Кіріспе

Түрік романы (1914-1970) Орхан Кемал (15 қыркүйек 1914 2 маусым 1970) - түрік романы Мехмет Решит Оугутчудың псевдонимі. Ол Түркиядағы кедейлердің өмірін суреттейтін реалистік романдарымен танымал.

Өмірбаян

Орхан Кемал 1914 жылы 15 қыркүйекте Адана штатының Джейхан қаласында дүниеге келген. Ол парламент мүшесі және министр болған Абдулкадир Кемали Бейдің және зияткерлік орта мектепті бітірген Азим Ханымның ұлы болды. Кемалдың әкесі Түркиядан Сирияға қашуға мәжбүр болды, себебі оның партиясы жақында болған көтеріліске қатысы бар деп күдікті болды. Кемал 1932 жылы Аданаға қайтып оралғанға дейін бір жыл бойы қасында болды. Кемал еңбекпен, тоқымашылықпен және мақта зауытында клерк болып жұмыс істеді. 1938 жылы әскери қызметте жүргенде саяси көзқарасы үшін 5 жылға бас бостандығынан айырылды. Олардың арасында "Максим Горький мен Назим Хикмет шығармаларын оқығаны", "шетелдік режимдер үшін үгіт-насихат жасағаны және көтеріліске шақырғаны" бар. Түрмеде Хикметпен бірге отырған ол өзінің әдеби ықпалын да көрсетті. Хикметпен кездескенше өлең жазып жүрді. Оның жігерлендіруімен ол әңгімелермен айналысты. 1943 жылы түрмеден босағаннан кейін Аданаға оралып, жұмысшы болып жұмыс істеді және өз жазбаларын жариялай бастады. Ол поэзия жазушы ретінде бастағанмен, көп ұзамай 1943 жылдан бастап Өрхан Кемал деген атпен әңгімелер жариялай бастады. 1943-1944 жылдары әдеби журналдың "Адымлар" журналына еңбек еткен. Үшінші баласының тууынан кейін Кемал отбасымен 1951 жылы Стамбулға көшіп келеді. Ол қайтадан жұмысшы болып, 1951 жылдан бастап туберкулезге қарсы қорда клерк болып жұмыс істейді. 1966 жылы "коммунистік пропагандалық ұяшықты құрған" деген айыппен қайтадан тұтқындалды, бірақ екі айдан кейін айыптау дәлелденбегендіктен босатылды. Орхан Кемал 1970 жылы 2 маусымда Болгария Жазушылар одағының шақыруымен Болгарияға барған кезінде 1970 жылы Софиядағы ауруханада бас сүйегі ішіндегі қан кетуден қайтыс болды. Ол Стамбулдағы Зинкирликуй қабіріне жерленген.

Шығармалары

Орхан Кемалдың әңгімелері мен романдары, әдетте, кедейлік пен жоқшылық жағдайында өздерінің қадір-қасиетін сақтауға тырысатын қарапайым жұмысшылардың өмірін бейнелейді. Оның алғашқы өлеңі "Едігунде" Рашит Кемал деген атпен басылып шықты (Дүбәрлар 25.04.1939). Назым Хикметпен кездескен Кемал "Орхан Рашит" (Ени Эдебият 1941) деген атпен жазды. Назым Хикметке таңғалған Кемал өлеңдерге қарағанда әңгімелерден көбірек көңіл аударды. Оның "Бір жыл шаңырағы" атты алғашқы әңгімесі 1941 жылы жарық көрді. 1942 жылы ол Юрюйеште әңгімелер мен өлеңдер жазғанда Орхан Кемал деген есімді қабылдады. 1944 жылы "Варлык" повесі арқылы танымал болды. Оның алғашқы әңгімелер жинағы "Экмек Кавгасы" және 1949 жылы жарық көрген "Баба Еви" романы жарық көрді. Алғашқы шығармаларында Кемалдың әлеуметтік құрылымы, жұмысшы-жұмыс беруші қатынастары және Түркияның өнеркәсіптік дамуындағы қарапайым адамдардың күнделікті күресі сипатталған Адананың иммигрант кварталдарындағы кейіпкерлер бейнеленген. Ол өзінің әңгімелерінің кейіпкерлері арқылы оптимистік көзқарас танытуға тырысты. Ол өзінің қарапайым баяндама стилін ешқашан өзгертпейді және осылайша түрік әңгімелер мен романдарының ең шебер есімдерінің бірі болды. Сондай-ақ, ол киносценарийлер мен драмалық шығармалар жазды. Оның романдары мен әңгімелері, соның ішінде Муртаза, Эскичи Дюканна драмаға айналдырылды. Оның 1940 жылдары түрмедегі өмір туралы пьесасы 72. "Көшік 72" екі рет көркем фильмге айналды, соңғы рет 2011 жылы, танымал актерлер Хюля Авшар мен Явуз Бинголдың қатысуымен. Ол сондай-ақ "Ханымның фермасы" (Hanimin Ciftligi) атты әңгімесін жазды, ол түрік опера тарихында үлкен жетістікке қол жеткізді.

Тану

Кемалға және оның шығармаларына арналған Орхан Кемал әдебиет мұражайы мен кітапханасы Стамбулдың Чихангир ауданы, Акарсу көшесі, 30 мекен-жайында орналасқан. Ол қайтыс болғаннан кейін 1972 жылдан бері беріліп келе жатқан Орхан Кемал атындағы әдеби сыйлық құрылды. 2014 жылы оның туғанына 100 жыл толды. 2015 жылдың 7 қаңтарында оның туған жері Аданадағы Çukurova муниципалитеті Мәдениет орталығы Орхан Кемал Мәдениет орталығы деп аталды.