Кіріспе

Томас Уилфред (18 маусым 1889 жылы Наествед қаласында, Данияда, 1968 жылы 15 тамызда Ньяк қаласында, Нью-Йорк) - визуалды суретші, өнертапқыш, дизайнер және музыкант. Ол жарық өнерінің, оны Lumia деп атаған, және Clavilux деп аталатын түстер органына арналған дизайнымен танымал. Уилфред "түсті орган" деген терминді ұнатпады, сондықтан латын тілінен "ключпен ойналатын жарық" дегенді білдіретін "Clavilux" сөзін шығарды. Оның инновациялық, жылжымалы шығармалары Америкадағы кинетикалық және оп-арт қозғалысының және жарық өнерінің пайда болуын алдын ала көрсетті және көркем суретшілердің кейінгі ұрпақтарына әсер етті.

Өмірбаян

Уилфредтің әкесі фотостудияны басқарған, ал жас Уилфред жас кезінде өнерге бейімделген. Ол Парижде сурет салу мен поэзияны оқыды және "Вилфред Лютші" ретінде Еуропа мен Американы аралап, архаикалық латтада менстрель әндерін орындап, ерте табысқа жетті. 1905 жылы Уилфред түсті шыны бөлшектері мен жарық көздерімен тәжірибе жүргізе бастады. Нью-Йоркке көшіп келгеннен кейін ол Клод Файетт Брэгдонмен және "Кирк" Киркпатрик Брайспен бірге Прометейлер деп аталатын теософиялық топты құрды. Прометейлер рухани мәселелерді қазіргі заманғы көркемдік көркемдікпен зерттеуге арналды. Брайс сондай-ақ топтың қамқоршысы болды. Көптеген адамдар жарықты көркемдік құрал ретінде сынаған (әсіресе түсті орган) болса, Уилфред жарықты ресми өнер ретінде алғаш айтқан. Ол "Lumia" терминін "сегізінші өнерді" сипаттау үшін қолданды, онда жарық өзіндік көркемдік көркемдік түр ретінде қалыптастыратын болады. Уилфред люмияның үнсіз өнер болуы керектігіне қатты сенетін. Уилфредтің механизмдері көбінесе "Руб Голдберг мектебінен" деп сипатталған күрделі дизайндар болды. Ол өнерге үйренген, бірақ механикалық білімді емес. Оның құрылғылары өте берік болған, олардың көбі әлі күнге дейін жұмыс істейді. 1919 жылы Уилфред өзінің Лонг-Айленд студиясында (Брайс иесінде орналасқан) Clavilux Model A құрастырды. Алғашқы қоғамдық концерті 1922 жылы болды және Нью-Йорктегі Нейрбоуд Театр театрында Clavilux Model B-де қойылымдар болды. Баспасөз өте жақсы қабылдады. Сол алғашқы кештің аудиториясында Леопольд Стоковский болды. Clavilux - бұл адамға люмиа композицияларын жасауға және орындауға мүмкіндік беретін күрделі аспап. Кейінгі B H үлгілері гастрольдік және лекциялық үлгілер болды, соңғысы ВВ II-ден бұрын салынған. Уилфред "Жарқынның өнер институтын" құрды, оның Челсиде, кейіннен Гранд-Централь сарайында концерттік залы болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Гранд-Централь сарайының театры Армияның индукциялық орталығына айналды, ал Уилфред аудармашы ретінде қызмет етіп, одақтастар үшін өз үлесін қосты. Соғыстан кейін Уилфред Clavilux концерттерін орындамай, өзінің жұмысын жазылған люмия мен театрлық проекцияға арнады. Уилфред театр үшін жобаланған көріністермен жұмыс істеген алғашқы ізашар болды. Оның алғашқы табысы 1930 жылы Бродвейде "Викингтер" атты Ибсеннің қойылымы болды. Уилфред 1950 жылдары Вашингтон университетінің Джон Эшби Конвеймен бірге осы салада іргелі жұмыс атқарды.

Музейлік көрмелер

1952 жылы ол Джексон Поллок, Виллем де Кунинг және Марк Ротко сияқты абстрактіл экспрессионисттермен бірге 15 америкалықтардың ықпалды Музейі заманауи өнер көрмесіне енгізілді. Осы кезеңде Уилфред музыкадан суретке негізделген аналогияға ауысты, оны кең жұртшылыққа түсіндіруге тырысты. Оның "Lumia Suite, Opus 158" атты бір инсталляциясы 1964 жылдан бастап 1980 жылға дейін MoMA-ның келушілерін таңғалдырды, содан кейін ол бөлшектеліп, қоймаға орналастырылды. Қазіргі заманғы өнер мұражайының үш Wilfred lumia композициясы бар, ал Психоделикалық дәуірдің көптеген суретшілері MoMA композицияларын көргеннен кейін жарықпен жұмыс істеуге шабыт алды. Осы ұрпақ суретшілеріне әсер еткендіктен, Уилфредтің соңғы "Лукатта, Опус 162" шығармасы 2007 жылдың көктемінде Уитни мұражайында өткен "Мұның жазғы жазы" көрмесіне енгізілді. 2017 жылы Йель университетінің өнер галереясы қырық жылдан астам уақыт ішінде Уилфред пен оның жарық композицияларына арналған алғашқы көрмені ұйымдастырды. Ол 2017 жылдың 17 ақпанынан 23 шілдесіне дейін Йель университетінің өнер галереясында көрініс тапты.

Танымал мәдениетте

2011 жылы Уилфредтің соңғысы алдындағы "Opus 161" шығармасының қысқаша үзінділері Терренс Маликтің "Өмір ағашы" фильміндегі бірнеше маңызды нүктелерде көрсетілген.