Кіріспе

1980 жылы Ричард Раш түсірген фильм.

"The Stunt Man" – Питер О’Тул, Стив Рейлсбек және Барбара Херши бас рөлдерде ойнаған, ал режиссерлігін Ричард Раш жасаған 1980 жылғы американдық әрекет-комедиялық фильмі. Фильм Пол Бродеурдың 1970 жылғы осы аттас романы негізінде Лоуренс Б. Маркус және Раш тарапынан бейімделген. Фильмде Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған фильмнің түсірілім алаңында каскадер болып жасырынып жүрген жас қашқынның тарихы айтылады. Оның харизматикалық режиссері өнері үшін барлық қиындыққа да дайын. Іллюзия мен шындық арасындағы шекаралар нашарлайды, өйткені ішкі фильмнің көріністері тікелей "нағыз өмірге" және керісінше ауысады. "Кино әйбары" мысалдары бар, онда соғыс кезіндегі қырғын көрінісі тек каскадерлер мен құрал-жабдықтар екені анықталады, ал жылап тұрған әйелдің кадры декорациялар, құрал-жабдықтар мен дыбыс жолы арқылы нацистік митингдегі қайғыға толы жесірдің суретіне айналады. Басты кейіпкер көргені мен естігеніне күмәндана бастайды, ал соңында трюк қате кеткенде нағыз қауіпке тап болады. Фильм үш "Оскар" сыйлығына ие болды: "Басты рөлдегі ең үздік актер" (Питер О’Тул), "Ең үздік режиссер" (Ричард Раш) және "Басқа ортадан алынған материалға негізделген үздік сценарий". Алайда, шектеулі көрсетілімге байланысты, ол көпшіліктің назарына ілікпеді. О’Тул DVD аудио-комментарийінде: "Фильм жарық көрген жоқ. Ол қашып кетті", – деген еді. Содан бері фильмке адал жанкүйерлер пайда болды.

Сюжет

Камерон, адам өлтіруге талпынғандық үшін іздеудегі Вьетнам соғысының ардагері, полицияға ұсталады, бірақ қашып үлгереді. Көпірден өте жатқанда, оны қағып өтуге тырысқан көлікке шамадан тыс жақын келе жаздап қалады. Көпірге тікұшақ қонды, ішіндегі адам Камеронға қарайды. Кейін Камерон Бірінші дүниежүзілік соғыстың шайқасын бейнелейтін фильм түсіріліміне тартылады. Содан кейін ол актерлерге амандасып, суға құлаған қарт әйелді көреді. Камерон оны құтқару үшін суға секіреді, бірақ ол бетін сыпырып тастағанда үрейленеді – ол маска екен. Ол фильмнің басты актрисасы, Нина Франклин, кейіпкерінің өмірінің соңғы сахналары үшін макияжын сынап жатыр. Режиссер Илай Крос, тікұшақтағы адам, аспаннан камералық кранмен түседі. Ол Камеронға жұмыс ұсынады, соңғы каскадер көпірден машинамен құлағанын айтады. Олар денесін әлі таба алмаған, ал полиция араласса, Илай өндірістің кешігуіне қатысты алаңдайды. Полиция бастығы оқиғаны біледі, бірақ Илай оны Камерон каскадер екеніне көндіреді. Камерон жұмысты қабылдайды. Илай полицияға көрсетілген фильмдерде Камеронның көпірде болмағанын көрсететін кадрларды ұсынады. Фильмдегі шаштараз Денис Камеронды басты рөлдегі Реймонд Бейлиге ұқсату үшін шашын бояйды, осылайша оны тану қиынға соғады. Камерон Илайдың оны полицияға сатқанына сенімді, бірақ Илай олай емес екеніне көндіреді. Камерон каскадерлік координатор Чактан үйреніп, үлкен ғимараттың шатырынан қуылған және бордельге құлаған сахнаны түсіреді. Сонымен қатар, Камерон Нинамен жақындасады, ол бұрын Илаймен романда болған, ол Камеронға қызғанады. Ағымдағы локациядағы соңғы түсірілімде Камеронның ең қиын трюгі бар – көпірден машинаны айдап түсіру және су астында қашу, дәл сол көрініс, қашан Бёрт қайтыс болғанда түсірілген. Камерон Илайдың оны өлтіруге тырысып жатқанына және трюкті оқиға ретінде көрсетуге ниеттенгеніне сенеді. Түсірілімге бір күн қалғанда Камерон Нинаға Вьетнамнан келгеннен кейін досымен бірге мұзқаймақ дүкенін ашуды жоспарлағанын айтады, бірақ досы Камеронның өзінің қасында болуын қаламайды, өйткені Камеронның қатыны досымен кетіп қалған. Ашуға булыққан Камерон мұзқаймақ дүкенін қиратты. Полиция келгенде Камерон оны есінен айырды, басын мұзқаймақтың қабына салып қыстырып қойды, нәтижесінде адам өлтіруге талпыну айыбы тағылды. Нина мен Камерон бірге қашуды жоспарлайды: Нина машинаның багажына жасырынады, ал Камерон таңертең көпірден секірмей, машинаны айдап кетеді. Чак машинаның құлауын шынайы көрінетіндей ету үшін бір дөңгелекке жарылғыш зат орналастырды. Камерон сахнаны ертерек бастайды. Чак жарылғыш дөңгелекті іске қосқанда машина суға түседі, ал Камерон Нинаны багаждан алып шығуға тырысады, содан кейін терезенің сыртынан қарап, Нинаны Илаймен бірге көпірде көреді. Камеронның су астында тыныс алуға арналған баллоны саботажға ұшыраған сияқты, бірақ ол машинадан шыға алады. Камерон судан шығып, суға барлық уақытта дайверлердің болғанын байқайды. Нина оған түсірілімге бірнеше сағат бұрын багаждан табылғанын, ал Илай оған Камеронның трюкті жасауды шешкенін айтқанын айтады. Илай Камеронды өлтіруге тырысып жатыр деп ойлап, қашып кетуіне жол бермейтінін түсіндіреді. Илай Камеронды өзінің жақсы ниетіне сендірудің ең жақсы жолы – Камеронның трюктің аман қалғанын қамтамасыз ету деп ойлады. Камерон ашулы болғанымен, аман қалғанына қуанып, қызық көреді. Камерон мен Илай Камеронның төлемақысы туралы дауласып, келесі түсірілім орнына ұшақпен ұшуды жоспарлайды.

Өндіріс

Пол Бродер алғашқы романын жариялағаннан кейін көп ұзамай, оның Гарвард университетіндегі сыныптасы Фредерик Вайзман адаптацияны режиссерлеуге келісті, бірақ жобадан тез бас тартты. Columbia Pictures романының киноқұқығын сақтап, Артур Пенн немесе Франсуа Трюффоны режиссер ретінде қарастырды. Екеуі де қызығушылық танытты, бірақ басқа жобаларға басымдық берді, алайда олар фильмнің элементтерін өздерінің «Түндегі күн» (1973) және «Түн қозғалыстары» (1975) фильмдеріне енгізді. Columbia Pictures ақыры Ричард Рашке фильмді ұсынды, оның бұрынғы «Тура жолға түсу» фильмінің табысының арқасында. Раш бастапқыда режиссерлік ұсыныстан бас тартты, бірақ кейін «Каскадер» фильмін режиссерлеуге келісті. 1971 жылдың шілдесінде Columbia компаниясы Раш фильмді Уильям Каслдың атқарушы продюсерлігімен түсетінін жариялады. Содан кейін Раш кітаптан өзгеше 150 беттік сценарий жазды; романдағы кейіпкерлердің барлығы ақылдан безген, ал сценарийде олар «ақылдан безген әлемде саналы» болды. Ол фильмге екі жұлдыз берді, бірақ басқалар оны «керемет» деп ұсынды. 1980 жылдың 17 қазанындағы «Нью-Йорк Таймс» газетінде Джанет Маслин «фильмнің тапқырлығы шабуылдай және салқын» екенін атап өтті, бірақ «Каскадердің ойыншылдығы жылдам және ашулы, бірақ одан артығын көрсетпейді» деді. Джей Скотт оны «фильм жасау туралы ең жақсы фильм, бірақ жетістік осымен ғана шектелмейді. Сегіз жасар бала мен Витгенштейннің бірдей құштарлықпен тамашалай алатын суретті көзге елестетіңіз» деді. Паулин Каэл оны «кинетикалық кино түсірудің виртуозы» деп санады және оны жылдың ең жақсы фильмдерінің бірі деп бағалады; О’Тулдың комедиялық рөлін «теңдесі жоқ» деп атады. Комедиялық драмалық фильм Rotten Tomatoes сайтында 43 рецензияға негізделген 91% «Жаңа» рейтингіге ие болды. Сынақтардың консенсусы: «Каскадер» – ақылды сюжеті және Оскарға (кем дегенде номинацияға!) лайық Питер О’Тулдың керемет рөлі бар, қызықты триллер».

Үй медиасы

The Stunt Man DVD-де 2001 жылдың 20 қарашасында Anchor Bay Entertainment компаниясы екі нұсқада жарық көрді. Бірінші нұсқа – екі өшірілген кадр және режиссер Ричард Раштың түсіндірмесі бар стандартты шығарылым. Екінші нұсқа – 100 000 данамен шектелген, онда стандартты шығарылымдағы барлық материалмен қатар, 2000 жылғы "The Stunt Man" фильмін жасау туралы "Зұлым саға" атты деректі фильм де бар. Фильмнің тақырыптық әні "Bits & Pieces" Дасти Спрингфилд орындайды.