Кіріспе

Біріккен Израиль монархиясының Исраил мен Яһуда патшалықтарына бөлінуі Екі үй теологиясы негізінен ежелгі Біріккен Израиль монархиясының Израиль мен Яһуда патшалықтарына бөлінуіне назар аударады. Екі үй теологиясы екі ежелгі патшалықтың, яғни яһудилердің (Яһуда патшалығының) және Исраил патшалығының жоғалған он руының ұрпақтары деп есептелетін қазіргі заманғы халықтарға қатысты сұрақтар тудырады. "Исраилдің екі әулеті" деген сөз айқасы Ишая кітабында кездеседі.

Қысқаша тарихы

Исраилдің біріккен монархиясы Сүлеймен патшаның билігі оның ұлы Рохабоғамға өткеннен кейін шамамен б.з.д. 931 жылы бөлінді. Рохабоғам солтүстік он руды Сүлейменнің салықтарынан босатудан бас тартты, содан кейін олар солтүстікте өздерінің дербес елін құрып, Еробоғамды патша етіп қойды. Исраил патшалығы (он жоғалған ру) 740 жылы басталған ассириялық тұтқынға алынды, ал 721 жылы Самарияның басып алынуымен аяқталды. Тіпті, шақырулар келіп, көп жылдар өткен соң да, тайпалардың үлкен бірде-бір өкілі бұрынғы шекараларына қайтып бармады. 597-586 жылдар аралығында Яһуда патшалығы Бабыл тұтқынына түседі. Кир Ұлы кейіннен яһудилерге өз жерлеріне оралуға рұқсат берді, бірақ яһудилер-римдік соғыстар едәуір көп шығынға ұшырады, оның ішінде 70 жылы Екінші ғибадатхананың қирауы және Иерусалимнен жер аударылуы (Тиша Б'Ав күнін қоспағанда) және Рим Яһудеясының Сирия Палестина деп аталуы.

Қарсыластар

Кейбір қарсыластар, мысалы, Мессиялық қауымдастықтар қауымдастығы, жоғалған тайпалар Яһуда патшалығына қайта қосылды деп мәлімдейді. Сондықтан олар бұл тайпалар қазіргі уақытта халықтарда жоқ деп санайды, бірақ яһудилер түрінде - ғибадатхананың 70 жылы жойылғаннан кейін және кейінгі кезеңдерде христиан және мұсылман билеушілерінің жер аударылуынан кейін шашырап кеткендер. Басқа қарсыластар жоғалған тайпалар әлемнің халықтарымен толықтай сіңісіп, анықталмай қалды және сондықтан Ассурдан және Ассурға жер аударылғаннан кейін ешқашан қайтып келмеді деп мәлімдейді. Исраилдіктер жиі Нойдің үш ұлының бірі Яфетпен байланысты адамдармен араласа бастағанда, қарсылық туындайды. Кейбір екі палатаның жақтастары бұл аргументтің кейбір аспектілерін жоққа шығармай қарастырады. Нұхтың тағы бір ұлы Шем Еврейлер мен арабтардың ата-бабасы деп саналады. Үш негізгі еврей топтары - Мәсіхші яһуди қауымдарының одағы, Американың Мәсіхші яһуди қауымы (Халықаралық Мәсіхші яһуди одағының филиалы) және Халықаралық Мәсіхші бюросы - екі үй теологиясы туралы бірдей көзқараста. Бұл топтардың ішіндегі кейбіреулері оны қате жолмен жүріп жатыр деп санайды; басқалары оны тіпті яһуди ретінде көрсетуге тырысатын, ең нашар жағдайда, басқа ұлттардың табынысы деп сипаттауға дейін барады. Бұл ұйымдар Мессиялық қозғалыстың негізінен назареттік Исаға (Мессиялық яһудилер оны Ешуа деп атайды) сенетін яһудилерге қызмет ететінін және басқа ұлт адамдарын Исраилдің жоғалған рулары ретінде қарастыру керек деген ілімді қатаң түрде ұйғармайды. Бұл көзқарастардың айырмашылығы Ефремдік қателік туралы талқылауларда байқалады. Бұл көзқарастар Британдық Израильдікке, бүкіл әлемдегі Құдайдың құрылтайшысы Герберт У. Армстронгтың псевдо-діни сенімдеріне реакция болуы мүмкін.

Яһуда руы

Көптеген раввиндер мен тарихшылардың айтуынша, яһудилер негізінен Яһуда руынан, Бенжамин руынан және Леуі руынан шыққан Яһуданың оңтүстік патшалығынан тараған.

Көбейту және қайта бірігу

Сонымен қатар, екі үй тобы Еврей жазбаларындағы көптеген пайғамбарлықтардың ежелгі Исраил патшалығының ұрпақтары ежелгі Яһуда патшалығының ұрпақтарымен қайтадан біріктірілетінін көрсетеді деп санайды. Олар Езекиелдің 37-аяттағы (төмендегі) және осыған ұқсас пайғамбарлықтарға жиі сілтеме жасайды: "16 Ал сен, пендем, бір таяқ алып, оған: "Яһуда үшін және оның серіктері - Исраилдің үрім-бұтағына арналған" деп жаз. 18 Халқыңның адамдары саған: "Бұлардың не екенін бізге айтып берші", - деп сұрағанда, 19 Оларға былай де: Жаратушы Тәңір Ие мынаны айтады: Мен Ефрем руының қолында тұрған Жүсіптің таяғын және оның Исраилдің үрім-бұтағын да аламын да, Яһуда руының таяғына қосып, екеуін біртұтас қыламын. (ЖД 16-19 тармақтар). Олар сондай-ақ жиі Ошия кітабынан (1-ші, 3-ші тараулар) үзінді келтіреді. Бірінші тарауда (2-аят) Құдай солтүстік патшалықтың пайғамбарына жезөкшеге үйленуге нұсқау берді (солтүстік тайпалардың адал еместігін бейнелейді), содан кейін Ошияның осы одақтастығынан туған екі баласына солтүстік тайпаларды қабылдамағанын білдіретін еврей есімдерін берді: Ло Рухама (жағымсыз) және Ло Амми (менің халқым емес). Ошия 2:3-те бұл үкімнің өзгеруі осы есімдердің өзгеруімен және осыған байланысты Рұхама (Өкпелі) және Амми (Менің халқым) деген есімдердің мағыналарының өзгеруімен көрсетілген. Ошияға айтылған (3:35) солтүстік рулар басқа ұлттар арасында шашырап, ұзақ уақыт бойы оқшауланып, сансыз көп болады, бірақ "соңғы күндері" олар өкініп, Құдайға және оның ізгілігіне дірілдеп келеді. Екі үй теологиясы, еврей пайғамбарларының тармақтарына сөзбе-сөз қараған кезде, ең көп дау туғызады. Бұл айтыстың ең әсерлі пайғамбарлығы Жаратылыс 48:19 - де Ефрем руы, Жүсіптің жарты руы, "халықтардың көптігі" (халықтар/гои) болатынын көрсетеді, кейде ол "халықтардың толылығы" деп аударылады: "Оның әкесі бұдан бас тартып: - Мен білемін, балам, мен білемін, ол да халыққа айналады, ол да ұлы болады, бірақ оның кіші інісі одан да ұлы болады, оның ұрпағы халықтардың көптігіне айналады" деді. (ҚҚ). Екі үй теологиясын жақтаушылардың пікірінше, жоғарыда келтірілген тармақтар яһудилер Исраилдің он екі руының қалғандарының өкілдері деп ойлағандарға қиындық туғызады. Олар: "Иудейлер ешқашан халық болып қалыптаспаған, ешқашан халық болып та болмаған", - деп айтады. Екі үйдің қорғаушысы үшін жалпы жауап: "Солтүстік патшалық тайпаларының үлкен контингенттері Оңтүстік патшалықтағы еврейлермен қайта қосылған жоқ, сондықтан олар әлі күнге дейін әлемдегі әртүрлі ұлттар / халықтар ретінде өмір сүреді". Сондай-ақ, екі үйдің идеалдарына жанашырлық танытқан адам "мәселе: Ғаламның Жаратушысы Ефремнің көптеген ұлттар / халықтар болатыны туралы өтірік айтпады, бірақ жай ғана: біз бүгінгі халықтардың кім екендігінің құпиясын ашуға үлгермедік" деген сияқты нәрселерді айта алады. Екі үйлер даусына қатысты көзқарастары озық басқалары бар, олар оны Израильдің есхатологиялық қалпына келтіруіндегі елемей қалған элемент ретінде қарастыруды таңдайды. Олар Пауылдың: "Иман арқылы берілген Құдайдың тәлімін оқымай, тек ойлап шығарылған әңгімелермен ғана айналысатындарға" көңіл бөле бермей, "Британдық Исраил" және басқа да "Христиандық жеке тұлға" топтарының "жалған тарихы" мен болжамдарына мән бермейді (1 Тімотеге 1:4). Олар Исраилдің шашыраған халқын Құдайға қалдырады, және олардың орнына барлық сенушілерді оның қалпына келтіруіне қатысушылар ретінде мойындауды жөн көреді. Бұл өсіп келе жатқан ұстаным кейбір мессиялық иудаизмдегі "Бір Заң" ұстанымын ұстанушылардың арасында жанашырлық танытты, онда адамдар "бір келіспеуге келісе алады", өйткені Екі үй ілімі - эсхатология мәселесі, сондықтан негізгі теологиялық сипаты жоқ. Тағы басқалары екі үйдің шынайылығын түсінбестен, жазбаның сегізден жеті бөлігін ажыратуға болмайды деп айтады, бұл оны тек қана эскатология мәселесі емес, негізгі теологияға айналдырады. Мысалы, Йель университетінің профессоры К. А. Л. Тоттеннің [18511908] сөздері келтірілген: "Мен Жаратқан Иеге ризашылығымды білдіремін, өйткені ол мені жас кезімде марқұм профессор Уилсон арқылы екі үйдің айырмашылығын көрсетті. Осы айырмашылықты түсіну - бұл Киелі кітаптың барлық бөліктерін түсінуге көмектесетін кілттің бірі, және Киелі кітаптағы Исраилдің яһуди халқынан мүлдем өзгеше екенін әлі түсінбеген адам Киелі кітапты зерттеудің алғашқы кезеңінде, тек қана әліпбиде, және Киелі кітаптың жеті сегізден бір бөлігінің мағынасы оның түсінігіне жабық екенін жеткіл...

Деректер таласқа ұшырады

Екі палатаның қорғаушылары жалпы алғанда үлкен суретте келіседі, бірақ көптеген егжей-тегжейлер бойынша келіспейді, әсіресе яһудилік, мессиялық яһудилік және христиандық арасында көзқарастар жиналған кезде. Белгілі бір ұлт пен/немесе халық топтарын анықтау әр түрлі пікірлер мен болжамдарға толы. Екі үйдің көптеген жақтастары белгілі бір этностарды белгілі бір тайпамен сәйкестендіруге болады деп санайды, ал басқалары мұны эшатонмен шешуге мүмкіндік береді. Бұл теологиялық қозғалыстың жаңалығынан көптеген қорғаушылар бұл мәселелерді уақыт өте келе шешу керектігін атап көрсетеді.

Орналастыру теологиясы

Екі үй теологиясының жақтастары оны алмастыру теологиясымен немесе суперсессионизммен шатастыруды қаламайды. Олар бұл белгіге қарсы былай деп жауап береді: "Екі үй, екі ежелгі патшалық бар, олар талқыланып, анықталып жатыр, бірін екіншісін алмастырмай. Бұл екеуі - бауырлар, олар бір-бірін ежелгі өткеніндей қинауға тиіс емес. Ауыстыру теологтары "Иуделерді шіркеу алмастырды" дегенді айтады. Мұндай адамдар "Біз қазір Израильміз" деген сияқты нәрселерді айта алады. Екі үйдің адвокаттары мұндай талаптарды жасамайды және яһудилерді Яһуда патшалығынан шыққан исраилдіктер деп атайды.