Кіріспе

"Қайғылылар" романының кейіпкерлері Тенардиерлер, әдетте Мсье Тенардиер (/t//ə/'/n//ɑr//d//i//.eɪ/; tenaʁdje) және Мадам Тенардиер деп аталады, - Виктор Гюгоның 1862 жылғы "Қайғылылар" романындағы және романының басқа да көптеген адаптацияларындағы ойдан шығарылған кейіпкерлер және екіншілік антагонисттер. Олар - өздерінің зардап шегуі үшін қоғамды кінәлайтын қарапайым жұмысшы таптың адамдары. Романның басында олар қонақ үйдің иесі болып, қонақтарды алдап жүр. Олар қонақүйді банкротқа ұшыратып, өз атын Жондретке өзгертіп, қайыр сұрап, ұрылықпен өмір сүреді. Олар Жавермен бірге әңгімедегі басты кейіпкер Жан Вальжанның екі қас жауының бірі болып табылады. Жаверт Вальжанды жазалайтын сот жүйесін бейнелесе, Тенардьелер оны пайдаланған қоғамның заңсыз субмәдениетін бейнелейді. Роман оларды ұятсыз және қорлаушы кейіпкерлер ретінде бейнелейді; кейбір бейімделулер оларды әзіл-оспақ кейіпкерлерге айналдырады, кейде қылмыскерлер болса да, әңгіменің жалпы алғанда күрделі тонынан комикалық жеңілдеуді қамтамасыз етеді.

Бірінші бөлік: Фантина

Хьюго Тенардиерлерді таныстырған кезде олардың Эпонин және Азельма есімді екі қызы бар, оларды балалық шақта шатастырып, шатастырып, Гаврош есімді ұлы бар. Олар Монфермель қаласында қонақүй жүргізеді. Тенардьелер екеуі де өте сұм деп сипатталады; Мсье Тенардье - "ауру, бірақ скрипка сияқты жарамды, кішкентай, арық, ақшыл, бұрышты, сүйекті, сымбатты, ал Мадам Тенардье - "ұзын, сары, қызғылт, баррель сияқты, мықты, қосбұрыш, үлкен және шапшаң". Фантина, қиындықтарға тап болған жалғыз басты ана, қызын Козетті өздерімен бірге тұруды ұйымдастырады, егер ол тұрақты ақы төлесе. Тенардьелер Козетті өте нашар ұстайды, оны жыртықпен киіндіреді, оның киімдерін Париж көшелерінде 60 франкка сатады, оны жұмыс істеуге мәжбүрлейді және жиі ұрады. Фантин ақырында Тенардье талаптарымен келісу үшін жеткілікті ақша табу үшін жезөкше болып жұмыс істеуге мәжбүр болады, өйткені М. Тенардье Козеттің науқас екенін айтып, Фантиннен көбірек ақша алады. Фантинаның жіберген ақшасын Тенардьелер қыздарына жұмсайды.

Екінші бөлім: Козетта

Фантина қайтыс болғаннан кейін Жан Вальжан Рождество қарсаңында Монфермейге келеді. Ол Козетті қараңғы орманда Тенардиерлер үшін су құйылған бөтелкеге жалғыз алып бара жатқанын тауып, қонақүйге ертіп барады. Ол қонақүйде түнде тұруды ұйымдастырғаннан кейін, Тенардилердің оны қалай қорлайтынын және Эпонин мен Азельманың ата-аналарының мінез-құлқын қалай еліктеп, Козеттің қуыршағымен ойнағанына шағымданатындығын байқайды. Вальжан қонақүйден шығып, сәлден кейін Козетке жаңа, әдемі қуыршақпен оралады. Алғашында Козетта қуыршақтың өзіне арналған-болмағанына күмәнданады, оны қабылдауға асықпайды, бірақ кейін қуана қабылдайды. Мэм. Тенардье ашуланады, бірақ М. Тенардье оған Вальжан оларға ақы төлегенше қалағанын істей алады дейді. Рождество күні Вальжан Тенардьелерге Козетті өзімен бірге алып кетуге ниетті екенін айтады. Мэм. Тенардье бірден келіседі, бірақ М. Тенардье Козетті сүйетінін және одан бас тартуға қарсы екенін көрсетеді. Вальжан оларға 1500 франк төлейді, Фантиннің барлық қарызын өтеуге, ал ол Козеттамен қонақүйден кетеді. М. Тенардье Вальжаннан тағы да ақша ұрлап алуға тырысады. Ол олардың артынан жүгіріп барып, Вальжанға ойын өзгертіп, Козетті қайтарып алғысы келетінін айтады. Ол Козеттің анасы оны оларға тапсырған және Козетті анасының хабарламасысыз босатып жіберуге болмайтынын айтады. Вальжан оған Фантинаның қолы қойылған хатты береді, онда Козетті өзіне алуға рұқсат беріледі. М. Тенардье Вальжанға Козетті қайтаруды немесе мың крона төлеуді бұйырады, бірақ Вальжан оны елемей, Козеттімен бірге кетеді. М. Тенардье өзінің қаруын алып келмегені үшін өкінетінін білдіреді және қонақүйге қайта оралады.

Үшінші бөлім: Мариус

Козетті алғаннан кейін жабылуға мәжбүр болған қонақүй "Ватерлоодағы сержант" деп аталады, өйткені М. Тенардье атақты шайқастан кейін ерекше оқиғаға ұшырады. Тез арада өлімнен кейін мәйіттерді тонап жатқанда, М. Тенардье, бірде-бір кездеместен полковник, барон Понмерсидің өмірін құтқарады. Ол тонаушы ретінде танылғысы келмегендіктен, Наполеон әскерінің сержанты екенін айтты. Тенардье айтқан ертегі ақырында оның ұрыстың ыстық кезінде жүзім шотының астында генералды құтқарып жатқан біріне айналды, өйткені ол әр әңгімемен неғұрлым күрделі болды. Бір қызығы, Тенардьелер отбасы баронның ұлы Мариус Понтмерсидің жанында, қонақүй жабылып тоғыз жылдан кейін Горбо үйі деген пәтерде тұрады. Мейрамхананы жапқаннан кейінгі тоғыз жылда Тенардье отбасы Жондрет деген атауды алды. Сонымен қатар, олар тағы екі ұл туып, оларды Магнонға сатып жіберді, сондықтан ол оларды Мариустың атасы М. Гилленорманд асырап алған балалар ретінде таныта алады. Магнон Гилленормандты екі баланың әкесі деп айыптады, ол мұны жоққа шығарды, бірақ Магнон оған басқа балаларды асырап алмаса, оларды асырап алуға келісті. Тенардиерлердің үлкен ұлы Гаврош көшеде қалып, балабақшаға түсті. Жондетттер өздерін қаржыландыратын белгілі қайырымдылықшыларға ақша сұрап хаттар жібереді. Эпонин пәтерге асығып кіріп, қайырымды адам мен оның қызы кез келген сәтте келіп, оларды күтіп тұрғанын хабарлайды. Кедей болып көрінуі үшін, М. Жондрет олардың отты сөндіріп, креслоны сындырады. Содан кейін ол Азельмаға терезе әйнегін ұрып тастауға бұйрық береді. Ол екі ойлы болса да, қолды кесумен аяқталады. М. Жондерет қуанады, өйткені ол осындай нәтижеге үміттенген еді. Филантроп пен оның қызы олардың пәтеріне кіреді; олар Вальжан мен Козетта екені анықталады. Мариус қабырғадағы жарық арқылы Жондереттерді бақылап, Козетті Люксембург бағында кездескен қыз деп таниды. Олардың сапарынан кейін М. Жонтрет Вальжанмен қайтадан кездесуді ұйымдастырады, бірақ Вальжанды танығаннан кейін, ол оны Патрон Минет деген көше бандысының көмегімен келген кезде тонауды жоспарлайды. Мариус М. Жонтреттің Вальжанды тонау жоспарын біліп, полицияға жүгінеді. Полиция бөлімшесінде Жаверт есімді инспектор Мариусқа екі тапаншамен күзетте тұруға және қылмыс жасалғалы, полицияға хабарласу үшін оқ атуға нұсқау береді. Мариус өзінің пәтеріне оралады және Jondrettes-ті байқауды жалғастырады. М. Жонтрет Эпонин мен Азельманы сыртқа қарап шығады. Вальжан жалдаған ақшамен оралғанда, М. Жонтрет пен Патрон Минет оған тұзақ құрып, өзінің нағыз жеке басын ашады: М. Тенардье. Мұны естіген Мариус оны әкесі өсиетінде батыр ретінде атап кеткен адам ретінде таниды. Мариус Вальжанға көмектесуге деген құлшынысы мен бір кездері әкесі өмірін құтқарған адамға деген борышын сезініп, полицияға хабарласпайды. Вальжан мырза Тенардиерді білмейтінін және олар ешқашан кездеспегенін айтады. Содан соң Вальжан терезеден қашып құтылуға тырысады, бірақ оны ұстап, байлап қояды. М. Тенардье Вальжанға Козетке хат жазып, пәтерге қайта оралуын және Вальжан оған 200 000 франк бергенге дейін оны барымтада ұстайтынын айтады. Вальжан хат жазып, мекенжайын берген соң, М. Тенардье м-н. Тенардье Козетті алуға. Алайда, мэм. Тенардье жалғыз қайтып келеді және Вальжанның берген мекенжайы жалған екенін хабарлайды. Ол жоқ болған кезде Вальжан өзін құтқарып алды. М. Тенардье мен Минет патрона Вальжанды өлтіруден басқа амалы жоқ деп шешті. Мариус Эпониннің бұрын өз пәтеріне келіп, өзінің сауаттылығын дәлелдеу үшін қағаз бетіне "Конгенс (полиция) осында" деп жазғанын еске алады. Мариус қағазды алып, қабырғадағы жарықтан лақтырады. М. Тенардье оны оқып, Эпонин ескерту ретінде кіргізіп жіберген деп ойлайды. Тенардьелер мен Патрон Минетт қашып құтылуға тырысады, бірақ Жаверт келіп, олардың бәрін тұтқындайды (қазір жоқ Гаврош пен қашып құтылған Монпарнастан басқа). Вальжан терезеден қашып кетеді.

Төртінші бөлім: Сент-Дени

Мэм. Тенардье түрмеде қайтыс болады, Эпонин мен Азельма босатылады. Гаврош өзінің отбасы қылмыстарына қатысы жоқ, тек кездейсоқ екі інісін кездестіреді, олар өздерінің кім екенін білмейді. Ол оларға қысқа уақыт қамқорлық жасайды, бірақ олар көп ұзамай оны жоғалған асыраушы аналарын іздеу үшін тастап кетеді. Бұдан кейін екеуінің не болғаны белгісіз. Эпонинді Бабет Вальжанның үйін тексеруге жібереді, бірақ ол қазір Вальжанмен бірге тұратын Козеттің бұрынғы көршісі Мариустың сүйіктісі екенін білгендіктен (оған ол аздап сезіммен қарайды), Бабетке бисквитті қайтарады (бұл "қажетті емес" деген код). Ол Мариусты сүйіктісімен бірге болу үшін Вальжанның үйіне алып барады. М. Тенардье мен Патрон Минет Гавроштің көмегімен түрмеден қашып, Вальжанның үйін тонауды жалғастырады. Алайда Эпонин айқайлап қайтпақшы деп қорқытады. Келесі күні Эпонин Козетта мен Мариусты бөлшектеп жіберуге тырысады. Ол Вальжанға "шығып кету" туралы ескерту жібереді, кейін Мариусқа достары оны 1832 жылғы көтерілісте өлтіруді көздеп, онымен бірге жанжалға шақырды. Эпонин мен Гаврош екеуі де, Мариус Тенардье отбасын қорғауға тырысқанына қарамастан, Рю де ла Шанвериде өлтіріледі.

Бесінші бөлім: Жан Вальжан

Мариус шайқаста жараланған, ал Вальжан оны канализация арқылы құтқаруға тырысады. Канализацияда Вальжан Жаверден жасырынып жүрген Тенардьеге кездеседі. Вальжанды қарапайым кісі өлтіруші деп ойлап, Тенардье Вальжанға канализация торының кілтін Мариустың қалтасындағы заттарға алмастыруға ұсынады. Содан соң ол Вальжан мен Мариустың қалталарын қарап шығады. Мариусты өлі деп ойлап, ол кейін Вальжанды шантаж жасау үшін Мариустың пальтосының бір бөлігін жыртып алады. Тенардье тек 30 франк табады, ақшаны қарсылық танытып алады және Вальжанды шығарады. Тенардье мен оның баласы Азельма Марди Гра парадында. Мариус пен Козеттің үйлену тойының өтіп жатқанын көргенде, ол Вальжанды өзін құртқан адам және кәрізде кездескен адам деп таниды және Азельмаға оның артынан барып, қайда тұратынын білуге бұйрық береді. Тенардье Мариусқа жалға алынған мемлекет қайраткерінің костюміне киініп, өзін "М. Тенард" деп таныстырды, бірақ Мариус оны ақырында таниды. Тенардье Мариусты Вальжанның өткені туралы білгендерімен шантаж жасауға тырысады, бірақ ол Мариустың Вальжан туралы түсініспеушілігін түзетіп, Вальжанның жақсы істерін ашады. Содан кейін ол Вальжанды кісі өлтіруші деп әшкерелеп, дәлел ретінде Мариустың жакеті бөлігін шығарады. Мариус бұл оның жеке жакеті екенін түсінеді, бұл Вальжанның оны шайқастан құтқарып, оны канализация арқылы қауіпсіз жерге алып келгенін білдіреді. Мариус қанды пальтосын алып шығады. Ол Тенардьеге өзінің қылмыстық өткенін жеткілікті білетінін айтады "Сені галереяларға жіберу үшін", оған 1500 франк береді және оған ешқашан қайтып оралмауын бұйырады. Тенардье Азельмамен бірге Америкаға көшіп барады, онда құл саудагеріне айналады.

Музыкалық

Тенардиерлер Хьюгоның романы бойынша мюзиклде көрінеді. Олар Монфермель қаласында қонақ үй иелері, оларға Фантиннің қызы Козетті күтіп-бағу тапсырылды. Алайда, Тенардиерлер Козетті қызметші ретінде ұстайды, ал өз қызын Эпонинді қолға алады. Олар қонақүйге барлық қонақтарды қабылдап, ал достас және қонақжай болып көрінсе де, олар жасырын түрде қонақтарды суланған шараппен, жылқы бүйректерімен немесе мысық бауырымен жасалған сорпалармен және құрттар сияқты күлкілі заттар үшін қосымша ақы төлейді, олардың айналарына қарап, терезелерін жабық ұстайды. ("Үйдің иесі"). Бір күні кешке Козетті құдықтан су алуға жіберген соң, ол Вальжанмен бірге оларға қайта оралады. Вальжан оларға Фантиннің өлімі туралы айтып, бастапқыда Козетті өзімен бірге алып кетуді сұрайды, бірақ Тенардиерлер Вальжанды алдауға тырысады, олар Козетті өздерінің қызындай жақсы көретіндерін, жиі ауыратын ауруларын емдеу үшін қымбат дәрі-дәрмек сатып алу керектігін және сыртқы әлемде кездесетін опасыз адамдар туралы алаңдаушылық білдіреді ("Санасыздықтың Тенардиер вальсі"). Ақырында Вальжан Козетті алуға 1500 франк ұсынады, ал ақшаға қуанған Тенардьелер оны сұрақсыз береді. Тоғыз жылдан кейін олар қонақ үйлерін жоғалтып, Париждің ығы-зығылы аудандарында өмір сүруде. Бір күні олар Вальжанды тонау жоспарын жасайды, ол қазір Парижде өмір сүріп жатқанын біледі ("Қорлық"). Олар қайыршы болып маскараланып, өтіп бара жатқан Вальжан мен Козеттен ақша сұрайды. Олар тонаушылар Брюжон, Бабет, Монпарнас және Клакесус көмегімен Вальжанды қоршап алады және оның көлеңкесін жыртып, кеудесіне таңбасын көрсетеді. Алайда Эпонин полицияның келе жатқанын байқап, оларға ескертеді, бірақ оларды Жавер және оның констебльдері ұстайды. Тенардье Жавертке Вальжан мен оның көкіректегі таңба туралы және Жаверттің шын мәнінде тұтқындауы керек адам екенін айтады, ал Жаверт оларды босатады. Содан кейін Тенардьелер Вальжанды қайтадан тонауға тырысады ("Плюмет көшесіне шабуыл"). Тенардье мен оның қарақшылар тобы Плюмет көшесіндегі Вальжанның үйінің қақпасына жетеді, ол кезде Эпонин оларды ұстап алады және Мариусты қорғау үшін оларды кетуге мәжбүрлеуге тырысады. Тенардье тыңдаудан бас тартып, Эпонинге кетуге бұйрық береді. Эпонин оларды кетуге мәжбүрлеу үшін айқайлауға мәжбүр болады. Тенардье оған қауіп төндіреді, бірақ қашуға мәжбүр болады, ал ол өзінің тобымен канализация арқылы қашып кетеді. Кейін студенттер баррикадалар салуды жоспарлап отырғанда, Тенардиерлер жер астында күтуге жоспарлайды, олар шайқас аяқталғаннан кейін өлген студенттерден көптеген байлық пен байлықты жинап алады деген үмітте ("Бір күн"). Баррикада құлағаннан кейін, Тенардье Париж канализациясында көтерілісшілердің өліктерін тонап жатыр ("Ит ит жейді"). Мұнда ол белгісіз өлік деп сенетін адамды (әдетте, баррикадалардан жарақат алған есінен танып біткен Мариус) алып барады. Адам құлап кеткен кезде, Тенардье Мариустың денесінен сақина ұрлап алады, содан кейін құлаған адам Жан Вальжан екенін түсінгенде кетеді. Тенардилер Мариус пен Козеттің үйлену тойында барн мен баронесса де Тенард ретінде көрінеді. Мариус олардың маскировкасын көріп, кетуді бұйырады, бірақ олар оны дұрыс қырып алмайынша бұдан бас тартады. Олар Мариусты Вальжанның кісі өлтіруші екенін айтып, ұрланған сақинаны дәлел ретінде ұсынады. Олардың жоспары Мариус сақинаны өзінің сақинасы деп таныған кезде кері қайтады, өйткені ол баррикадалар құлағаннан кейін Вальжанның оны құтқарып қалғанын түсінген. Ол Тенардиеге соққы беріп, оның қалған ақшасын тастап, Козетті алып кетеді, ал Тенардиерлер балаларының өліміне қарамастан, тойды тамашалап, аман қалуына қуанады ("Бейрамда сұлулар"). Бұл фильмнің бейімделуінде өзгертілді, онда Тенардьелер олардың қорқытып алу әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін партиядан шығарылды. Жавертпен бірге олар шоудың финалында пайда болмайды, мүмкін олардың зұлым рөлдеріне байланысты, сондай-ақ олар бүкіл ойыннан аман қалған бірнеше кейіпкерлердің бірі. Тенардьелерді әдетте жоғары баритон (Тенардье) және меццо-сопрано (Мадам Тенардье) ойнайды.

Бейімделулер

1862 жылы "Қайғылылар" романы басылып шыққаннан бері Тенардье кейіпкерлері романының көптеген адаптацияларында түрлі құралдарда, соның ішінде кітаптарда, фильмдерде, мюзиклдерде, пьесаларда және ойындарда ұсынылған.