Кіріспе
Густав Вейль:Густав Вейль (25 сәуір 1808 - 29 тамыз 1889) - неміс шығыстанушысы және Құран зерттеулерінің алғашқы академиялық практиктерінің бірі.
Өмірбаян
Вайл сол кездегі Баденнің Ұлы Герцогтігінің бөлігі болған Сульцбургте дүниеге келген. Ол ғұламалар қауымының мүшесі болуға тағайындалғандықтан, еврей, неміс, француз тілдерін үйренді. Он екі жасында ол өзінің бабасының раввиндік қызметіне қараған Метц қаласына Талмудты зерттеуге барды. Алайда ол бұл істі мүлдем ұнатпай, теология мамандығы бойынша алғашқы мақсатын тастады. 1828 жылы Гейдельберг университетінің филология және тарих оқуларына кірісті. Сонымен қатар, ол араб тілін үйренді. Ол қаржысы жоқ болса да, 1830 жылы Парижде Де Сасимен бірге оқуға барды. Содан кейін ол француз әскери экспедициясын Алжирге ертіп, Алжирде "Аугсбургтің жалпы газетінің" тілшісі болды. 1831 жылы қаңтарда ол осы қызметінен кетіп, Каирге сапар шегеді. Ол араб филологтары Мұхаммед Айяд әл-Тантави мен Ахмад әл-Тунсимен бірге оқу мүмкіндігіне ие болды. Мұнда ол жаңа парсы және түрік тілдерін меңгерді. Еуропаға сапарынан кейін болған қысқа үзілістен басқа, ол 1835 жылдың наурызына дейін Мысырда қалды. Вейл Еуропаға Константинополь арқылы оралды, онда ол түрік зерттеулерін жалғастырып, біраз уақыт қалды. Германияда ол Гейдельберг университетінде жеке оқытушы ретінде орналасуға рұқсат сұрады, бірақ оны үлкен қиындықтардан кейін ғана алды. Вейл Жозеф фон Хаммер Пургсталлға Замахшаридің "Алтын алқалар" (Штутгарт, 1836) аудармасында шабуыл жасады, ал Гейдельберг факультеті бұл мәселені шеше алмады, өйткені Хаммер Пургсталдың жоғары беделіне байланысты оны доцент етіп тағайындауға тартынды. Де Сасидің ұсынысы оған жол ашты, бірақ ол қатал және қатал болып қалуға тиіс еді. Ол өз өмірін кітапханашының көмекшісі болып тапты және 1838 жылы кітапханашы болып тағайындалды, ол 1861 жылға дейін осы лауазымда болды; сол жылы ол профессор болды. 1837 жылы Штутгартта Вайл Die Poetische Literatur der Araber басылымын шығарды, кейіннен "Мың бір түннің" аудармасын шығарды, бұл түпнұсқа мәтіннен неміс тіліне алғашқы толық аударма (4 том, 1837-41; 2d редакция). 1866 ж. 4-ші басылым. 1871 72), бірақ ол жариялау барысында бүлінді. Вейл филологиялық жағынан дәл нұсқаны беруді мақсат етті, бұл көптеген жағынан өте қолайлы болар еді; бірақ Штутгарт баспашысы Август Левальдқа көптеген наразылық туғызатын үзінділерді өзгертуге рұқсат берді, сондықтан оны танымал және сатуға болатын еңбекке айналдырды. Бұл бұзылыс Вейлге көп реніш тудырды. Вейлдің екінші ұлы еңбегі - Мұхаммед, der Пайғамбар (Штутгарт, 1843), Мұхаммедтің өмірі. Ол Еуропаның ең көне қолжетімді дереккөздеріне алғаш рет оралған. Алайда, оның табиғатында пайғамбардың мінез-құлқын психологиялық тұрғыдан қайта құруға тырысу болған жоқ, кейіннен Алойс Спренгер мен Мьюр істегендей. Вашингтон Ирвинг өзінің "Мұхаммедтің өмірі" атты еңбегінде Вейлдің еңбегін ақпарат көзі ретінде пайдаланды және сол авторға өзінің қарызын мойындады. Осы зерттеулерді жүргізген кезде Вейл өзінің Historisch Kritische Einleitung in den Koran (Bielefeld and Leipsic, 1844 және 1878) еңбегін Ульманның Құран аудармасына қосымша ретінде және Мұхаммедтің өмірбаянының түпнұсқалық көздерінің бірі, Мохаммед ибн Исхақтың Leben Mohammed nach Muhammed ibn Isḥaḳ, Bearbeitet von Abd el Malik ibn Hischâm (Штутгарт, 2 том, 1864) аудармасын жариялады. Тағы үш очеркті атап өту керек: бірі Мұхаммедтің эпилепсиясы туралы (Journal Asiatique, July, 1842); екіншісі Мұхаммедтің өтірігі туралы тергеу (ib. 1849 жылы мамыр айында) және үшіншісі Мұхаммедтің оқып, жаза алатындығы туралы талқылау (Флоренциядағы шығыстанушылар конгресінің іс қағаздары, i. 357) деген сөздермен толықтырылсын. Бұларға "Библисше Легенден дер Мохамеданер" (Франкфурт, 1845) деп те қосу керек, онда Вейл ислам дініне раввиндік аңыздардың әсерін айтады. Вейлдің ең толық еңбегі - оның История дер Халифен (5 том, Гейдельберг және Штутгарт, 1846-51), бұл мұсылман тарихшыларының түпнұсқалық еңбектерінің нақтылануы, оны ол көбінесе қолжазбалардан зерттеді; ол сонымен қатар Мысыр және испан халифаттары туралы да айтады. Мұнан кейін "Ислам халқының тарихы" (Geschichte der Islamischen Völker von Mohammed bis zur Zeit des Sultans Selim) басылып шықты. (Штутгарт, 1866) Шығыс ортағасырлық тарихына кіріспе. 1866 жылдан кейін Вайль өзінің әдеби қызметін Heidelberger Jahrbücher және Jenaische Litteratur Zeitung журналдарында сын-пикірлер жариялауға шектеді. Кейінгі жылдары ол әртүрлі мемлекеттерден, соның ішінде Баден мен Пруссиядан құрметке бөленді. Аурудың жалғасуына байланысты 1888 жылы зейнеткерлікке шықты. 1886 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Вайл 1889 жылы Фрайбург-им-Брайсгау қаласында қайтыс болды. Оның араб тіліндегі қолжазбалар жинағын Хайде...
Ағылшынша
Әли Баба мен қырық ұрының тарихы: доктор Вейлдің "Араб түндерінің неміс аудармасынан үзінді" (1889)