Кіріспе
Француз философы және математигі Жан Кавайес (, / k / æ / v / aɪ / ' / ɛ / s /; ʒɑ̃ kavajɛs; 15 мамыр 1903 4 сәуір 1944) - математика философиясы мен ғылым философиясына маманданған француз философы және логигі. Ол француз қарсылық қозғалысына қатысты. 1944 жылы 17 ақпанда Гестапо оны тұтқындап, 1944 жылы 4 сәуірде атып өлтірді.
Jean Cavaillès (,/k//æ//v//aɪ/'/ɛ//s/; ʒɑ̃ kavajɛs; 15 May 1903 – 4 April 1944) was a French philosopher and logician who specialized in philosophy of mathematics and philosophy of science. He took part in the French Resistance within the Libération movement and was arrested by the Gestapo on 17 February 1944 and shot on 4 April 1944.
Ерте өмір және білім
Кавайес Сент-Мейсентте, Дю-Севр қаласында дүниеге келген. 1919 жылы бірінші бакалавриатты, келесі жылы математика мен философиядан бакалавриатты бітіргеннен кейін ол Льи-ле-Гранд лицейінде оқыды, оның ішінде екі жыл дайындық сабақтары, 1923 жылы École Normale Supérieure философиясын оқыды. 1927 жылы агрегациялық сынақтан өтті. 1928 жылы Леон Бруншвигтің жетекшілігімен философия мамандығы бойынша аспирантураны бастады. Кавайес 1929-1930 жылдары Рокфеллер Қорының стипендиясын жеңіп алды. 1931 жылы ол Германияда көп саяхат жасады; Геттингенде ол Эмми Ноэтермен бірлесіп Кантор Дедекинд хат-хабарларын жариялау жобасын ойлап тапты. 1929-1935 жылдары École Normale Supérieure-де оқытушы ассистенті, 1936 жылы Amiens лицейінде (қазіргі Louis Thuillier лицейі) оқытушы болды. 1937 жылы Париж университетінде докторлық диссертациясын табысты қорғап, философия ғылымдарының докторы атанды. Содан кейін ол Страсбург университетінде логика және жалпы философия бойынша maître de conférences болып тағайындалды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, ол 1939 жылы 43-ші полкпен жаяу әскер лейтенанты ретінде жұмылдырылды, кейін 4-ші отарлау дивизиясының штабына қосылды. Ол екі рет ерлігі үшін марапатталып, 1940 жылы 11 маусымда тұтқындалды. 1940 жылдың шілде айының соңында ол Бельгиядан қашып кетіп, Клермон Ферранға қашты, онда Страсбург университеті қайта ұйымдастырылды. 1940 жылдың желтоқсанының соңында ол Эммануэль д'Астиер де ла Вижеемен кездесті, олармен бірге "Соңғы колонна" деп аталатын қарсылық күресшілерінің шағын тобын құрды. Олар кең аудиторияға жету үшін "Либерация" деп аталатын газет шығарды. Ол "Оңтүстік және Солтүстік азат ету" деп аталатын екі партияның да тілшісі болды. Кавайес газеттің редакциясына белсенді түрде қатысты. Оның алғашқы басылымы 1941 жылдың шілдесінде жарық көрді. 1941 жылы Сорбоннада профессор болып тағайындалды және Клермон Ферранды тастап, Парижге кетті, онда ол "Түндік бостандық" қарсылық тобын құруға көмектесті, оның басқару комитетінің мүшесі болды. 1942 жылдың сәуірінде Кристиан Пиноның бастамасымен Лондонның орталық Ақпарат және іс-қимыл кеңсесі (BCRA) оны "Кохорс" деп аталатын Солтүстік аймақта барлау желісін құру міндетімен айыптады. Кристиан Пиноның бұйрығы бойынша ол Оңтүстік аймаққа кірді, ал Кавайес желіге басшылық жасап, Бельгия мен Францияның солтүстігінде ұқсас топтар құрды. 1942 жылдың қыркүйегінде ол Пиномен бірге Нарбоннада француз полициясымен тұтқындалды. Лондонға қашуға тырысқаннан кейін ол Монпельеде Сент-Пол-д'Эйео түрмесіне қамалды, ол 1942 жылдың желтоқсан айының соңында қашып кетті. Кавайес 1942 жылы Монпелье түрмесінде жазған кітапты 1946 жылы, ол қайтыс болғаннан кейін, эпистемолог Жорж Кангуйлем мен математик Шарль Эрсман редакциялады Sur la logique et la théorie de la science. Виши режимі оны халық жауы деп танып, полиция іздестірді, ол 1943 жылдың ақпан айында жасырын түрде Лондонға қашты. Ол жерде ол бірнеше рет генерал Шарль де Голльмен кездесті. Францияға оралғаннан кейін 15 сәуірде ол өзін тікелей іс-қимылға арнау үшін "Азаттық қозғалысының" басқарушы комитетінен кетті. Ол Бриттанидегі Кригсмариннің қоймаларын және жағалаудағы неміс радио қондырғыларын саботаждан басқарды. Бір байланыс офицері сатқындық жасаған ол 1943 жылы 28 тамызда Парижде әпкесі мен қайын інісімен бірге тұтқындалды. Азап шеккеннен кейін, Фреснеде, содан кейін Компиенде тұтқындалған ол Аррастан Цитадельге көшірілді және ол жерде 1944 жылдың 17 ақпанында өлтірілген деп хабарланды. 2015 жылы жаңа зерттеулер бұл күннің дұрыс еместігін және ол 1944 жылы 4 сәуірде сотталып, өлім жазасына кесілгенін көрсетті. Алғашында Арас қаласында "белгісіз No5" деген жазуы бар ағаш айқышпен жерленген, оның денесі 1946 жылы Париждегі Сорбоннадағы Крипта жерленген.
Мұра
Centre Cavaillès de l'École Normale Supérieure 1969 жылы Париж қаласында, Ульм көшесі 29 мекен-жайында, ғылым тарихы мен философиясын зерттеу орталығы ретінде құрылды. Салтанатты ашылу салтанатында философ Жорж Кангуилхем: "Жарғыш заттармен толы философ-математик, ақылды және абайсыз, оптимизмсіз шешімді. Егер бұл батыр болмаса, онда ол не?" (Француз тілінен аударма: "Ақылды, ержүрек, оптимизмсіз шешімді, жарылғыш заттармен қоршалған философ математик. Егер бұл батыр болмаса, онда ол не?" Кавайеске қарсылық күресінің батырлары пошта маркалары жинағында құрмет көрсетілді. Жан Пьер Мелвиллдің 1969 жылы түсірген "Ай-ай армиясы" фильмінде Люк Жардь (басшы) кейіпкері ішінара Кавайеске сүйенген. Жауыздықтан кейін жасырынған Жардьидің бас операторының тек бес кітабы бар; әрқайсысының атауы Кавайельдің басылымы, бірақ автор "Люк Жардьи" деп көрсетілген.
Шығармалары
Дедекиндтің шекті жиынтықтардың екінші анықтамасы туралы, Fundamenta Mathematicae, XIX, 1932, 143148 б. L'école de Vienne au Congrès de Prague, Ревью де метафизика и де мораль, XLII, 1935, 137-149. бет. Брейвчехсел Кантор Дедекинд, баспа. Э. Нотер мен Дж. Кавайлес, Actualités scientifiques et industrielles, 518, Париж, Герман, 1937. Француз тілінен аударған Шарль Эресманн Cavaillès, Philosophie mathématique, Париж, Герман, 1962, 177-252 б. Ансамбльдердің абстрактілі теориясының қалыптасуына қатысты ескертулер [Абстрактілі жиынтық теориясының қалыптасуына қатысты ескертулер], Actualités scientifiques et industrielles, 606 & 607, Париж, Герман, 1938. Кавайес, Philosophie mathématique, Париж, Герман, 1962 ж., 23-176-б. қайта басылған. Медоде аксиоматик және формализм [Аксиомалық әдіс және формализм], Actualités scientifiques және индустриалдық, 608, 609 & 610, Париж, Герман, 1938. Du collectif au pari [Коллективтен ставкаға дейін], Ревью де метафизика және мораль, XLVII, 1940, 139 163 б. La pensée mathématique [Математикалық ойлау], Альберт Лотманмен талқылау (4 ақпан 1939), Француз философия қоғамының бюллетені, XL, 1946. Transfini et continu [Transfinite және континуум], Actualités scientifiques et industrielles, 1020, Париж, Герман, 1947. Кавайес, Philosophie mathématique, Париж, Герман, 1962 ж. 253 274 бетінде қайта басылған. Sur la logique et la théorie de la science [Логика және ғылым теориясы туралы], Париж, Франция университеттерінің баспасы, 1947. Т. С. Кизиелдің ағылшын тіліндегі аудармасы J. Kockelmans және T. Kisiel (eds), Phenomenology and the Natural Sciences, Evanston, Northwestern University Press, 1970. Математикалық философия, Париж, Герман, 1962. Œuvres complètes de philosophie des sciences [Ғылым философиясының толық еңбектері], Париж, Герман, 1994.