Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1979 жылы түсірілген американдық сатиралық фильм, режиссері Хал Эшби.
1979 American satire film by Hal Ashby
"Бұл жерде болу" – Питер Селлерс, Ширли Маклейн және Мелвин Дуглас ойнаған 1979 жылғы американдық сатиралық комедиялық драма. Режиссері – Хэл Эшби. Фильм Джерзи Косинскидің 1970 жылы жарық көрген осы аттас романы негізінде түсірілген, сценарийін Косински мен Роберт С. Джонс (автор аталмаған) жазған. Джек Уорден, Ричард Дайсарт және Ричард Басехарт қосалқы рөлдерде ойнады. Мелвин Дуглас "Оскар" сыйлығын "Ең үздік қосалқы актер" номинациясында жеңіп алды, ал Питер Селлерс "Ең үздік актер" номинациясына ұсынылды. Сценарий үшін Британдық кино және телеарналар академиясының "Ең үздік сценарий" сыйлығы мен Американың Жазушылар гильдиясының "Ең үздік комедиялық сценарий" сыйлығы табылды. Сонымен қатар, ол "Алтын глобус" сыйлығына "Ең үздік сценарий" номинациясында ұсынылды. 2015 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы бұл фильмді "мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар" деп танып, Ұлттық кино қорына енгізді.
Being There is a 1979 American satirical comedy drama film starring Peter Sellers, Shirley MacLaine, and Melvyn Douglas. Directed by Hal Ashby, it is based on the 1970 novel of the same name by Jerzy Kosiński, and adapted for the screen by Kosiński and the uncredited Robert C. Jones. Jack Warden, Richard Dysart, and Richard Basehart are featured in support. Douglas won the Academy Award for Best Supporting Actor and Sellers was nominated for Best Actor. The screenplay won the British Academy Film Award for Best Screenplay and the Writers Guild of America Award for Best Comedy Adapted from Another Medium. It was also nominated for the Golden Globe Award for Best Screenplay. In 2015, the Library of Congress selected Being There for preservation in the National Film Registry, finding it "culturally, historically, or aesthetically significant".
Сюжет
Орта жастағы, қарапайым ойлы Шанс Вашингтондағы бай қарттың үйінде, оның афроамерикалық қызметшісі Луизамен бірге тұрады. Өмірінің бар сағатын бақшаға қарап, үйден шықпаған. Бау-бақшадан басқа, оның білімі толығымен теледидардан алынған. Қарт өлгенде, оның заңгерлері Шансты үйден шығарып жіберуді бұйырады. Ол мақсатсыз серуендеп, сыртқы әлемді алғаш рет танып біледі. Афроамерикалық жас жігіт оған пышақ тіктейді; Шанс оны теледидар пультімен жоққа шығаруға тырысады. Телевизиялық дүкеннің жанынан өтіп бара жатқанда, Шанс өзін дүкен терезесіндегі бейнекамераға түсірілгенін көреді. Әсерленген күйде, ол тротуардан артқа шегініп, лимузинге соқтығысады, оның жүргізушісі – Ева Рэнд, қарт бизнес магнаты Бен Рэндтің жас әрі әдемі әйелі. Оның атын сұрағанда, ол "Шанс, бағбан" дегенді "Чонси Гардинер" деп қате естиді. Ева Шансты олардың сарайына доктор Алленбиге көрсетуге алып келеді, ол Бенге күтім жасайды, ол қан ауруынан баяу өліп бара жатыр. Дәрігер Чонсиді тексергеннен кейін, оны бақылау үшін қалуға шақырады. Чонсидің әдеп-ғайы эскірген, ол бұрынғы жұмыс берушісінің шатырынан алған 1930 жылдардың сәнді киімдерін киеді. Бен онымен кездескенде, оны қиын жағдайға түскен, білімді және жоғары сыныптан шыққан адам деп ойлайды. Бен оған қызығады, оны тура, дана және көреген деп санайды. Бен сонымен қатар АҚШ Президентінің сенімді кеңесшісі, оны Чонсиге таныстырады. Экономика туралы әңгімеде Шанс "өсуді ынталандыру" сөзінен бастама алып, бақтың жыл мезгілдерінің өзгеруі туралы айтады. Президент мұны оптимистік саяси кеңес деп қате түсініп, сөйлеген сөзінде "Чонси Гардинердің" сөздерін келтіреді. Шанс енді ұлттық танымалдыққа ие болады, маңызды шараларға қатысады, Кеңес елшісімен жақын қарым-қатынас жасайды және телешоуда оның бағбанның не істеу керектігі туралы егжей-тегжейлі кеңестері президенттік саясатқа қатысты пікір ретінде қате түсініледі. Луиза басқа афроамерикандықтарға теледидардан Шансты көріп тұрғанда, оның "құлақтары арасында күріш пудингі" бар екенін және Америкада табысқа жету үшін ақ терілі болу керек екенін айтады. Президент шоуды көріп отырғанда әйелімен жыныстық қабілетсіздікке ұшырағандай көрінеді. Шанс Вашингтон қоғамының биік шыңына көтерілгенімен, Құпия қызмет және 16 басқа агенттік оның туралы ешқандай ақпарат таба алмайды. Осы уақытта Алленби Шанстың ақылды саяси сарапшы емес екеніне және оның құпиялылығының қарапайым түсіндірмесі болуы мүмкін екеніне күдік көреді. Алленби Бенге айтуды ойлайды, бірақ соңғы күндері Шанс оны қаншалықты бақытты ететінін түсінгенде үндемейді. Өлім аузында жатқан Бен Еваны "Чонсиге" жақын болуға шақырады. Ол оған қызығады және жыныстық қатынасқа түседі. Шансқа жыныстық қызығушылық танытпайды немесе оны білмейді, бірақ 1968 жылғы "Томас Кронның ісі" фильміндегі сүйісу көрінісін еліктейді, ол теледидарда көрсетіледі. Көрініс аяқталғанда Шанс кенеттен тоқтап, Ева шатасады. Ол жігіттен не ұнайтынын сұрайды, яғни жыныстық қатынас туралы; ол "Мен көруге ұнаймын" деп жауап береді, яғни теледидар. Ол бір сәт ойға кетеді, бірақ оның теледидарға оралып, басқа арнада йога жаттығуларын еліктеп жатқанын байқамай, оның көңілді ләззаты үшін мастурбирует. Беннің өліміне Шанс қатысып, шынайы қайғысын білдіреді. Алленбидің сұрағына жауап берген ол "Еваны қатты жақсы көретінін" және тек бағбан екенін мойындайды. Алленби Еваға Беннің өлімі туралы хабарлау үшін кетіп бара жатқанда, өзіне-өзі: "Мен түсінемін" дейді. Президент Беннің жерлеу рәсімінде сөйлеген сөзінде, табутты көтергендер келесі президенттік мерзімде Президенттің орнын алмастыруы мүмкін адамдар туралы құлақтандырылып талқылайды және "Чонсиді" мұрагер ретінде бірауыздан келіседі. Шанс Беннің қыстағы үйі арқылы серуендеп кетеді. Ол құлаған бұтақтың астында қалған қарағайдың бұтағын туралайды, содан кейін көлдің бетінен суға батпай өтеді. Ол тоқтап, қосқышын оң жақтан суға батырып, әрі қарай жүре береді, президент Беннің сөздерін келтіріп: "Өмір – бұл сананың күйі".
Middle aged, simple minded Chance lives in a wealthy old man's townhouse in Washington, D. C., along with the man's African American maid Louise, who is kind to Chance. He has spent his whole life tending the garden and never left the property. Other than gardening, his knowledge is derived entirely from television. When the old man dies, his estate lawyers order Chance out. He wanders aimlessly, discovering the outside world for the first time. An African American youth points a knife at him; Chance ineffectually tries to click him out of existence with a TV remote control. Passing by a TV shop, Chance sees himself captured by a video camera in the shop window. Entranced, he steps backward off the sidewalk and is struck by a limousine chauffeuring Eve Rand, the glamorous and much younger wife of elderly business mogul Ben Rand. When she asks him his name she mishears "Chance, the gardener" as "Chauncey Gardiner". Eve brings Chance to their palatial estate to be seen by Dr. Allenby, who is resident there caring for Ben, who is slowly dying from a blood disease. After checking Chauncey out, the doctor invites him to stay to keep an eye on him. Chauncey’s manners are old fashioned and courtly, and he wears expensively tailored but outmoded 1930s clothes he took from his former employer’s attic. When Ben meets him he takes "Chauncey" for an upper class, highly educated businessman fallen on hard times. Ben admires him, finding him direct, wise and insightful. Ben is also a confidant and advisor to the President of the United States, whom he introduces to Chauncey. In a discussion about the economy, Chance takes his cue from the words "stimulate growth" and talks about the changing seasons of the garden. The President misinterprets this as optimistic political advice and quotes "Chauncey Gardiner" in a speech. Chance now rises to national prominence, attends important events, develops a close connection with the Soviet ambassador, and appears on a talk show during which his detailed advice about what a serious gardener should do is misunderstood as his opinion on presidential policy. Louise tells other African Americans as they watch Chance on TV that he has "rice pudding between the ears" and that whiteness is all that is needed to succeed in America. The President is shown as sexually impotent with his wife when watching the show. Though Chance has now risen to the pinnacle of Washington society, the Secret Service and 16 other agencies are unable to find any background information on him. Meanwhile, Allenby becomes increasingly suspicious that Chance is not a wise political expert and that his mysterious identity may have a more mundane explanation. Allenby considers telling Ben, but remains silent when he realizes how happy Chance is making him in his final days. The dying Ben encourages Eve to become close to "Chauncey". She is already attracted to him and makes a sexual advance. Chance has no interest in or knowledge of sex, but mimics a kissing scene from the 1968 film The Thomas Crown Affair, which happens to be on TV. When the scene ends, Chance stops suddenly and Eve is confused. She asks what he likes, meaning sexually; he replies "I like to watch," meaning television. She is momentarily taken aback, but masturbates for his voyeuristic pleasure, not noticing he has turned back to the TV and is imitating a yoga exercise on another channel. Chance is present at Ben's death and shows genuine sadness. Questioned by Allenby, he admits that he "loves Eve very much" and also that he is just a gardener. When he leaves to inform Eve of Ben's death, Allenby says to himself, "I understand." While the President delivers a speech at Ben's funeral, the pallbearers hold a whispered discussion over potential replacements for the President in the next presidential term, and unanimously agree on "Chauncey" as successor. Oblivious, Chance wanders off through Ben's wintry estate. He straightens out a pine sapling flattened by a fallen branch, then walks across the surface of a lake without sinking. He pauses, dips his umbrella deep into the water to the right of his path, then continues on, while the President is heard quoting Ben: "Life is a state of mind."
Кастинг
Бёрт Ланкастер Эшбидің Бен Рэнд рөліне бірінші таңдауы болды. Лоренс Оливье де осы рөлге қарастырылды, бірақ мастурбация сахнасы болғандықтан одан бас тартты.
Burt Lancaster was Ashby's first choice for the role of Ben Rand. Laurence Olivier was also considered for the role, but turned it down because of the masturbation scene.
Түсірілім
Негізгі түсірілімдер Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласында орналасқан АҚШ-тағы ең үлкен жеке үй – Билтмор иелігінде өтті. Маклейннің айтуынша, «(Питер) өзін Чонси деп ойлады. Ол менен түскі ас ішкен жоқ, түсірілім барысында ол Чонси Гардинер болып жүрді, бірақ менімен махаббатта екенін сенді». Сценарийде жазылған бастапқы соңы түсірілді; онда Ева көл жағасында Чансты табады, олар бір-бірін тапқандарын айтады және екеуі бірге қайта оралады. Дегенмен, Эшби осы соңмен қанағаттанбады, сондықтан ол Селлерстің көлде жүруі үшін платформаны суға батырып, фильмнің жұмбақ соңғы көрінісін жасады. Мелвин Дугластың немересі Ильяна Дуглас түсірілім алаңына келіп, өзінің сүйікті актері Питер Селлерспен танысты. Ол осы фильмтің актерлік мансабына ұмтылуына ықпал еткенін айтады. Ильянаның сөзінше, Селлерс пен Дуглас 1940 жылдан бері бір-бірін білген, олар екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бірма науқанында (1944–1945 жж.) алғаш кездескен. Түсірілім кезінде олар соғыс жылдары туралы жиі әңгімелесетін. Фильмнің түсірілуі «Питер Селлерстің өмірі мен өлімі» атты, Селлерстің өмірбаяны туралы фильмде көрсетілген.
Principal filming occurred at the Biltmore Estate, the largest private home in the United States, located in Asheville, North Carolina. According to MacLaine, "(Peter) believed he was Chauncey. He never had lunch with me He was Chauncey Gardiner the whole shoot, but believing he was having a love affair with me." The original ending as written in the script was filmed; it shows Eve finding Chance by the lake, they declare they have found each other, and both walk back together. However, Ashby was unhappy with this ending so he had a platform submerged in the lake for Sellers to walk on, creating the film's enigmatic final scene. Melvyn Douglas's granddaughter, Illeana Douglas, visited the set and met Peter Sellers, who is her favorite actor. She has since credited the film for inspiring her to pursue a career in acting. According to Illeana, Sellers and Douglas had known each other since the 1940s, when they first met in the Burma campaign (1944–1945) during World War II. They often reminisced about their war days while on the set. The making of the film is portrayed in The Life and Death of Peter Sellers, a biographical film of Sellers' life.
Музыка
Қосымша музыка өте сирек қолданылады. Бар болғаны аз мөлшердегі түпнұсқа музыканы Джонни Мандел жазған, ол негізінен Эрик Сатидің "Gnossiennes" No. 4 және No. 5 пьесаларына негіделген екі қайталама фортепиано тақырыбын қамтиды. Тағы да маңызды музыкалық шығармалар – Эумир Деодатоның "Also Sprach Zarathustra" ашылу фанфарының джаз/фанк үлгісі және Чич пен Чонгтың "Basketball Jones" шығармалары. Бұл шығармалар тиісінше атын жазу бөліміне және Ченстің Билтмор сарайына алғаш келген сәтіне сүйемелдейді. Манделге фильмнің оркестрлеу жұмысында оның туысы және әріптес композитор Майлз Гудман да көмектескен.
Incidental music is used very sparingly. What little original music is used was composed by Johnny Mandel, and primarily features two recurrent piano themes based on "Gnossiennes" No. 4 and No. 5 by Erik Satie. The other major pieces of music used are the Eumir Deodato jazz/funk arrangement of the opening fanfare from Also Sprach Zarathustra and "Basketball Jones" by Cheech and Chong. These pieces respectively accompany the title credits and Chance's first arrival to the Biltmore Estate. Mandel was also assisted by his cousin and fellow composer Miles Goodman with the orchestration of the film.
Қабылдау
Фильм оң пікірлерге ие болды және "Роза пантера" сериясынан тыс көптеген сәтсіз фильмдерден кейін Селлерске табыс әкелді. Фильм сыншысы Роджер Эберт өзінің түпнұсқа басылымдағы шолуында төрт жұлдыздың төртеуін берді. Джин Сискел де фильмге толық баға – төрт жұлдыз қойып, оны "сирек кездесетін фильмдердің бірі, мұндай қуатты комедияны көруге таңғалып қарауға, күліп шақырудан гөрі әлдеқайда ыңғайлы" деп сипаттады. Джанет Маслин "Нью-Йорк Таймс" газетінде оны "күлкілі, бірақ нәзік тұжырымдалған сатира, көркем әрі әдемі сомдалған" деді. Variety журналы оны "Питер Селлерстің 1960 жылдардың ортасынан бергі ең жарқын туындысы" деп атады. Кевин Томас "Лос-Анджелес Таймс" газетінде оны "жағымды, өте күлкілі фильм" деп бағалап, "Селлерс жылдар бойы осы деңгейде керемет болған емес, немесе осындай керемет материалмен жұмыс істеген емес" деп қосты. Винсент Мисиано "Being There" фильмін талдап, "фильмнің юморы ешқашан әлсіремейді, бірақ оның нәзік ащы ирониясы әрқашан сезіледі. Ол саясатты, саясаткерлерді, бизнесті, бизнесмендерді және, ақырында, бізді, бір-бірімізге қарағанда не көреміз деп ойлайтынымызды сатиралайды" деп жазды. 2006 жылы Роджер Эберт студенттерінің соңғы сахнаға (фильмге тән, кітапта жоқ) реакциясын айтты, олар бірде Чанс су астындағы пирсте келе жатқанын айтқан екен. Бірақ Эберт былай деп жазады: "Фильм бізге бір бейне ұсынады, сіз оның мағынасын талқылай аласыз, бірақ оны түсіндіруге тырысуға болмайды. Ашби пирсте көрсетпегендіктен, пирсте жоқ – фильмде біз көретін нәрселер ғана көрсетіледі, басқа ештеңе жоқ". Фильмнің соңында "Рафаэльдің кадры" деп аталатын алынбалы кадр көрсетіледі. Селлерс осы кадрдың көрсетілуіне наразы болды, өйткені ол Чонсидің құпиясын ашады деп ойлады. Ол сондай-ақ, бұл оның "Оскар" сыйлығын жеңіп алуына кедергі келтірді деп сенді. 2003 жылы "Нью-Йорк Таймс" газеті фильмді "Ең жақсы 1000 фильм" тізіміне енгізді.
The film opened to positive reviews and gave Sellers a hit after many failed films outside of the Pink Panther series. Film critic Roger Ebert awarded a full grade of four out of four stars in his original print review. Gene Siskel also gave the film a perfect grade of four stars, calling it "one of those rare films, a work of such electric comedy that you are more likely to watch it in amazement than to break down and laugh." Janet Maslin of The New York Times called it "a stately, beautifully acted satire with a premise that's funny but fragile." Variety called it "an unusually fine film" that "represents Peter Sellers' most smashing work since the mid 1960s." Kevin Thomas of the Los Angeles Times called it "a gentle, exquisitely funny film," adding that "Sellers hasn't been so terrific—or had such terrific material—in years." Vincent Misiano reviewed Being There in Ares Magazine and commented that "the film's humor never flags and yet its delicately bitter irony is never far away. It satirizes politics and politicians, business and businessmen, and, finally, all the rest of us and what we imagine we see when we look at one another." In 2006 Roger Ebert mentioned the reaction of his students to the final scene (which is unique to the film, not appearing in the book), stating that they once suggested that Chance may be walking on a submerged pier. But, Ebert writes, "The movie presents us with an image, and while you may discuss the meaning of the image, it is not permitted to devise explanations for it. Since Ashby does not show a pier, there is no pier—a movie is exactly what it shows us, and nothing more." The credits at the film's end roll over an outtake known as the "Rafael outtake." Sellers was displeased that the outtake ran because he believed that it took away from Chauncey's mystique. He also believed that it prevented him from winning the Oscar. In 2003, The New York Times placed the film on its Best 1000 Movies Ever list.
Үй медиасы
30 жылдық мерекелік басылымы 2009 жылдың ақпан айында DVD және Blu-ray форматтарында жарық көрді.
A 30th Anniversary Edition was released on DVD and Blu ray in February 2009.