Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір тараптың екінші тарапқа құрмет, адалдық немесе бағынуды көрсету үшін берген байлығы.
Wealth given by one party to another to show respect, allegiance, or submission
Тribute (['/t//r//ɪ//b//juː//t/; латын тілінен tributum, "үлес"] ) – бір тараптың екінші тарапқа бағыну, адалдық немесе құрмет белгісі ретінде, көбінесе заттай түрінде беретін байлығы. Көне мемлекеттер өздері бағындырған елдердің билеушілерінен tribute алып отырған. Одақтас мемлекеттердің арасында, әлсіз тараптар күшті тараптарға адалдықтарын білдіру үшін tribute төлеуі мүмкін. Tribute салықтан өзгеше, себебі ол салықтар сияқты үнемі жиналмайды. Қазіргі заманда tribute элементтері қатаң ресми және салтанатты рәсімдермен шектелген, мысалы, президенттің қызметке кірісу салтанатында адалдық пен берілгендікті көрсету үшін сыйлықтар табыс етіледі, президенттің баласының үйлену тойы немесе патшалық отбасы мүшесінің таққа отыруы немесе үйленуі.
A tribute ('/t//r//ɪ//b//juː//t/; from Latin tributum, "contribution") is wealth, often in kind, that a party gives to another as a sign of submission, allegiance or respect. Various ancient states exacted tribute from the rulers of lands which the state conquered. In the case of alliances, lesser parties may pay tribute to more powerful parties as a sign of allegiance. Tributes are different from taxes, as they are not collected in the same regularly routine manner that taxes are. Modern elements of tribute are restricted to highly formal and ceremonial rituals, such as formal gifts being given to prove either fealty or loyalty upon the inauguration of a president, a wedding of a president's child while the president is in office, or the accession or the marriage of a member of a royal family.
Төлемдер үкімет формасы ретінде
Ацтектер басып алынған аймақтарды бақылауда ұстау үшін алым-салықтарды пайдаланды. Бұл, ацтектер жаңадан басып алынған жерлерді отарлаудың орнына, тек қана алым-салық жинаумен айналысты дегенді білдіреді. Ең жақсы жағдайда, алым-салық төленбесе ғана басып алынған халықтардың жергілікті істеріне араласатын болды. Ацтек империясына алым-салық төлейтін екі түрлі провинция болды. Біріншіден, стратегиялық маңызы бар провинциялар. Бұл провинциялар клиенттік мемлекеттер саналды, себебі олар ацтектермен жақсы қарым-қатынас үшін өз еркімен алым-салық төледі. Ең төменгі дәрежедегі лауазымды тұлғалар кальпикске деп аталды. Олардың міндеті – әр провинциядан алым-салық жинау, тасымалдау және қабылдау болды. Ацтек империясына алтын, күміс, жаде және ацтек мәдениеті үшін маңызды және құнды саналатын басқа да металдар түрінде де алым-салық төленді.
The Aztecs used tributes as a means for maintaining control over conquered areas. This meant that rather than replacing existing political figures with Aztec rulers or colonizing newly conquored areas, the Aztecs would simply collect tributes. Ideally, there was no interference in the local affairs of conquered peoples unless these tributes were not paid. There were two types of provinces that paid tribute to the Aztec Empire. First, there were strategic provinces. These provinces were considered client states, as they consensually paid tributes in exchange for good relations with the Aztecs. The lowest ranking officials were known as calpixque. Their job was to collect, transport, and receive tributes from each province. Tributes to the Aztec Empire were also made through gold, silver, jade and other metals that were important to Aztec culture and seen as valuable.
Қытай
Императорлық Қытайда салық жүйесі өзінің мүдделерін бақылау үшін әкімшілік құралдар ұсынды, сонымен қатар шетелдік аймақтардан салық төлегендерге ерекше сауда мүмкіндіктерін берді. Бұл Конфуций философиясының ажырамас бөлігі болды, онда қытайлықтар жас ұлдары ересек ата-аналарына қамқорлық жасап, байлықтарының, мүліктерінің немесе тауарларының бір бөлігін осы мақсатқа жұмсайды деп есептеді. Қытай империясы мен құрмет мемлекеттері, мысалы Сунцзэнь Гампо және Вэньчжэнь (Гяса) арасында саяси некелер болған. Қытай конфуцийлік өркениеттің ықпалындағы мемлекеттерден салық алып, оларға қытай өнімдерін сыйлап, олардың билігі мен тәуелсіздігін мойындады. Ежелгі тарих бойында Қытайдың құрылған империяларына көптеген құрмет мемлекеттері бағынышты болды, олардың ішінде Жапония, Корея, Вьетнам, Камбоджа, Борнео, Индонезия және Орталық Азия сияқты көрші елдер де бар еді. Алайда, Жапония Хэйан дәуірінде Қытайға салық төлеуді тоқтатты және экономикалық байланыстарға зиян келтірмей, салық жүйесінен шықты. Жапония Муромачи дәуірінде Ашикага Йошимицу билігінде салық жүйесіне қайта оралды, бірақ қайтадан салық төлемеді, тіпті Йошимицу қайтыс болғаннан кейін де бұл жағдай өзгермеді (Ашикага Йошимицу – сёгун болғандықтан, формальды түрде мемлекет басшысы емес еді. Сондықтан ол бір мезгілде Жапония императорына да, Қытай императорына да бағынышты болды. Жапон императоры салық жүйесіне қосылудан әрі қарай бас тартты). Корея тарихына жатқан Самгук Саги (хангул=삼국사기) бойынша, Когурё 32 жылы Хан әулетіне дипломатиялық өкіл жіберді, ал Хан императоры Гуангу Когурёға ресми түрде титул берді. Қытай мен Корея арасындағы салықтық қарым-қатынас Кореяның үш патшалығы кезінде орнатылды, бірақ бұл көбінесе дипломатиялық формальдылық болды, мақсаты – заңдылықты нығайту және Қытайдан мәдени жетістіктерге қол жеткізу еді. Бұл түрлі династиялар тұсында және әртүрлі деңгейде 1894-1895 жылдардағы Қытай-жапон соғысына дейін жалғасты. Қытай мен Вьетнам арасындағы қарым-қатынас «иерархиялық салық жүйесі» болды. Қытай 1885 жылғы Тяньцзинь келісімімен (Қытай-француз соғысынан кейін) Вьетнам үстінен билігін тоқтатты. Тайланд Суй династиясынан бастап 19 ғасырдың ортасында Цин династиясының Тайпин көтерілісіне дейін Қытайға вассал немесе салық мемлекет ретінде бағынышты болды. Императорлық Қытайдың кейбір салықтары Шығыс Азиядағы Қытайдың қарастырылған патшалықтарын қамтыды. 20 ғасырдан бұрын Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияның геосаясатына Қытайдың салық жүйесі әсер етті. Бұл олардың тәуелсіздігін қамтамасыз етті, ал жүйе Қытайға белгілі бір құнды мүліктің келуін қамтамасыз етті. Бұл алмасудың «теориялық негіздемесі» – Аспанның мандаты болды, онда Қытай императорының билік жүргізуге аспаннан берілген құқығы бар екені және осы билік арқасында бүкіл адамзат жақсылыққа ие болады делінген. Азия елдерінің көпшілігі осы жүйеге ерікті түрде қосылды. «Салық» және «сыйлық» терминдерінің арасында айқын айырмашылық бар. Біріншісі, гонг (貢) деп белгілі, маңызды мәнге ие. Қытай императорлары басқа мемлекеттерге берген сыйлықтарын салық емес, тек сыйлық ретінде танытуға тырысты. Тіпті қытайлық династиялар шекараларына шабуыл жасамаған көшпелілерге пара беруге мәжбүр болған кезде, мысалы, Хан және Сун династияларында императорлар Сюньну және Хитан тайпаларына «сыйлықтар» берді. Бір династия екіншісіне ресми салық төлеген жалғыз жағдай – Оңтүстік Сун династиясы кезінде, олар бейбітшілік үшін Цзинь династиясына салық төледі. Желтоқсанның жазықтарын басып алған Цзинь династиясы өзін «Аспанның мандатының» заңды иесі деп санады. Сонымен қатар, Чжэн Хэ экспедициялары кезінде оның флоты көбінесе шетелдік елшілерді салықпен қайтып келді. Шетелдік мемлекеттер Мин династиясы мен шетелдік патшалықтар арасындағы салықтық қарым-қатынастарды нығайту үшін сыйлықтар алды. Салық беруге қатысты шаралар «Жыйырма төрт тарих» кітабының бірнеше тарауын құрайды.
In Imperial China, the tributary system provided an administrative means to control their interests, as well as providing exclusive trading priorities to those who paid tribute from foreign regions. It was an integral part of the Confucian philosophy, seen by the Chinese as equivalent to younger sons looking after older parents by devoting part of their wealth, assets or goods to that purpose. Political marriages have existed between the Chinese empire and tribute states, such as Songtsen Gampo and Wencheng (Gyasa). China often received tribute from the states under the influence of Confucian civilization and gave them Chinese products and recognition of their authority and sovereignty in return. There were several tribute states to the Chinese established empires throughout ancient history, including neighboring countries such as Japan, Korea, Vietnam, Cambodia, Borneo, Indonesia and Central Asia. However, Japan ceased to present tribute to China and left the tributary system during the Heian period without damaging economic ties. Although Japan eventually returned to the tributary system during the Muromachi period in the reign of Ashikaga Yoshimitsu, it did not recommence presenting tribute, and it did not last after Yoshimitsu's death (Note that Ashikaga Yoshimitsu was a Shogun, hence technically, he was not the head of the state. Hence, this made him subordinate to both the Emperor of Japan and the Chinese Emperor at the same time. The Japanese Emperor continued to refuse to join the tributary system). According to the Korean historical document Samguk Sagi (hangul=삼국사기), Goguryeo sent a diplomatic representative to the Han dynasty in 32 AD, and Emperor Guangwu of Han officially acknowledged Goguryeo with a title. The tributary relationship between China and Korea was established during the Three Kingdoms of Korea, but in practice it was only a diplomatic formality to strengthen legitimacy and gain access to cultural goods from China. This continued under different dynasties and varying degrees until China's defeat in the Sino Japanese War of 1894–1895. The relationship between China and Vietnam was a "hierarchic tributary system". China ended its suzerainty over Vietnam with the Treaty of Tientsin (1885) following the Sino French War. Thailand was always subordinate to China as a vassal or a tributary state since the Sui dynasty until the Taiping Rebellion of the late Qing dynasty in the mid 19th century. Some tributaries of imperial China encompasses suzerain kingdoms from China in East Asia has been prepared. Before the 20th century, the geopolitics of East and Southeast Asia were influenced by the Chinese tributary system. This assured them their sovereignty and the system assured China the incoming of certain valuable assets. "The theoretical justification" for this exchange was the Mandate of Heaven, that stated the fact that the Emperor of China was empowered by the heavens to rule, and with this rule the whole mankind would end up being beneficiary of good deeds. Most of the Asian countries joined this system voluntary. There is a clear differentiation between the term "tribute" and "gift." The former, known as gong (貢), has important connotations. The Chinese emperors made sure that the gifts they paid to other states were known as mere gifts, not tributes. Even at times when a Chinese dynasty had to bribe nomads from raiding their border such as in the Han Dynasty and the Song Dynasty, the emperors gave "gifts" to the Xiongnu and the Khitan. The only time when a dynasty paid formal tribute to another was during the southern Song dynasty, where tribute was given to the Jin Dynasty for peace. The Jin Dynasty, having occupied the plains around the Yellow River, also saw itself as the legitimate holder of the "Mandate of Heaven". In addition, during Zheng He's expeditions, his fleet often returned with foreign envoys bearing tribute. The foreign states received gifts in return to build tributary relationships between the Ming Dynasty and the foreign kingdoms. Tribute activities occupy several chapters in the Twenty Four Histories.
Батыс Еуропа
Викингтер мен келт тайпалары сияқты шабуылшылар, егер мақсатты аймақтар келісілген құнды заттарды төлеуге келіссе, шабуыл жасаудың орнына алым-салық алуға да құқылы болды; Данегельд осының танымал және ірі көлемді мысалы. Алым-салық әрқашан ақша түрінде болмады, сонымен қатар құнды заттар да болды, бұл төлем жасаушыларды жақсы мінез-құлықтары үшін кепіл ретінде сақтап, тонаудан қорғады. Орта ғасырлық түрлі феодалдар өздерінің вассалдарынан немесе шаруаларынан сыйақы талап етті, номиналды түрде бұл әскер жинау шығындарын өтеу үшін қорғауға немесе жауласқан көрші мемлекетке қарсы жалдамалы әскерлерді ұстау үшін жасалған төлем болатын. Бұл жүйе орта ғасырлық салық салу жүйесіне айналып, өндірістен алынатын шіркеу ондығының секулярлы нұсқасымен қатар өмір сүрді.
Raiders, like Vikings and Celtic tribes, could also exact tribute instead of raiding the place if the potential targets agreed to pay an agreed amount of valuables; the Danegeld is a famous and large scale example. Tribute was not always money, but also valuables, effectively making the payers hostages kept unpillaged in exchange for good behaviour. Various medieval lords required tribute from their vassals or peasants, nominally in exchange for protection to incur the costs of raising armies, or paying for free lance mercenaries against a hostile neighbouring state. That system evolved into medieval taxation and co existed as a secular approximation of the churchly tithe levied on production.
Ислам халифаты
Ислам халифаты бұрынғы римдік алым-салық түрлерінен едәуір өзгешеленетін, "жизя" деп аталатын жаңа алым-салық түрін енгізді. Патриция Сидтің сөзінше:
The Islamic Caliphate introduced a new form of tribute, known as the 'jizya', that differed significantly from earlier Roman forms of tribute. According to Patricia Seed:
Иберия түбегіндегі христиандар "жизя" терминін tributo деп аударған. Бұл алым түрін испан империясы кейіннен Жаңа дүниедегі өзінің территорияларына да қолданды.
Christians of the Iberian Peninsula translated the term 'jizya' as tributo. This form of tribute was later also applied by the Spanish empire to their territories in the New World.