Кіріспе

Артроподтардың ауыз бөлігі Артроподтардың ауыз бөлігі әрқайсысы әртүрлі тамақтану стиліне немесе тәсіліне бейімделген бірнеше түрге айналды. Ауыздың көп бөлігі өзгертілген, жұптасқан қосымшаларды білдіреді, олар ата-бабаларының формаларында ауыздың бөлігіне қарағанда аяққа көбірек ұқсайтын. Жалпы, буынтұқымдылардың тіс бөлігін кесу, жуу, тесу, сору, майдалау, сорғылау және сүзгілеу үшін ауыз бөліктері бар. Бұл мақалада төрт буынтұқымды жануарлар тобының негізгі элементтері: жәндіктер, мириаподалар, қаңқалылар және хелицераттар. Өсімдіктер үлгі ретінде қолданылады, басқа топтардың жаңа ауыз бөліктері кезекпен енгізіледі. Алайда жәндіктер - бұл жерде айтылған басқа буынтұқымдылардың ата тегі емес.

Құрт-құмырсқалар

Жәндіктердің ауыз бөлігі әр түрлі формада болады. Ең алғашқы жәндіктердің ауыз бөлігінде тамыры бар. Мамандандыруға сіңіруге, тесуге, соруға және жұтуға арналған ауыстырмалы бөліктер жатады. Бұл өзгерістер бірнеше рет өзгерді. Мысалы, масалар мен құрттар тесіп, сорып алады, бірақ әйелдер жануарлардың қанын жейді, ал құрттар өсімдік сұйықтығын жейді. Бұл бөлімде жуғыш жәндіктердің ауыз мүшелерінің жалпы сипаттамасы келтірілген.

Лабрум

Лабрум - бұл бас жағының (клипеус астындағы) жамбас жағын жауып тұратын жазық ұзындығы. Басқа ауыз мүшелерінен айырмашылығы, лабрум - бір, біріктірілген тақта (алғашқыда ол екі құрылымды болса да). Бұл ауыздың жоғарғы бөлігі және орта сызығында орналасқан. Ол тамақты жамағанда тамақты ұстап тұруға қызмет етеді, сондықтан оны жоғарғы ерін деп сипаттауға болады.

Жаак

Шешуші жәндіктердің екі жақ шашы бар, бірін басының екі жағында. Олар әдетте жейтін жәндіктердің ең үлкен ауыз бөлігі болып табылады, олар тамақты тамызу үшін (кесу, майдалау, жырту, ұрып-соғу, жеу) қолданылады. Олар сыртқа қарай (бас жақтарына қарай) ашылып, орта жағынан бірігеді.

Жақсылық

Жұптық жоғарғы жақ сүйектері тамақты кесіп, оны тамызып жейді. Жақсылықтардың ішкі жиектері бойына шаштары мен "тістері" болуы мүмкін. Сыртқы шетінде галея лабиумның сыртқы шетінде орналасқан шатырша немесе қасық тәрізді құрылым. Сондай-ақ, олардың тамақ түрлерінің ерекшеліктерін сезу үшін қолданатын пальпаттары бар.

Лабиум

Лабиум - бұл бір құрылым, бірақ ол екі біріктірілген екіншілік жоғарғы жақ сүйектерінен құрылады. Оны ауыз қабаты деп сипаттауға болады және жәндіктің аузын жауып жұмыс істейді. Жақсылықпен, ол тамақты тамызу кезінде өңдеуге көмектеседі.

Гипофаринкс

Гипофаринкс - лабиумның түбінен шығатын шамалы пішінді құрылым. Ол жұтуға көмектеседі. Ол ірі омыртқалы жануарларда кездесетін тілдің рөлін атқарады.

Мириаподтар

Мириаподтар - әрқайсысы ұқсас морфологиялы төрт класты қамтиды: Чилоподалар класы (мыңбаяқтылар); Диплоподалар класы (мыңбаяқтылар); Пауроподалар класы; Симфилалар класы. Мириаподтардың ауыз бөлігі жуғыш жәндіктерге ұқсас, бірақ мириаподтар кластарының арасында кейбір айырмашылықтар бар. Лабрум бар, бірақ кейде анық көрінбейді және жоғарғы ерінді құрайды, көбінесе эпистомамен байланысты. Лабиумды диплоподалардың бірінші жоғарғы жақ сүйектері құрайды, олар гнатохиларийді құрайды. Осылайша қалыптасқан ауыз алды қуысында жұпталған жамбас сүйектері мен кез келген жоғарғы жақ сүйектері болады.

Форципульдер

Жүзбаяқтылар ауыздан басқа, "улы тырнақтар" немесе форципулалармен де жабдықталған. Бұл, мысалы, шаянның жоғарғы жақтары, олар да - өзгертілген аяқтар, ауыз бөлігі емес. Форципульдер бірінші дененің сегментінен шығып, алға және орта сызыққа қарай иіледі. Оның ұшы - у безінен шыққан тісті тісте. Форципульдер олжаны ұстап, уландыру үшін қолданылады.

Қабықшалылар

Қабықшалы жануарлар бірнеше класты қамтиды, олардың тамақтанудың әртүрлі тәсілдері ауыз бөліктеріне әртүрлі бейімделу арқылы қамтамасыз етіледі. Алайда, жалпы алғанда, қаңқалы жануарлардың жұптасқан жауырықтары бар, олар қарсы жақта тістеп, ұнтақтап жейді. Жақсы тікенектің артында бірінші және екінші жоғарғы жақ сүйектері орналасқан. Жақсылық пен жоғарғы жақ сүйектері әр түрлі қиялы жануарлар тобында сеталарды қолдану арқылы сүзіп тамақтану үшін әртүрлі түрде өзгертілген.

Жақсылықтары

Алғашқы үш жұп аяқ-қолдар максиллипедтерге өзгертіледі, олар тамақты тағамдарды жамауға немесе кішірек бөліктерге кесуге арналған жоғарғы жақ сүйектеріне жеткізу арқылы тамақты өңдеуге көмектеседі.

Сете

Сүзгімен қоректенетін қаңылтырлардың сүзгілер ретінде әрекет ететін модификацияланған қосымшаларында сеталары бар. Фильтрлік тамақтандыру жүзумен байланысты дамыған болуы мүмкін, ал ертедегі морфологиялық бейімделулер дене сүйегінің қосымшаларында пайда болады. Кейінгі бейімделулер алдыңғы сүзгі қосымшаларға артықшылық берген сияқты. Сүзгіш қосымшалар су ағымдарын пайда етеді, олар азық-түлікті сеталар жинауға жеткізеді. Басқа сеталар сүзгі сетасын тазалау үшін пайдаланылуы мүмкін, ал басқа сеталар тамақты ауызға жеткізе алады.

Сири

Барнаклдың тамақтануға арналған, цири деп аталатын, тамақ бөлшектерін су ағынынан сүзгілеп, тамақты ауызға өткізетін көкірек қосымшалары бар.

Келицераттар

Келицераттар - ұқсас морфологиясы бар, бірақ айырмашылықтарын анықтайтын төрт буынтұқымдылар класы: Xiphosura класы (атжарнақты крабтар); Eurypterida класы (өліп кеткен евриптеридтер); Arachnida класы (арақандар, бұғылар, құйрықтар және талпандар); және Pycnogonida класы (теңіз арақандары). Келицераттар ішінара хелицератты қосымшаларға ие болуымен анықталады, бірақ қаңқалылар да хелатты қосымшаларға ие. Келицераттар антенналары мен жамбастары жоқ басқа буынты жануарлардан оңай ажыратылады.

Шелсиралар

Келицералар - тамақты ұстап тұруға арналған келат қосымшалар. Мысалы, ат асты крабтарда олар тістек тәрізді, ал жәндіктерде олар қуыс және құрамында улы бездер бар (немесе олармен байланысқан) және жемді тамақтандыру алдында зақымдау үшін уды инъекциялауға қолданылады. Кейбір жәндіктерде тістер бар, олар олжаның бөліктерін мацерациялауға арналған, бұл ферменттердің жұтуына көмектеседі. Түйісі жоқ жәндіктер жемге тікелей ас қорыту ферменттерін енгізеді. Күлтеректер мен құрттардың түрлі-түсті тіршілік мүшелері бар. Карниворлардың жемін жыртып, ұрып-соғу үшін келісералары болады, ал өсімдікқоректілердің келісералары тесіп, сору үшін өзгертілген (паразиттік түрлер сияқты). Теңіз жәндіктерінде келицералар (келифорлар деп те аталады) қысқа және келатты болып келеді және сопақшаның негізіне екі жағында орналасады немесе кейде қалдық немесе жоқ.

Түйеті

Теңіз арандарының дене тұсынан алға қарай түтікше тәрізді тұмсығы бар, оның соңында ауызға арналған саңылау бар. Келифорлар мен пальпалар жоқ түрлерде сопақша жақсы дамыған, қозғалмалы және икемді. Мұндай жағдайларда ауыздың айналасында сенсорлық қыл және күшті шағылыстыратын қырқалар орнатылуы мүмкін.