Кіріспе

Америка Құрама Штаттары мен Перу арасындағы сауданы дамыту туралы келісім (англ. United States-Peru Trade Promotion Agreement) - екіжақты еркін сауда туралы келісім. Коммерциялық мәселелерден басқа, ол басқалармен қатар экономикалық, институционалдық, зияткерлік меншік, еңбек және экологиялық саясатты қамтиды. Келісімге 2006 жылдың 12 сәуірінде қол қойылды; Перу Конгрессі 2006 жылдың 28 маусымында ратификациялады; АҚШ Өкілдер палатасы 2007 жылдың 2 қарашасында және АҚШ Сенаты 2007 жылдың 4 желтоқсанында. Келісім 2009 жылдың 1 ақпанында күшіне енді.

Тарих

1991 жылы 4 желтоқсанда Джордж Буш әкімшілігінің басқаруымен АҚШ Анди саудасының артықшылықтарын жою туралы заң қабылдады, бұл Перу, Боливия, Колумбия және Эквадордан бірқатар өнімдерге тарифтерді алып тастады. Оның мақсаты - есірткі өндіру мен оны заңсыз саудалаудың баламасы ретінде осы елдерде заңды өндірістерді нығайту. Бағдарламаны 2002 жылдың 31 қазанында Джордж Буш әкімшілігі Анд саудасын дамыту және есірткілерді жою туралы заң ретінде жаңартты. Жаңа заңға сәйкес, Анда өнімдерінің тарифтерден босатылуы шамамен 5600-ден 6300-ге дейін өсті. Жаңа заңның мерзімі 2006 жылдың 31 желтоқсанында аяқталуы тиіс еді, бірақ Конгресс оны 2007 жылдың 30 маусымына дейін алты айға ұзартты. 2007 жылдың 28 маусымында тағы да 8 айға, яғни 2008 жылдың 29 ақпанына дейін, мерзім ұзартылды. 2003 жылдың 18 қарашасында АҚШ-тың сауда өкілі Роберт Зоэлик Конгресске Буш әкімшілігінің Анд саудасына қатысы бар елдермен еркін сауда туралы келісімді бастау туралы келіссөздер жүргізу ниеті туралы хабарлаған. Алайда келіссөздер Боливиясыз 2004 жылдың мамырында басталды, өйткені қалған үш Анд елінің әрқайсысы АҚШ-пен екіжақты келісімдер жасасуды шешті. Келіссөздердің 13 кезеңі аяқталғаннан кейін Перу мен АҚШ 2005 жылдың 7 желтоқсанында келісімге келді. Перудің сыртқы сауда және туризм министрі Альфредо Ферреро мен АҚШ сауда өкілі Роб Портман келісімге 2006 жылдың 12 сәуірінде Вашингтон қаласында Перу президенті Алехандро Толедоның қатысуымен қол қойды. Перу Конгрессі 2006 жылдың 27 маусымындағы түнде келісімді алты сағат талқылап, келесі күні таңертең ратификациялады. 7914 дауыс берілді, 7 дауыс беруден бас тартты. АҚШ-тың Өкілдер палатасы келісімді 2007 жылдың 8 қарашасында 285132 дауыспен мақұлдады. АҚШ Сенаты келісімді 2007 жылдың 4 желтоқсанында 7718 дауыспен мақұлдады. Қолданбалық заң жобалары Республикалық партиядан (17616 палатада, 471 Сенатта) кең қолдау тапты және Демократиялық партиядан (109116 және 2917) екіге бөлінді. 2009 жылдың 16 қаңтарында президент Джордж Буш 2009 жылдың 1 ақпанынан бастап АҚШ пен Перудің сауда-саттығын дамыту туралы келісімді және басқа мақсаттар үшін жүзеге асыру туралы жарлыққа қол қойды.

Сын

Келісім тұрақты сынға ұшырады. Перуде келісімді Толедо қолдады, оны әртүрлі деңгейде президент болып сайланған Алан Гарсия және кандидаттар Лурдес Флорес пен Валентин Паниагуа қолдады. 2006 жылғы сайлауда екінші орын алған Оланта Хумала оның ең қатты сыншысы болды. Хумаланың Перу үшін одағы Конгресстегі 120 орынның 45-ін жеңіп алды, бұл бір партияның ең үлкен үлесі, бұл жаңа заң шығарушы орган ант бергенге дейін келісімді талқылау мен ратификациялауды талап етті. Кейбір конгрессмендер келісімді ратификациялауды тоқтату үшін Конгресске күшпен кіргеннен кейін талқылауды үзіп тастады. Перудің ТПА-ны сынға алғандар келісім Перудің бала еңбегі мен еңбек құқықтарының әлсіздігі проблемаларын күшейтеді және елдің өзін-өзі қамтамасыз ететін фермерлерін АҚШ-тың субсидиялық өнімдерімен бәсекеге салады дейді. Сонымен қатар, сыншылар Дубай Портс Уорлд өзінің Перудегі еншілес компаниясын АҚШ порттарын пайдалану құқығын алуға пайдалана алады деп мәлімдейді. Жануарларды қорғаушылар бұл заңға қарсы шығып отыр, себебі Латын Америкасында фабрикалық шаруашылық үрдістерін тарату, АҚШ-тың шошқа және құс етін экспорттауды арттыру, жануарлар үшін орманды жоюға және тіршілік ортасын жоғалтуға әкелетін тау-кен өндірісін дамыту мүмкіндігі бар. Келісімнің ең даулы элементтері орман шаруашылығына қатысты. Халықаралық саясат орталығының қызметкері және "Foreign Policy in Focus" журналының құрамында қызмет ететін Лора Карлсен: "Тұрғындар ұйымдары бұл шешім шетелдік инвесторларға 45 миллион гектар жерді, ағаш, мұнай және тау-кен өндіруге жол ашатынын ескертеді". Перу үкіметі FTA-ны іске асыру алдында FTA-ның шетелдік инвесторлардың орман шаруашылығына, тау-кен өндірісіне және басқа да табиғи ресурстарға қол жеткізуге қатысты ережелерін іске асыру үшін қолданыстағы экологиялық қорғау шараларын тоқтатты. Бұл Амазонканың ошақты аумақтарына кіруді қамтиды, ол жергілікті қауымдастықтар Перу заңдарына сәйкес бақылауға ие болды. Амазонкадағы жергілікті қауымдастықтардың еркін сауда келісімін жүзеге асыруға қарсы наразылық білдіруі және осыған байланысты жаңа шетелдік инвесторлардың жергілікті жерлерге құқық алуына қарсы наразылық білдіруі өлімге әкелді. Бұл жобаға қарсылық күшейген сайын, 2009 жылдың маусым айында Амазонас штатының солтүстігіндегі Багуа қаласының маңында жанжал болды, ресми мәліметтер бойынша, 34 адам қаза тапты. Осы кең таралған тәртіпсіздікке тап болған Перу Конгресі орманды жерлерді қайта анықтап, одан әрі ағаш кесу мен кен өндіруге рұқсат беретін екі қосымша жарлықты жойды. Үкімет 10 заң қабылдамас бұрын жергілікті қауымдастықтармен кеңеспей, қателік жасады. Заңнамалық және нормативтік базаны өзгерту үшін, Перуде Амазонка аймағындағы табиғи ресурстарды пайдалану және пайдалану туралы заң қабылданды. 2008 жылдың желтоқсанында көппартиялы парламенттік комиссия бұл жарлықтарды конституцияға қайшы деп таныды, өйткені олар жергілікті халықтардың кен өндіру жобалары немесе олардың қауымдастықтарына әсер ететін басқа да экономикалық қызметпен байланысты алдын ала кеңес алу құқығын бұзды. Перудің Амазонка аймағындағы жергілікті топтар өздерінің жер құқығын ұлттық үкімет таныуын, сондай-ақ өздеріне әсер етуі мүмкін шешімдер мен заңнамаларға қатысуға және олармен кеңесуге мүмкіндік беруді талап етуде. Көпшілігі АҚШ-пен еркін сауда келісімін жүзеге асырғаннан кейін үкімет қабылдаған бірқатар жарлықтар туралы олармен кеңеспегеніне ашуланады. 2008 жылдың қаңтары мен 2009 жылдың маусымы аралығында үкімет тау-кен өндіру үшін 7700 шаршы миль жерді аукционға шығарды, оның ішінде Аваджун және Вампис жергілікті топтарының ата-бабалары мекендеген орман аумағы да бар. Осы заңды кен қазудан басқа, Перу жаңбырлы ормандарындағы заңсыз кен қазу халықаралық алтын бағасы жаңа биіктікке жеткеннен бері (АҚШ жүзеге асырылғаннан бері 35 пайызға өсті) көтерілді. Осы іс-әрекеттің салдарынан жергілікті жерлер мен Амазонка тропикалық ормандарының бөліктері үрей туғызатын қарқынмен жойылып жатыр. 2007 жылдың қазан айында АМАЗОНА аймағындағы 350 000 түпкiлiктi халықтарды бiлдiретiн федерация - AIDESEP конгресске хат жiберiп, мынадай мәлiметтердi жариялады: "ТЭС-тiң қолданылуы жауын-шашын ормандарын одан әрi қайталанбайтын түрде жоюға ынталандырады, бұл өз кезегiнде жаһандық жылынуды күшейтуiне және біздің қауымдастықтарды өз жерлерiнен жер аударуына әкеледi. 2008 жылдың тамызында Амазонкадағы жергілікті тұрғындардың наразылықтарынан к...