Кіріспе

1973 жылы Мұса И. Финли жазған "Ежелгі экономика" - классицист Мұса И. Финли жазған классикалық дәуірдегі экономикалық жүйе туралы кітап. Ол алғаш рет 1973 жылы жарық көрді. Финли экономиканы 1000-нан 500-ге дейінгі кезеңдегі экономиканы әлеуметтік тұрғыдан түсіндіреді, экономикалық модельдерді қолданудың орнына (мысалы, Майкл Ростовцеф). Финли ежелгі экономиканың негізінен мәртебеліліктің қосалқы өнімі екенін дәлелдеуге тырысты. Басқаша айтқанда, экономикалық жүйелер бір-біріне тәуелді емес, олар мәртебелік позицияларға енген. Талдаудың арқасында Макс Вебер мен Карл Поланьи сияқты әлеуметтанушылар пайда болды.

Қорытынды

Финли "примитивистердің" жағын білдірді, онда ол ежелгі Грекия мен Римнің экономикасы қазіргі Батыс әлемінің экономикасынан айтарлықтай ерекшеленетінін дәлелдеді. Ал модернисттер ежелгі экономика қазіргі заманғы батыс демократиялық мемлекеттерінде жұмыс істегенге ұқсайды деп есептеді. Ежелгі Грекия мен Рим экономикасы біздің заманымыздан қалай ерекшеленетінін көрсету үшін ол алдымен ежелгі адамдарда "экономика" деген ұғымның біздің заманымыздағыдай жоқ екенін қарастырады. Экономика грек сөзінан алынған, οἰκονόμος, "үй шаруашылығын басқаратын адам". Үй шаруашылығы ең маңызды экономикалық бірлік болды. Әрине, олар кен қазып, салық төлеп, сауда жасады, бірақ ежелгі адамдар барлық сауда-саттық әрекеттерін қоғамның жалпы жүйелеріне біріктірмеді, бұл ірі нарық, онда өндіріс құралдары мен бөлу нарық күштеріне жауап береді, мысалы, еңбек құнының, сұраныс пен ұсынымның, сауда жолдарының және т.б. Сонымен қатар, Финли ежелгі гректер мен римдіктердің күрделі есеп жүйесі болмағандығын және сандық деректер туралы қаншалықты дәл емес немесе алаңсыз екендігін, сандық есептеулер мен дәл есептік жазбаларға тым жоғары талаптарды қоятын батыс заманауилерге ұқсас экономиканың жоқтығын білдіреді. Сонымен қатар, ол реттік және мәртебелік рөлдермен айналысады. Ол ежелгі адамдар мәртебеге көп мән бергендіктен, жоғары және төменгі сатыдағылар үшін қандай коммерциялық іс-әрекеттердің қолайлы екенін қатты реттегендіктен, олардың экономикасы кез-келген заманауи экономикадан ерекшеленетінін, онда әркім еркін және кез-келген заңды коммерциялық кәсіпорынға қатысуға қабілетті болғандығын айтады. Финли сондай-ақ ежелгі әлемде өте танымал болған құлдық институтын талқылайды. Қожайын мен құл арасындағы қарым-қатынас күрделі болды, тіпті құлдар арасында да әлеуметтік рейтингтердің әртүрлілігі болды. Осы күрделілігіне қарамастан, Финли құлдықтың ерікті еңбекпен қамтамасыз етілгенін көрсетеді, кейде жергілікті қолөнершілерге жұмыс беру үшін оны қысқарту керек болды. Құлдық еңбекке және белгілі бір жұмыстарға берілген құндылыққа қатты әсер етті. Осылайша, еңбектің, сондай-ақ өндіріс құралдарының таралуы ежелгі экономикада қазіргі заманғы экономиканың жұмыс істеуінен ерекшеленеді, онда адам капиталы бағаны анықтаушы және ұсынысты анықтаушы рөл атқарады. Финлидің талқылаған тағы бір қарым-қатынасы - ежелгі адамдар жердің құнын қалай бағалағандығы. Ежелгі гректер мен римдіктер үшін жер телімінің иесі егін егуден және сатудан пайда табуға болатын капиталдық инвестиция ретінде қарастырылмаған, бірақ адамның мәртебесін арттыру үшін көрнекі бұйымдар ретінде, сондай-ақ экономиканың рөлі жоқ дәстүрлі көзқараспен қалаулы болған нәрсе ретінде қолданылған. Бұл туралы түсіндіру үшін Финли Плинийдің хаттарының біріне жүгінеді, онда ол көбірек жер сатып алу үшін ақша қарыз алуы керектігін жазады. Хатта Плиний бұл жаңа сатып алудың экономикалық тұрғыдан ақылды екендігін талқыламайды. Кітаптың соңғы бөлігінде Финли қала мен ауыл өмірінің айырмашылығы туралы айтады. Ол сондай-ақ, үкіметтік күштердің экономика мен қазынаны басқаруда қазіргі заманғы үкіметтердің батыс экономикасында күтілетіндей рөл атқармағаны туралы жазады.

Қабылдау

Бұл кітап классикалық ғылымға әсерін тигізді, сондықтан "Ежелгі экономика" кітабында айтылған көзқарастар "Финли / Поланьи ортодоксиясы" деп аталды. Финли ежелгі экономикалық ой, байлық, үкіметтің рөлі, құлдықты пайдалану және салық жүйесі. "Шынында да, Финлиден бері бірде-бір жеке жазушы (2008 жылға дейін) бүкіл классикалық әлемнің жан-жақты экономикалық шолуын жасауға тырыспады, бірақ белгілі бір кезеңдегі, аймақтық немесе тақырыптық жұмыстар көп болды".