Кіріспе
Еуропадағы монархиялар Еуропа тарихында монархия орта ғасырлардағы үкімет формасы болды, тек кейде ғана, әсіресе теңіз республикалары мен Швейцария Конфедерациясы жағдайында, коммунализммен бәсекелесті. Ерте заманауи кезеңде (б.з. 1500-1800) республикашылдық кең тараған, бірақ монархия Еуропада 19 ғасырдың соңына дейін басым болды. Алайда Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропаның көпшілігі монархияны жойды. 2024 жылы Еуропада он екі егемен монархия қалды. Жеті мемлекет: Дания, Норвегия, Швеция, Ұлыбритания, Испания, Нидерланды және Бельгия. Үш мемлекет - Андорра, Лихтенштейн және Монако. Ақырында, Люксембург - ұлы герцогтік, ал Ватикан - папаның басқаруымен теократиялық, монархиялық ел. Монархияларды екі кең топқа бөлуге болады: заманауи мемлекеттерге дейінгі және Наполеон соғыстары кезінде немесе одан кейін тәуелсіздік алған мемлекеттер. Дания, Норвегия, Швеция, Ұлыбритания, Испания және Андорра - заманауи монархиялардың мұрагерлері. Лихтенштейн, Нидерланды, Бельгия және Люксембург Наполеон соғыстары кезінде әр түрлі әдістермен құрылды немесе тәуелсіздік алды. Ватикан қаласы мемлекеті 1929 жылы Киелі орынның басқаруымен егемен мемлекет ретінде танылды. Осы монархиялардың он түрі тұқым қуалаушылық, ал екеуі сайлаушылық: Ватикан қаласы (папа, папалық конклавта сайланады) және Андорра (техникалық жағынан жартылай сайлаушылық диархия, мемлекет басшылары Франция президенті және папа тағайындаған Ургенль епискобы болып табылады). Еуропадағы монархиялардың көпшілігі конституциялық монархиялар болып табылады, яғни монархтың мемлекет саясатына әсер етпейтінін білдіреді: монархқа мұны жасауға заңды түрде тыйым салынады немесе монарх конвенция бойынша кеңсеге берілген саяси билікті пайдаланбайды. Лихтенштейн мен Монако ерекшеліктер болып табылады, олар әдетте княздердің саясатта әлі де зор ықпалына байланысты жартылай конституциялық монархиялар деп саналады, ал Ватикан қаласы абсолютті монархия болып табылады. Қазіргі уақытта он екі мемлекеттің бірінде монархияны жою үшін ірі науқан жоқ (монархизм мен республикашылдықты қараңыз), бірақ олардың көпшілігінде республикашылардың аз бөлігі бар (мысалы, Ұлыбританиядағы саяси ұйым Республика). Қазіргі уақытта он екі монархияның алтауы Еуропалық Одақтың мүшелері: Бельгия, Дания, Люксембург, Нидерланды, Испания және Швеция. ХХ ғасырдың басында Франция, Швейцария және Сан-Марино республикалық үкімет формасы бар жалғыз еуропалық елдер болды. Республикашылдықтың саяси негізгі ағымға көтерілуі тек 20-шы ғасырдың басында ғана басталды, оған Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуынан кейін әртүрлі еуропалық монархиялардың құлдырауы ықпал етті; 21-ші ғасырдың басында Еуропадағы мемлекеттердің көпшілігі тікелей немесе жанама түрде сайланған мемлекет басшысы бар республикалар болып табылады. Монархияны жойған соңғы еуропалық мемлекет - Мальта мемлекеті, ол 1974 жылдың желтоқсанында республика болды.
In the European history, monarchy was the prevalent form of government throughout the Middle Ages, only occasionally competing with communalism, notably in the case of the maritime republics and the Swiss Confederacy. In the early modern period (1500 1800 CE), Republicanism became more prevalent, but monarchy still remained predominant in Europe until the end of the 19th century. After World War I, however, most European monarchies were abolished. There remain, as of 2024, twelve sovereign monarchies in Europe. Seven are kingdoms: Denmark, Norway, Sweden, the United Kingdom, Spain, the Netherlands, and Belgium. Three are principalities: Andorra, Liechtenstein, and Monaco. Finally, Luxembourg is a grand duchy and Vatican City is a theocratic, elective monarchy ruled by the pope. The monarchies can be divided into two broad classes: premodern states and those that gained their independence during or immediately after the Napoleonic Wars. Denmark, Norway, Sweden, the UK, Spain, and Andorra are the successors to premodern monarchies. Liechtenstein, the Netherlands, Belgium, and Luxembourg were established or gained independence through various methods during the Napoleonic Wars. The State of the Vatican City was recognized as a sovereign state administered by the Holy See in 1929. Ten of these monarchies are hereditary, and two are elective: Vatican City (the pope, elected at the papal conclave), and Andorra (technically a semi elective diarchy, the joint heads of state being the elected president of France and the Bishop of Urgell, appointed by the pope). Most of the monarchies in Europe are constitutional monarchies, which means that the monarch does not influence the politics of the state: either the monarch is legally prohibited from doing so, or the monarch does not utilize the political powers vested in the office by convention. The exceptions are Liechtenstein and Monaco, which are usually considered semi constitutional monarchies due to the large influence the princes still have on politics, and Vatican City, which is an absolute monarchy. There is currently no major campaign to abolish the monarchy (see monarchism and republicanism) in any of the twelve states, although there is at least a small minority of republicans in many of them (e. g. the political organisation Republic in the United Kingdom). Currently six of the twelve monarchies are members of the European Union: Belgium, Denmark, Luxembourg, the Netherlands, Spain and Sweden. At the start of the 20th century, France, Switzerland and San Marino were the only European nations to have a republican form of government. The ascent of republicanism to the political mainstream started only at the beginning of the 20th century, facilitated by the toppling of various European monarchies after the end of World War I; as at the beginning of the 21st century, most of the states in Europe are republics with either a directly or indirectly elected head of state. The latest European state to abolish monarchy was the State of Malta which became a republic in December 1974.
Шығу тегі
Еуропадағы патшалық ұғымы түпкілікті тарихтағы Еуропадағы тайпалық патшалық жүйелерінде пайда болды. Миной () және Микен () өркениеттері ежелгі Грекиядағы монархиялардың алғашқы мысалдарын көрсетеді. 1952 жылы Linear B жазуының шифрлануы арқасында Микен патшалықтарының қоғам туралы көп білім алынды, мұнда патшалар сарай экономикасының басшылары ретінде қызмет атқарды. Патшалардың рөлі келесі грек қараңғы ғасырларында () әскери билігі бар ірі джентльмен фермерлерге ауысты. және Римде (ол кезде әлі де елеулі қала емес) болды . Патшалық жойылғаннан кейін грек қала-мемлекеттерін көбінесе ақсүйектер (аристократия) басқарды, содан кейін олардың экономикалық және әскери күш базасы құлдырады. Кейіннен барлық полистерде дерлік төрешілер билікті екі буын бойы (тирандық, б.з.б. VII және әсіресе VI ғасыр) қолға алды, содан кейін классикалық Грецияда (негізінен б.з.б. 500 жылдан кейін) байлар (олигархия) немесе ер азаматтардың жиналыстары (демократия) бастаған үкімет түрлері пайда болды. Афина демократиясы (бізге дейінгі 6 ғасыр) соңғы түрдің ең танымал мысалы болып табылады; классикалық Спарта (б.з.д. 550-371 жж.) монархия (қос патшалық), аристократия (Герусия) және демократия (Апелла) арасындағы айтарлықтай араласпен милитаристік полис болды; Рим республикасы (б.з.д. 509-27 жж.) олигархия, демократия және әсіресе аристократияның аралас конституциясына ие болды. Этруск өркениетінің қала-мемлекеттері (виллановтар дәуірінде пайда болған, шамамен б.з.д. 900700 жылдары) ұқсас үлгіге сай болған көрінеді, бастапқы монархиялар құлатылып, б.з.д. Афина мен Спартаның басым poleis бір-бірімен соғысу арқылы әлсіреді, әсіресе Пелопоннес соғысы кезінде (431-404 BCE) Спарта жеңді. Олар жеңіліп, бір уақытқа дейін Фибаның билігі астында болды (371360 б.з.д.), содан кейін Спартаның рөлі аяқталды. Ақырында, бүкіл Грекия 338 жылы Македония монархиясына бағынды, бұл еркін автономиялы қала-мемлекеттер дәуірін аяқтады, сондай-ақ 322 жылы Афина демократиясы. Кейінгі эллиндік кезеңде (б.з.д. 334-30 жж.) көптеген диодоктар (Іскендір Зордың мұрагерлері) б.з.д. Осы уақытта қазіргі Тунисте орналасқан Финикияның Карфаген қаласы Солтүстік Африканың жағалауындағы үлкен аумақтарды қоныстандырудан басқа, Сицилия, Сардиния, Корсика, Балеар аралдары мен Иберияның оңтүстігінде бірнеше колония құрды. Карфаген империясы, дәстүрге сәйкес, б.з.д. 814 жылы құрылған, ол монархия ретінде басталды, бірақ 4-ші ғасырда суфеттер ("судьялар") билік жүргізген республикаға айналды. Ақырында Рим біртіндеп бүкіл Италияны жаулап алды (негізінен 350 жылдан кейін), ал Пун соғыстарында Карфагенді жеңді (264146 б.з.д.). 168-жылы Македония римдіктерге бағынды, және төрт клиенттік республикаға бөлінді. Бұл аймақтар 148-жылы Рим провинциялары ретінде қосылды, 146 жылы Грекияда болғандай, империя императорлық билік астындағы әртүрлі клиенттік патшалықтарды мойындады; олардың көпшілігі Азияда болды, бірақ рулық клиенттік патшалар да Британиядағы Рим билігімен танылды. V ғасырда құрылған варварлық патшалықтардың көпшілігі (суэб, бургунд, вандал, франк, вестготтар, остготтар патшалықтары) Рим императорын кем дегенде номиналды түрде таныды, ал герман патшалықтары Рим императорын бейнелейтін монеталарды VI ғасырға дейін шауып отырды. Бұл христиандық Рим империясынан патшалық биліктің осы шығарылуы болды, ол Еуропадағы патшалық институтының ортағасырлық негізі және оның патшалардың құдайлық құқығы туралы түсінігі, сондай-ақ Рим папасының латын христиан әлеміндегі орны, Рим империясының қалпына келтіруі Шарль Великий және Батыс және Орталық Еуропадағы Киелі Рим империясының тұжырымдамасы.
(the kingdoms of the Suebi, Burgundi, Vandals, Franks, Visigoths, Ostrogoths) recognised the Roman Emperor at least nominally, and Germanic kingdoms would continue to mint coins depicting the Roman emperor well into the 6th century. It was this derivation of the authority of kingship from the Christian Roman Empire that would be at the core of the medieval institution of kingship in Europe and its notion of the divine right of kings, as well as the position of the Pope in Latin Christendom, the restoration of the Roman Empire under Charlemagne and the derived concept of the Holy Roman Empire in Western and Central Europe.
Орта ғасырлардағы Еуропа
Христиандық орта ғасырлардағы Еуропа монархиялары өздерінің дәулеттерін христиандықтан және патшалардың құдайлық құқығынан алған, бұл ішінара германдық ежелгі дәуірден мұра етілген сакральдық патшалық түсінігіне әсер етті. Ерте заманауи дәуірдегі Еуропаның ірі мемлекеттері орта ғасырлар бойы жүргізілген билікті орталықтандырудың бірте-бірте процесі нәтижесінде пайда болды. Ерте орта ғасырлар бұрынғы Батыс Рим империясының "варварлық патшалықтарға" бөлінуінен басталады. Батыс Еуропада франктар патшалығы 8 ғасырда Каролинг империясына айналды, ал англосаксон Англиясы патшалықтары 10 ғасырда Англия патшалығына бірікті. 9 ғасырда Каролинг империясының ыдырауымен феодализм жүйесі корольдерді аймақтық барондық билікке және графтар (немесе графтар) мен герцогтардың аралық позициясына байланысты лиге иелері мен вассалдары арасындағы қарым-қатынас пирамидасының басына орналастырады. Орта ғасырдың жоғары кезеңіндегі еуропалық феодалдық манориализмнің өзегі Франция патшалығы, Киелі Рим империясы (Германия мен Италияның номиналды патшалықтарына бағытталған) және Англия мен Шотландия патшалықтары болды.
Қазіргі монархиялар
Қазіргі уақытта Еуропада он екі монархия бар. Олардың он бірі конституциялық монархия, ал біреуі (Ватикан қаласы мемлекеті) абсолюттік монархия.
Андорра
Андорра 1278 жылы Фуа графты және Сеу-д'Ургел епискобын тең елге ие болуға келіскен paréage келісімінен бастап копринцельдік болып табылады. Князьдікті қысқа уақытқа 1396 жылы және 1512-1513 жылдары Арагон тажы аннексиялады. Андорраны басқарған алғашқы әйел ханзада Фуа графесі Изабелла (13981413) болды. Фуа графының атағы Наварра корольдеріне беріліп, Генрих IV Франция королі болғаннан кейін, 1607 жылы француз мемлекетінің басшысы болып табылатын жарлық шығарылды. Андорра 1812-1813 жылдары Каталониямен бірге Бірінші Француз империясы үшінші рет қысқа уақытқа қосылды. Империя құлағаннан кейін Андорра қайтадан тәуелсіз болды. Қазіргі уақытта монархтар - Сицилия епискобы Жоан Энрик Вивес және Франция президенті Эммануэль Макрон.
Бельгия
Бельгия 1831 жылдың 21 шілдесінен бері үздіксіз корольдік болып табылады, ол Леопольд I-ге бірінші патша ретінде Нидерланды Біріккен Корольдігінен тәуелсіз болғаннан кейін болды. 1950 жылы 12 наурызда өткен референдумда бельгиялықтардың 57,68 пайызы екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мінез-құлқы күмәнді деп танылған және опасыздық жасады деп айыпталған Леопольд III-ге таққа оралуға рұқсат беру жағында дауыс берді. Азаматтық тәртіпсіздікке байланысты ол 1951 жылы 16 шілдеде ұлы Бадуиннің пайдасына таққа бас тартуды таңдады. Қазіргі монарх - Филипп.
Дания
Данияда монархия 10 ғасырдан бұрын аңыздағы патшаларға барып такалады және Дания монархиясы Еуропадағы ең көне (алғашқы тарихи патша 710 жылы Ongendus болған). Қазіргі таңда 80 пайыз монархияны қолдауда. Қазіргі монарх - Фредерик X. Дания монархиясына Дания Корольдігінің ішкі өзін-өзі басқаруы бар бөлігі болып табылатын Фарер аралдары мен Гренландия да кіреді. Осы мәртебеге байланысты монархтың бұл аймақтар үшін жеке атағы жоқ. Патшалық билікке келгеннен кейін ол "Оның Ұлылық Король Фредерик X" атағын және стилін алды.
Лихтенштейн
Лихтенштейн 1719 жылы 23 қаңтарда, Қасиетті Рим империясының императоры Карл VI Шелленберг пен Вадуц графтарының бірігуін және князьдік дәрежесін көтеру туралы жарлық шығарған кезде, ресми түрде пайда болды. Лихтенштейн Киелі Рим империясының құрамына 1805 жылы 26 желтоқсанда Пресбург келісім-шартына қол қойылғанға дейін кірді. Бұл Лихтенштейннің ресми тәуелсіздігін белгіледі, бірақ ол Рейн конфедерациясының және кейіннен Неміс конфедерациясының мүшесі болды. Лихтенштейн Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Австрия-Мажарстанмен тығыз байланыста болғанмен, оның саяси, кеден және ақша институттарын Швейцариямен қайта сәйкестендірді. 1921 жылдан бері конституциялық монархия болған Ханс Адам II 21-ғасырдың басында Лихтенштейн саясатында көбірек ықпал етуді талап етті, ол 2003 жылы 16 наурызда өткен референдумда Лихтенштейнді жартылай конституциялық монархияға айналдырды. Алайда, техникалық тұрғыдан алғанда, Лихтенштейн монархиясы толықтай конституциялық болып қала береді, ал парламенттік жүйеден жартылай президенттік жүйеге көшу болды, сондай-ақ конституциялық өзгерістер монархияны толығымен жою үшін референдум өткізу мүмкіндігін қарастырады. Қазіргі монарх - Ханс Адам II, ол 2004 жылы 15 тамызда өзінің ұлы және мұрагері Лихтенштейннің мұрагерлік князі Алоисқа күнделікті басқару шешімдерін тапсырды.
Люксембург
Люксембург 1815 жылдың 9 маусымынан бері дербес ұлы герцогтық мемлекет болып табылады. Бастапқыда Люксембург 1815 жылдың 16 наурызынан 1890 жылдың 23 қарашасына дейін Нидерланд Корольдігімен және Нидерланд Корольдігімен жеке одақта болды. Вильгельмина Нидерландыда Виллем III-ге ие болған, бірақ Люксембургте мұрагерлік тәртібі сол кездегі саликалық заңға негізделгендіктен бұл мүмкін емес еді; оның орнына Адольф болды. 1919 жылы 28 қыркүйекте өткен референдумда 80,34% монархияны сақтау жағында дауыс берді. Қазіргі монарх - Анри.
Монако
Монакоға 1297 жылдан бері Грималди әулеті билік құрып келеді. 1793 жылдан 1814 жылға дейін Монако француз бақылауында болды; Вена конгресі Монаконы 1815 жылдан 1860 жылға дейін Сардиния корольдігінің протектораты ретінде белгіледі, ол кезде Турин келісім-шарты Ницца мен Савойяның айналасындағы округтерін Францияға берді. Ментон мен Рокбрун Кап-Мартин, 19-ғасырдың ортасына дейін Монаконың бөлігі болған, Сардиниямен қосылу үмітімен бөлініп шыққан, 1861 жылы Монаконың тәуелсіздігіне ресми түрде кепілдік берген Франко-Монегаск келісім-шарты бойынша 4,000,000 француз франкіне ауысты. 2002 жылға дейін Монако Гримальди әулеті жойылған жағдайда Франция құрамына кірмек еді; сол жылы қол қойылған келісімде екі ел Монаконың осындай жағдайда да тәуелсіз болатыны туралы келісті. Қазіргі монарх - Альберт II.
Нидерланды
1815 жылға дейін король атағын қолданбағаннан кейін, Голландияның Корольдік үйі орта ғасырлардан бері Төменгі елдер саясатының күрделі бөлігі болды. 1566 жылы штад-холдер Вильгельм Оранский испан Габсбургтеріне қарсы голландтық көтерілістің басты көшбасшысы болды. Бұл Сегіз жылдық соғысты бастады және 1581 жылы Біріккен провинциялардың ресми тәуелсіздігіне әкелді. Ол Насау үйінде Насау Диленбург графы ретінде дүниеге келді. Ол 1544 жылы Оранж ханзадасы болды және осылайша Оранж-Нассау тармағының негізін қалады. Оның ұрпақтары 16-18 ғасырларда Голландия Республикасының іс жүзіндегі мемлекет басшылары болды, бұл іс жүзінде тұқым қуалайтын рөл болды. Өткен жарты ғасыр ішінде оның ресми түрде мұрагерлік рөлі болды және сол арқылы принц Уильям IV тұсында монархия болды (егерде республикалық болмысын сақтаса да). Оның ұлы, принц Вильгельм V, республиканың соңғы штатулдері болды, оның ұлы, король Вильгельм I, 1815 жылы 16 наурызда Наполеон соғыстарынан кейін құрылған Нидерландтар Біріккен Корольдігінің алғашқы королі болды. 1831 жылы 21 шілдеде Бельгияның тәуелсіздігімен Нидерланды ресми түрде Нидерланд Корольдігі болды. Қазіргі монарх - Виллем Александр.
His descendants became de facto heads of state of the Dutch Republic during the 16th to 18th centuries, which was an effectively hereditary role. For the last half century of its existence, it became an officially hereditary role and thus a monarchy (though maintaining republican pretense) under Prince William IV. His son, Prince William V, was the last stadtholder of the republic, whose own son, King William I, became the first king of the United Kingdom of the Netherlands, which was established on 16 March 1815 after the Napoleonic Wars. With the independence of Belgium on 21 July 1831, the Netherlands formally became the Kingdom of the Netherlands. The current monarch is Willem Alexander.
Норвегия
Норвегия біріктірілді және 872 жылы алғаш рет патшалық ретінде құрылды. Норвегияның кішігірім патшалықтарының бірігуінің нәтижесінде монархтар уақытында бұрынғыдан да бұрынғы, заңды және жартылай аңыз патшалар болды. Осылайша ол әлемдегі ең көне монархиялардың бірі болып табылады, сонымен қатар швед және даниялық монархиялар. Норвегия 1397 жылдан 1524 жылға дейін Кальмар одағының, содан кейін 1536 жылдан 1814 жылға дейін Дания-Норвегияның, содан кейін 1814 жылдан 1905 жылға дейін Швеция мен Норвегия арасындағы одақтың автономды бөлігі болды. 1905 жылы 7 маусымда Норвегия толықтай тәуелсіз болды. Республика құруды қолдау шамамен 20 пайызды құрайды. Қазіргі монарх - Харальд V.
Испания
Испания 1516 жылы 23 қаңтарда Испания королі Карл I тұсында біріккен патшалық ретінде құрылды. Монархия қысқа уақытқа тоқтатылды Бірінші испан республикасы 11 ақпаннан 1873 жылға дейін 29 желтоқсан 1874 жылға дейін. Монархия 1931 жылы 14 сәуірде қайтадан жойылды, алдымен Екінші испан республикасы 1939 жылдың 1 сәуіріне дейін созылып, кейіннен Франсиско Франконың диктатурасы 1975 жылдың 20 қарашасында қайтыс болғанға дейін билік жүргізді. Монархия 1975 жылы 22 қарашада Хуан Карлос I тұсында қалпына келтірілді, ол 2014 жылы орнынан түсуіне дейін монарх болды. Оның ұлы Фелипе VI - қазіргі монарх. 1978 жылғы конституция монархтың титулын Испания королі деп бекітеді, бірақ ол тарихи түрде Таққа байланысты басқа титулдарды да қолдана алады, соның ішінде Кастилия және Леон, Арагон, Екі Сицилия, Иерусалим, Наварра, Гранада, Севилья, Толедо, Валенсия, Галисия, Сардиния, Кордова, Корсика және т.б. 2006 жылғы деректер испандықтардың тек 25 пайызы ғана республика құруды жақтағанын көрсетті; алайда, Хуан Карлос I бас тартқаннан бері бұл сан өсті.
Швеция
Швеция монархиясы Данияға дейін, яғни 10 ғасырдан бұрын жартылай аңыз патшаларға дейін барып, содан бері үзілмеген. Алайда, бәсекелес патшалықтардың бірігуі Svealand және Götaland (Швеция бірігуі) кейінірек, мүмкін XI ғасырдың басында ғана орын алды. Қазіргі патшалық отбасы, Бернадоттар әулеті, 1818 жылдан бері билік құрып келеді. Қазіргі монарх Карл XVI Густав.
Ұлыбритания
Ұлыбритания монархиясы Англия (871) және Шотландия (843) корольдіктерімен, 1603 жылы 24 наурыздағы Корольдіктер одағымен немесе 1707 жылғы 1 мамырдағы Одақ актілерімен басталған деп анықтауға болады. Ол қысқа уақытқа ағылшын интеррегнұмымен үзілді, оның орнына 30 қаңтар 1649 жылдан 15 желтоқсан 1653 жылға дейін және 26 мамыр 1659 жылдан 25 мамыр 1660 жылға дейін Англияның одақтастығы болды. 1653 жылдың 16 желтоқсанынан 25 мамырына дейін оның орнын Протекторат алды. Қазіргі монарх - король Карл III, марқұм королева Елизавета II-нің ұлы. 2006 жылы Ұлыбританияда монархия орнына республика құруды қолдау 18 пайызды құрады, ал көпшілік он жылдан кейін Ұлыбританияда монархия болады деп санайды, қоғамдық пікір елу жылдан кейін монархияның әлі де бар екендігіне күмән келтіреді және айқын көпшілік пікір бойынша, сауалнамадан кейін бір ғасырдан кейін монархия болмайды. Алайда, қоғамдық пікірде монархияның отыз жылдан кейін де болатыны анық. Ұлыбритания монархы Еуропадағы басқа да 14 одақтастық мемлекеттерінің монархы болып табылады. Бұл салалардың кейбіреулерінде республикашылдыққа қолдаудың елеулі деңгейі бар.
Ватикан қаласы
Ватиканнан айырмашылығы, ол 20 ғасырға дейін дербес мемлекет болып табылмады. XIX ғасырда Паптық мемлекеттерді Сардиния Корольдігіне қосып, содан кейін Италия Корольдігін құруды Ватикан мойындамады. Алайда 1929 жылғы Латеран келісімінің негізінде Италия Корольдігі Ватиканды тәуелсіз мемлекет ретінде таныды, ал керісінше. Сол кезден бастап Ватикан мемлекетінің монархы қазіргі папа болып табылады. Рим папасы әлі күнге дейін "Ресс Статус Экклесиа" (лат.
Мұрагерлік заңдар
Еуропаның көпшілігінде мұрагерлік кезектілік бірінші балалық құқыққа байланысты анықталады. Бельгия, Дания, Люксембург, Нидерланды, Норвегия, Швеция және Ұлыбритания қазір абсолютті тұңғыштық қағидасын қолданады, мұнымен ең үлкен бала жынысына қарамастан таққа ие болады; Монако мен Испанияда еркек артықшылық тұңғыштықтың ескі жүйесі бар, ал Лихтенштейн агнатикалық тұңғыштықты қолданады. 1990 жылы Норвегия Норвегия тағына абсолютті тұңғыштық құқығын берді, яғни жынысына қарамастан, тұңғыш бала мұрагерлік тізбегінде басымдыққа ие болады. Алайда бұл ретроактивті түрде жасалмады (мысалы, Швеция 1980 жылы жасады), яғни Норвегияның мұрагер ханзадасы Хакон өзінің үлкен әпкесіне қарағанда басымдықты жалғастыра береді. Испанияда абсолютті тұңғыштыққа өзгерту жоспарланып отыр, себебі бұл конституциялық түзетуді қажет етеді. Екі парламенттің үштен екі көпшілікпен заң қабылдап, оны референдумға өткізуі керек. Парламент таратылып, конституциялық түзету алғаш рет қабылданғаннан кейін жаңа сайлаулар шақырылуы керек болғандықтан, Испания премьер-министрі Хосе Луис Родригес Сапатеро 2008 жылы өзінің бірінші өкілеттік мерзімінің соңына дейін күтетінін білдірді, бірақ бұл мерзім референдум шақырылмастан өтті. Бұл түзетуді көпшілік қолдап отыр. Британдық тақтың мұрагерлік реттілігін өзгерту үшін, мемлекет басшысы ретінде корольді құрайтын барлық егемен мемлекеттер - жалпыға бірдей "Коммунельстік мемлекеттер" деп аталатын мемлекеттер келісуі керек. Ұлыбританияда 2013 жылғы Таққа мұрагерлік туралы заң қабылданды, ал кейбір басқа салалардағы заңнамадан кейін өзгерістер 2015 жылдың 26 наурызында барлық салаларда бір мезгілде күшіне енді. Лихтенштейн агнатикалық тұңғыштықты (салик заңын) қолданады, бұл әйелдерді мұрагерлік реттен толығымен шығарады. Бұл үшін 2007 жылдың қарашасында БҰҰ-ның комитеті гендерлік теңдік мәселесі бойынша сынға түсті. Люксембургте 2011 жылдың 20 маусымына дейін агнатикалық тұңғыштық қолданылды, содан кейін абсолютті тұңғыштық енгізілді. Андорраның тең князьдері - француз халқы сайлаған Француз Республикасының президенті және папа тағайындаған Ла Сеу д'Ургелл епискобы. Ватиканның абсолютті монархы - папа кардиналдар алқасы арқылы сайланады. Қазіргі билеуші - Папа Франциск.
Қайта қалпына келтіруді талап ету
Бұрынғы еуропалық монархияларда монархизмнің саяси ықпалы өте шектеулі. Францияда бірнеше монархистік партиялар бар, ең бастысы Action Française (1899 жылы құрылған) және Alliance Royale (2001 жылы құрылған). Монархистік партиялар сондай-ақ Чехияда (1991), Грецияда (2010), Германияда (1959), Италияда (1972), Польшада (1988) және Ресейде (2012) бар. Отто фон Габсбург 1958 жылы Габсбург атақтарына деген барлық үміттен бас тартты, ал Австриядағы монархизмнің саяси ықпалы жоқ; 1959 жылдан бері "Традиция және өмір" деп аталатын неміс монархистік ұйымы жұмыс істейді. Бавариядағы монархизмге 1978 жылдан 1988 жылға дейін Баварияның президенті болған Франц Йозеф Штраус сияқты маңызды қолдау көрсетілді. Югославияның мұрагерлік әміршісі Александр Сербияда конституциялық монархияны қайта құруды қолдайды және өзін заңды патша деп санайды. Ол монархия Сербияға "тұрақтылық, сабақтастық және бірлік" сыйлай алады деп санайды. Сербияда бірқатар саяси партиялар мен ұйымдар конституциялық парламенттік монархияны қолдайды. Сербия православие шіркеуі монархияны қалпына келтіруді ашық қолдады. Сербияның бұрынғы премьер-министрі Зоран Джиндичтің қаза тапқаны, оның Демократиялық партиясы монархияны ешқашан жария түрде қабылдамағанына қарамастан, принц пен оның отбасын қолдап, олардың науқандары мен жобаларын қолдап отырғаны жиі көрінді. 2011 жылы сербтердің орта нарықтағы таблоидты газеті Blic-тің ашық онлайн сауалнамасы сербтердің 64% монархияны қалпына келтіруді қолдайтынын көрсетті. 2013 жылдың мамыр айында өткен тағы бір сауалнамада сербтердің 39% монархияны қолдады, ал 32% оған қарсы болды. 2015 жылдың 27 шілдесінде "Блич" газеті "Сербияға монархия керек пе?" деген сауалнама жариялады. ("Сербия монархия болуы керек пе? "); респонденттердің 49,8% монархияны қайта құруды қолдайтынын, 44,6% қарсы екенін, ал 5,5% бей-жай екенін білдірді. 2007 жылы Румынияның патша отбасының өтініші бойынша жүргізілген сауалнамаға сәйкес, румындар тек 14%-ы монархияны қалпына келтіруді жақтады. 2008 жылы жүргізілген тағы бір сауалнамада румындардың тек 16% -ы монархистер екенін көрсетті. 2017 жылдың желтоқсанында Румынияның Корольдік үйіндегі сенім капиталының артуы аясында, король Михаилдің өлімімен қайта пайда болды, биліктегі Социал-демократиялық партияның атқарушы төрағасы Николае Бадалау монархиялық билік формасына көшу туралы референдум ұйымдастыруға болатынын айтты, "бұл жаман емес, өйткені монархтар бар елдер дамыған елдер" деп келешек жоба болып табылады.