Кіріспе

Хельмандтағы бөгеттің, Ауғанстан Каджаки бөгеті екі функциялы, электр энергиясын беру және кейбір немесе басқаша құрғақ жерлерді суландыру. Жағажайдан ағып шыққан су 500 шақырымдай жерді суару арналары арқылы суарады. 2022 жылдың шілдесіне қарай ол 151 мегаватт (МВт) электр қуатын өндіреді. 1975 жылы USAID бөгеттің табанында салынған электр стансасында 16,5 МВт екі генерациялық агрегаттың бастапқы орнатылуын тапсырды. Бұл бірінші кезеңдегі электр станциясы үш бірдей өлшемді блокқа арналған. Бастапқыда тек 1 және 3 агрегаттар орнатылған. Олар суару және электр энергиясын өндіру үшін суды көбейту үшін бөгетті 2 метрге көтеруді жоспарлаған. Сонымен қатар, олар апаттық төңкеріс қазған, бірақ ол ешқашан аяқталмаған. Сонымен қатар, құймаға қақпалар ешқашан орнатылмаған, сондықтан бөгеттің суын барлық су қоймасынан жоғары өткізеді. Құйма қақпаларын салуды аяқтау резервуардың жалпы сақтау қуатын 20% -ға дейін арттырады. 1-ші блок 2005 жылдың қыркүйегінде, ал 3-ші блок 2009 жылдың қазан айында іске қосылды. 3-ші блоктың қалпына келтіру жұмыстары 2006 жылдың мамырында басталды, 2007 жылдың басында қайтадан іске қосылады. Жаңа 18,5 МВт-тық 2-ші турбина/генератор Пекинде орналасқан China Machine Building International Corporation компаниясымен келісімшарт бойынша жасалды. Жұмысты Монтгомери Уотсон Харза бақылап отыратын және оны 2007 жылдың маусымына дейін аяқтау жоспарланған, бірақ жұмыс аяқталмаған. 2007 жылдың ақпан айында Каджакай бөгеті Криптонит операциясының аясында коалициялық күштер мен талибан көтерілісшілері арасында ұрысқа түсті. Гельманд провинциясының губернаторы Асадулла Вафаның айтуынша, көршілес Пәкістаннан келген 700-ден астам талибан көтерілісшілері (оның ішінде пакистандықтар, чечендер және өзбектер) 300-ден астам коалициялық әскерге қарсы шайқасты. Коалиция әскерлерінің көпшілігі голландиялықтар мен британиялықтар болды. Айтылған құрбандар саны әртүрлі. Оңтүстік Ауғанстанның ұзақ мерзімді энергетикалық қауіпсіздігі мен тұрақты экономикалық өсуінің басты мақсаты - Каджаки су электр стансасын қалпына келтіру және кеңейту. Оңтүстік электр энергия жүйесінің маңызды компоненті ретінде Каджаки зауытының қуаты 51 МВт-қа дейін кеңейтіледі, болашақта қосымша 100 МВт-қа дейін. 2008 жылдың тамызының соңында ISAF және Ауған әскерлерінің контингенті үшінші турбинаны (2-бөлім) Кандагардан Каджаки бөгетіне сәтті жеткізді. Операцияны британдықтар жүргізді және оны "Окаб Цука" операциясы деп атады, бұл пашту тілінде "Бөркіт түбегі" дегенді білдіреді. 2011 жылдың маусым айында BBC құрастырылмаған және орнатылмаған турбина туралы баяндамасында жобаның 2013 жылдың соңында аяқталатыны болжанды. Турбина 2008 жылы жерге жеткізілгеніне қарамастан, 7 жылдан кейін ол әлі де орнатылмаған, өйткені оның орнатылуы үшін 700 тонна цемент қажет болды, ол Талибанның шабуылдарынан кейін бөгетке жеткізілмеді. Бұл жобалардың мақсаты - Гельманд және Кандагар провинцияларының тұрғындарына электр қуатын таратуды жақсарту. 2015 жылдың ақпан айында USAID 2016 жылы аяқталады деп күтті. Турбина іске қосылғанда және электр желілерінің жаңа желісі орнатылғанда, бөгет 51 мегаватт электр қуатын қамтамасыз ете алды. Жоба қымбат және лас дизельге тәуелділікті азайтып, Қандаһарға бөлінген жаңартылатын энергияның мөлшерін екі есеге жуық етті. 2017 жылдың наурызында Ауғанстан электр энергиясы басқармасы пайдалану мен техникалық қызмет көрсету үшін толық жауапкершілікті өз мойнына алды.

АҚШ Армиясының инженерлік корпусы

АҚШ Армиясының Инженерлік корпусының (USACE) Каджаки бөгетімен байланысты бірнеше бір мезгілдегі жобалық жоспарлары болды, олардың жалпы сомасы шамамен 205 миллион доллар болды. Бұл жобалар суару мен электр энергиясын өндіру үшін су ағынын жақсартады. Бірінші кезең - бөгеттің су тарту құрылымын жөндеу. Қақпалар жабылмағандықтан, қақпалар мен суару құбырларына жөндеу жұмыстары жүргізілмеді. Жобаға қолданыстағы суару құрылымының құрамдас бөліктерін қалпына келтіру кірді: суару қалқаның қақпасы, болаттан жасалған жылжымалы қақпа, кран, кран көтергіш құралы, көтергіш құралы, кіріктірілген бөлшектер және гидрологиялық өлшегіш. Екінші кезең - суару туннелі ішіндегі үш рото клапанды және суару туннелі шетіндегі үш реактивті клапанды қалпына келтіру. Рото клапан сұйықтың жоғары қысымына қарамастан салыстырмалы түрде оңай ашылып, жабылады. Жайық клапандары шығыс құрылымының бөлігі ретінде орнатылған және бөгеттің түбінен шығатын судың қысымын төмендетеді, бұл эрозия мен тазалауды болдырмайды. Жобаның тағы бір бөлігі - бөгеттегі жұмыс істемейтін пьезометрлердің қазіргі жағдайын бағалау және оларды жөндеу немесе ауыстыру үшін ұсыныстар іздеу болды.

Оңтүстік электр энергия жүйесі

Бұл екі кезеңді жоба Хелманд және Қандаһар провинцияларының тұрғындарына электр қуатын жеткізуді жақсартады. SEPSHelmand кезеңі Kajaki қосалқы станциясын қайта құруды; Kajaki қосалқы станциясынан Тангиге дейінгі 20 кВ желісін ауыстыруды; Тангидегі жаңа коммутациялық алаң; Муса Qal'eh-дегі жаңа қосалқы станция; Kajaki қосалқы станциясынан Musa Qal'eh қосалқы станциясына дейінгі жаңа 110 кВ желісі; Kajaki қосалқы станциясынан Kajaki ауылына дейінгі жаңа 20 кВ желісі және Kajaki қосалқы станциясынан Sangin-ге дейінгі 110 кВ желісін қайта құруды қамтиды. Жобаға Сангин Солтүстік қосалқы станциясын қайта құру, Сангин Оңтүстік жаңа қосалқы станциясын қайта құру, Сангиннен Дурай айрықшасына дейінгі 110 кВ желісін қайта құру және Дурай айрықшасынан Лашкар Гахқа дейінгі 110 кВ желісін қайта құру кірді. USACE жобаны Фрамингемдегі Perini Management Services, Inc. компаниясына тапсырды, оның орындалу мерзімі 550 күн. SEPS Қандаһар жобасы бойынша Дурай торабынан Қандаһар қаласына дейінгі 110 кВ желісін жөндеу, Майванд пен Пушмулда жаңа қосалқы станциялар салу және Брешна-Коттағы қосалқы станциялар жаңарту жұмыстары жүргізілді. 2022 жылдың шілде айына қарай Кажаки бөгеті 151 МВт-қа дейін электр қуатын өндіреді.

Сумен жабдықтау туралы келісім

Иран империясы мен Ауғанстан патшалығы арасында 1972 немесе 1973 жылы қол қойылған келісім бойынша Ауғанстан 1998 жылы кем дегенде 100 мың тонна суды босатуға келісті. 1998 жылы Ауғанстан қысқа уақытқа дейін Иранға су ағынын тоқтатты, Хелманд өзенінің суын оңтүстікке қарай Годзаре депрессиясына бұруға арна пайдаланды. Нәтижесінде Хамун көлі құрғап, аймақтық жайылымдар құрғап, Иранның Систан және Белучистан провинциясының солтүстік бөлігіндегі өсімдіктер, жануарлар дүниесі, мал мен құстардың азаюына әкелді. 2023 жылдың мамыр айында Иран президенті Ыбырай Раиси Систан және Белучистан провинциясы үшін Каджаки су қоймасынан шұғыл су сұраған.

Фильмде

Американың бөгетті салуға күш салуы Адам Кертистің 2015 жылғы "Ащы көл" деректі фильмінде айтылған. Фильмге сәйкес, бөгет даланың тұздануына әкеліп соқтырды, бұл опий өсіруге мүмкіндік берді. Kajaki) - 2014 жылы жарық көрген британдық соғыс драмалық фильмі. Фильм Kajaki бөгетінің маңында орналасқан британдық сарбаздардың шағын құрамының қатысуымен болған оқиғаға негізделген.