспен қамту туралы заңға сәйкес құрылған Exchequer Bill Loan Commission-тен 100 000 фунт стерлинг қарыз алуға өтініш берді. Инженер Томас Тельфорд Ирландияға жоспарлар мен сметаларды тексеруге жіберілді, ол оларды тиісті түрде мақұлдады, бірақ несие бойынша пайыздық мөлшерлемелер келісілмеді, ал 120 000 фунт стерлинг несиеге келісуден бұрын Парламент тағы үш актін алды. Содан кейін 1832 жылы құрылыс келісімшартын алған Дублиннен келген Генри, Муллинс және МакМахон мердігерлерімен проблемалар туындады. Содан кейін Тельфорд жобалауда күрделі проблемалар бар екенін және жаңа зерттеу жүргізілуі керек деп шешті. Бұл құлыптардың санын 26-ға дейін арттырды, ал мердігерлерден жаңа баға сұралды. Келісімге қол жеткізілмеді, олар ақырында жобадан бас тартты. Жергілікті инженер Джон Киллли 1832 жылы қайтыс болды, және ол қайтыс болғанға дейін құлыптардың енін азайтуға шешім қабылдады ма, әлде бұл шешімді Тельфорд қабылдады ма, белгісіз, бірақ олар 12 фут (4 метр) енде салынған, арнайы жасалған қайықтардан басқа жол қозғалысын болдырмайды. 1834 жылы қайтыс болғаннан кейін Тельфордтың орнын Уильям Кубитт басқарды. Ақыры 1841 жылы каналдың құрылысы аяқталды. Басты қабатынан 19 шлюз Нег көліне түсіп, екінші жағынан 7 шлюз Эрн көліне түсіп жатыр. Суды Монаганның маңында орналасқан, кеңейтілген Квиг-Лоу су қоймасы қамтамасыз еткен. Уатлбридждегі соңғы шлюздің ені 4 метрге дейін ғана жетіп, оны Ирландиядағы ең тар шлюз деп атаған. Жобаның құны 230 000 фунт стерлингке жетті.

Операция

Сумен жабдықтау жеткіліксіз болғандықтан, канал елеулі сауда жасауға мүмкіндік бермеді, ал тауарлар екі шетте де тар қайықтармен тасымалдануға мәжбүр болды. Сонымен қатар, Шаннон өзеніне қатынас жасау үшін байланыс жоқ еді, және канал өркендемеген кезде ол болмады. Компания қазынашылықтың қарыз комиссионерлері берген қарыздың бірде-біреуін өтеуге қабілетсіз болды, ал 1851 жылы оны Қоғамдық жұмыстар басқармасы (О.П.В., сонымен қатар Жұмыс кеңесі деп те аталады) өз бақылауына алды. Косметикалық жөндеуден кейін ол Уильям Дарганға жалға берілді, ол оның көп бөлігін мердігер ретінде салдырды және су жолдарындағы жалғыз маңызды тасымалдау операцияларын жүргізді. 1858 жылы Ольстер темір жолы Монаганға жетті, ал үш жылдан кейін канал қираған күйде болды. Ирландиялық инженер-теміржолшы сэр Джон Макнилл бұны суды құйып, сиырларды жайылуға беру үшін қолданған. Жоғалған шығынды өтеу үшін үкімет 1865 жылы қайтадан оны өз бақылауына алды, оны жапты және сегіз жыл ішінде жөндеуге 22000 фунт стерлинг жұмсады. Олардың басты міндеті - сумен қамтамасыз ету еді, бірақ 1873 жылы канал қайта ашылғанда, бұл мақсатқа қол жеткізілмеді. Жөндеу шығындары табыстан әлдеқайда асып түседі, ал аз көлік қозғалысы каналдың Лох-Эрн аяғына дейін шектелген, өйткені саммит негізінен жүзуге жарамсыз, ал жыл сайын сегіз ай бойы жеткілікті су болған. Алайда 1880 жылы Лэган кеме компаниясының хатшысы В. Р. Риа кішігірім қайықтармен жаңа тасымалдаушы компания құрғаннан кейін, көлік қозғалысы сәл жақсарды. Бұл компанияны иеленуге мүдделі компанияға мемлекеттік көмек туралы түсініксіз уәде берілді. Содан кейін бірнеше келіссөздер жүргізілді, бірақ үкімет үш рет Лаган каналына сатуды рұқсат ету туралы заң жобасын қабылдамады. Олар ақырында Лаган каналына жеке шотты алуға тырысу керектігін ұсынды және олар 1888 жылы мұны сәтті орындады.

Құлдырау

Лордтар палатасы заң жобасынан Лэган каналы компаниясына он жылдан кейін Ольстер каналын жабуға мүмкіндік беретін шартты алып тастауға қол жеткізді, ал олар мәңгілік жауапкершілікке тартылды. Кіріске қарағанда, оны ұстауға үлкен сомалар жұмсалды, ал кейбір сауда дамығанмен, олар иелік еткен Лаган каналы мен Коалисленд каналынан түскен пайда Ольстер каналын ашық ұстауға тырысты. Компания сатып алудан ешқашан қалпына келмеді. Соңғы қайық 1929 жылы каналға кірді, ал 1931 жылдың 9 қаңтарында "жоқталу туралы бұйрық" алынды. Бұл оларға Солтүстік Ирландиядағы каналдың бөлігін тастауға мүмкіндік берді. 15 сәуірде алынған "бостандыққа шығару туралы бұйрық" алимент бойынша барлық жауапкершілікті алып тастады. Жаңадан құрылған Ирландия Республикасында осындай бұйрықтан бас тартылды. 1940 жылдары Монаган округі кеңесіне төлемсіз тарифтер орнына каналға сот ипотекасы берілді. Лаган Навигация соған байланысты каналды кеңеске беремін деп ұсынды, бірақ кеңес бұдан бас тартты, өйткені оған көпірлерді күтіп ұстау және т.б. қаржылай қамтамасыз ету мүмкіндігіне жатпайды. Lagan Navigation Co 1954 жылғы ішкі навигация туралы заң бойынша таратылды. Бұл Монаган арқылы өтетін жолды "иесі жоқ тауар" (bona vacantia) ретінде қалдырды және ол Қаржы министріне тиесілі болды. Республикадағы меншік құқығы 1954 жылғы Мемлекеттік мүлік туралы заңға сәйкес Қоғамдық жұмыстар басқармасына қайтарылды. 1970 жылдардың басында Монаган округі кеңесі, Монаган қалалық округ кеңесі және Клоунс қалалық округ кеңесі 1961 жылғы Ескірген жерлер туралы заңға сәйкес каналдың кейбір бөліктерін сатып алды. Монаган округінің сол кездегі бос емес жерлері (яғни, олар тұрып жатқан) сатып алынбады және меншік құқығы Қоғамдық жұмыстар басқармасында қалады.

Бағыт

Канал оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай, Финн өзенінің сағасында, Фермана графтығының оңтүстік-шығысындағы Уатлбриджге жақын жердегі Деррикерриб аралы мен қалашығынан, Армаг графтығының солтүстік-батысындағы Шарлемонтқа дейін, ол Блэкуотер өзеніне қосылады. Финн өзенінің маңында екі шлюз, Клоунс қаласының артында екі шлюз, ал Смитбороға жақын жерде үш шлюз бар еді. Жоғарғы шыңның ұзындығы 10 км-ден кем болды және Quig Lough су қоймасынан тамақтанады, ол саммит соңында солтүстікке қарай орналасқан. Монаганға жетуден бұрын екі шлюз деңгейін төмендетеді және қаладан кейін жеті рейс болады. Солтүстік Ирландиядағы Армаг графтығымен шекара төмендегі канал арқылы өтеді. Миддлтаунда екі оқшауланған шлюз бар, ал канал Бенбурбтың батысындағы ойысқа жетуден бұрын тегіс бөлік. Мұнда каналдың орнатылуы құрылысшылар үшін көптеген қиындықтар тудырды, өйткені қиын жерлерге тағы алты шлюз қажет болды. Блэквотертаундан жоғары тағы бір құлып бар, ал Шарлемонттан төменгі соңғы құлып, канал Блэквотер өзеніне қосылғанға дейін. Мұндағы ең биік жер теңіз деңгейінен 65 метр биіктікте орналасқан. Бастапқы шлюздер қайықтарға арналған, олар 2002 жылы каналдан өтетін көп көпірлердің ішінде 56 қалды, өйткені ол қазірдің өзінде қалпына келтірілген Шаннон-Эрн су жолымен қайта қосылады (1994 жылы 23 мамырда ашылды). Бұл шынайы қалпына келтіру емес, тарихи жол бойындағы су жолының құрылысын қамтиды, ал Ольстер каналында ұқсас тәсіл қажет болады. 2007 жылғы 17 шілдеде өткен Солтүстік-Оңтүстік министрлер кеңесінің отырысында үкіметтер Монган графтығындағы Клонес қаласын Жоғарғы Лох-Эрнеге жалғастыратын каналдың бөлігін қалпына келтіру бойынша жұмыс істейтіндігі туралы мәлімделген. Бұл жобаның құны 35 млн евроны құрайды, оны Ирландияның қазынасы төлейді. 2010 жылдың тамызында Waterways Ireland компаниясы Ulster Canal қалпына келтіру жоспарын, экологиялық есепті және тиісті бағалауды жариялады. 2010 жылдың қыркүйек айында екі қоғамдық ақпарат күні өтті, бірі - Монаган округіне қарасты Клонес қаласында, екіншісі - Ферманнах округіне қарасты Ньютаунбэтлер қаласында. Ұсынылған қалпына келтіру туралы есептер Солтүстік Ирландияда да, Республикада да болды. Бірнеше қарсылықтарға қарамастан, министр Хизер Хамфрис 2015 жылдың ақпан айында Ирландия үкіметі Waterways Ireland компаниясына Касл Сондерсон мен Эрн алабы арасындағы каналдың қалпына келтіруіне келісім бергенін мәлімдеді. Қаржыландыруды Waterways Ireland компаниясы жүзеге асырады. 2015 жылдың 24 сәуірінде жобаны ресми түрде іске қосу шарасы өтті, ол Деррикерриб көпірінде Хизер Хамфрис пен Waterways Ireland өкілдері қатысқан кездесуде өтті. Бірінші кезең - Эрна су жолының Кивви-Логтан Белтурбетке жақын Саундерсон қасапатына дейін кеңейтілуі. Осы кезеңді қалыптастырудың кейбіреулері жаңа кесілген, бастапқы каналға біршама басқа бағытпен, және жаңа Деррикерриб көпірі салынды, ол арқылы өтетін қайықтардың көлемін ұлғайту үшін. Фин өзенінің бір бөлігін сумен тазарту 2015 жылдың күзінде жоспарланған болатын, бірақ ол "келісім-шарттық мәселелер" себепкер болып, кейінге қалдырылды. 2016 жылға арналған Waterways Ireland бюджетіне Ольстер каналы жобасына 2,7 млн. евро бөлінді. Жердің нашар жағдайы, су басу және тұрғындар үшін жұмыс жүргізіліп жатқан кезде кіруді қамтамасыз ету қажеттілігі себеп болған қосымша кешіктірулер болды. Жаңа көпір мен оған байланысты арна 2018 жылдың сәуір айына дейін аяқталады деп күтілуде. Ольстер каналын қалпына келтірудің бірінші кезеңі 2019 жылдың қыркүйегінде аяқталуға жақын болды. Бірінші кезең аяқталып, көпшілікке қолжетімді болған соң, жобаның екінші кезеңіне қаржы бөлініп отырғаны хабарланды. 2020 жылдың желтоқсанында Таоишиктің ортақ арал қоры 6 миллион евроға уәде берді, ал 2021 жылдың 28 сәуірінде Ауылдық және қоғамдастық даму департаменті 5,57 миллион евро берді. Бұл қаржы Монаган округінің Клоунс пен Клонфад арасындағы 1-ші кезеңнен бөлінген салыстырмалы түрде қысқа бөлімді қаржыландырады. Жұмыс барысында канал мен сүйрейтін жолдың айналасы, 40 кемежайға арналған жағажай, екі жаңа көпір және үшінші көпірдің қалпына келтіру жұмыстары, сондай-ақ көлік тұрақтары бар жайлы аймақ қарастырылған. Бұл жобада сумен тұрақты қамтамасыз ету де қамтылады. Негізгі жоба 2023 жылдың ортасында аяқталады деп күтілуде, ал кейбір ыңғайлы жағдайлар біраз ұзағырақ болады. Жобаның 3-ші кезеңі қалпына келтірілген каналдың ұзындығын 2 мыңға дейін ұлғайтады, ол алғашқы екі кезеңді біріктіреді және шекарадан бірнеше р...