Кіріспе
Балаларда байлану - "бала қауіп немесе ыңғайсыздық сезінген кезде, байлану фигурасына жақын болуды іздейтін биологиялық инстинкт. Жақындасу мінез-құлқы жақындасу фигурасының қауіп пен ыңғайсыздықты жоятын жауабын күтеді". Сонымен қатар, ата-ананың қол жетімділігі функциясы, яғни балаға деген құрметті адамның баланың қажеттіліктеріне жауап беретіндігі және олармен қарым-қатынас жасайтыны сипатталады. Балалық шақтағы байлану баланың өзін-өзі тануын, эмоциялық реттелуін және басқалармен қарым-қатынасын қалай жүзеге асыратындығын анықтайтын сипаттамаларды айқындайды. Қосылу барлық сүтқоректілерде белгілі бір дәрежеде, әсіресе приматтарда кездеседі. Ата-ананың сүйіспеншілікке деген көзқарасы бала дамуының жаңа тұжырымдамасына жол ашты. Балалар жас кезінде қамқорларымен болған тәжірибелері мен қарым-қатынастары негізінде әртүрлі байланыс үлгілерін қалыптастырады. Балалар арасында төрт түрлі тіркелу жіктелуі анықталды: сенімді тіркелу, алаңдаулы екіжақты тіркелу, алаңдаулы жалтарушы тіркелу және ұйымдаспаған тіркелу. Қоса берілу теориясы қазіргі кезде нәрестелер мен кішкентай балалардың мінез-құлқын зерттеуде және нәрестелердің психикалық денсаулығы, балаларды емдеу және осыған байланысты салаларда қолданылатын басым теорияға айналды.
Attachment in children is "a biological instinct in which proximity to an attachment figure is sought when the child senses or perceives threat or discomfort. Attachment behaviour anticipates a response by the attachment figure which will remove threat or discomfort". Attachment also describes the function of availability, which is the degree to which the authoritative figure is responsive to the child's needs and shares communication with them. Childhood attachment can define characteristics that will shape the child's sense of self, their forms of emotion regulation, and how they carry out relationships with others. Attachment is found in all mammals to some degree, especially primates. Attachment theory has led to a new understanding of child development. Children develop different patterns of attachment based on experiences and interactions with their caregivers at a young age. Four different attachment classifications have been identified in children: secure attachment, anxious ambivalent attachment, anxious avoidant attachment, and disorganized attachment. Attachment theory has become the dominant theory used today in the study of infant and toddler behavior and in the fields of infant mental health, treatment of children, and related fields.
Қоса берілу теориясы мен балалар
Байланыстылық теориясы (психоаналитик Боулби 1969, 1973, 1980 жылдары әзірлеген) жаңа туған бала биологиялық тұрғыдан қамқоршылармен жақындықты іздеуге бағдарламаланған және бұл жақындықты іздейтін мінез-құлық табиғи түрде таңдалады деген этиологиялық түсінікке негізделген. Бала күтушімен физикалық және эмоционалдық жақындыққа ұмтылу арқылы және балаға жауаптар беру арқылы бала күтушінің балаға деген реакциясын көрсететін ішкі жұмыс моделін (IWM) қалыптастырады. Боулбидің айтуынша, сүйіспеншілік балаға қоршаған ортаны зерттеуге мүмкіндік беретін қауіпсіз негіз береді, қорқыныш пен қорқыныш болған кезде балаға қайтып оралатын қауіпсіз пана. Боулбидің әріптесі Мэри Эйнсворт баланың қауіпсіз немесе қауіпсіз емес байланысын анықтайтын маңызды фактор - бұл олардың күтушісінің көрсеткен сезімталдығы: сезімтал күтуші әлеуметтік қарым-қатынасты бастау үшін оның ойын бастау үшін ойыншылдықпен әрекет етеді. Ол оны қалаған кезде көтеріп, ал зерттеуге ұмтылғанда, түсіреді. Ол күйзелгенде, оны жұбату үшін қандай және қаншалықты тыныштандыратындығын біледі және кейде бірнеше сөз немесе көңіл бөлу қажет болатынын біледі. Ал балаға ұрысып, ренжіткен анасы онымен аштықта араласып, шаршағанда ойнап, араласуға тырысқанда тамақ беріп жатады. Алайда, "өзімді сезінгіш күтім көрсететіндердің өздері де тек 50 пайыз жағдайда ғана дұрыс жазатынын" мойындау керек. Олардың байланыс жүйелері синхронды емес немесе сәйкес келмейді. Кейде ата-аналар шаршап, басқа нәрселерге алаңдап жатады. Телефон шыңғырады немесе таңғы ас дайындалады. Басқаша айтқанда, үйлесімді өзара әрекеттесулер жиі бұзылады. Бірақ, сезімтал күтім жасаушының белгісі - бұзылуларды басқару және жөндеу".
The sensitive caregiver responds socially to attempts to initiate social interaction, playfully to his attempts to initiate play. She picks him up when he seems to wish it, and puts him down when he wants to explore. When he is distressed, she knows what kinds and degree of soothing he requires to comfort him – and she knows that sometimes a few words or a distraction will be all that is needed. On the other hand, the mother who responds inappropriately tries to socialize with the baby when he is hungry, play with him when he is tired, or feed him when he is trying to initiate social interaction. However, it should be recognized that "even sensitive caregivers get it right only about 50 percent of the time. Their communications are either out of synch, or mismatched. There are times when parents feel tired or distracted. The telephone rings or there is breakfast to prepare. In other words, attuned interactions rupture quite frequently. But the hallmark of a sensitive caregiver is that the ruptures are managed and repaired."
Балаларда сүйенудің жіктелуі: ерекше жағдай протоколы
Сәбилердің (12 ай 20 ай) сүйіспеншілігін бағалаудың ең кең таралған және эмпирикалық негізделген әдісі - Мэри Эйнсворттың Угандадағы сәбилерді аналарымен мұқият және терең байқауларының нәтижесінде әзірлеген "Странный Ситуация Протоколы" (Strange Situation Protocol) әдісі. Қате жағдай протоколы - зерттеу құралы, диагностика емес, және нәтижесінде берілген тіркелу жіктеуіштер "клиникалық диагноз" емес. Бұл процедура клиникалық әсерлерді толықтыру үшін қолданылуы мүмкін, бірақ алынған жіктелімдерді клиникалық диагноз қойылған "Реактивті қосылу бұзылысы (RAD) "мен шатастыруға болмайды. РАД клиникалық тұжырымдамасы теория мен зерттеуге негізделген жанасу классификациясынан ерекшеленеді. Қауіпсіз тіркелімдер RAD-ге ұқсас деген ой шын мәнінде дұрыс емес және зерттеу әдебиетінде дамыған тіркелім теориясын ресми түрде талқылау кезінде түсініксіздікке әкеледі. Бұл RAD тұжырымдамасы негізсіз деп айтуға болмайды, бірақ қауіпсіз емес қосылу мен қосылу бұзылысының клиникалық және ғылыми тұжырымдамалары синоним емес. "Кейбір жағдай" - бұл зертханалық әдіс, ол балалардың өздерінің қамқоршыларына деген сүйіспеншілігін бағалау үшін қолданылады. Бұл процедурада ана мен сәби ойыншықтармен жабдықталған бейтаныс ойын бөлмесіне орналастырылады, ал зерттеуші бір жақты айна арқылы процедураны бақылайды/жазбалайды. Бұл сегіз кезеңнен тұрады, онда бала анасынан ажыратуды, анасымен қайта қосылуды және бейтаныс адамның болуын сезінеді. Баланың бес жастан кейін қалыптасқан үлгісі баланың даму кезеңінде қолданылатын ата-аналық стильдерді көрсетеді. Бұл сүйіспеншілік үлгілері мінез-құлық үлгілерімен байланысты және баланың болашақ тұлғасын болжауға көмектеседі.
Тіркелу үлгілері
"Баланың белгілі бір жағдайда қандай сезіммен сүйіспеншілік танытатыны, бұл оның қандай сезіммен сүйіспеншілік танытатынын білдірмейді. Кейбір қауіпсіз емес балалар үнемі ерекше ыстық қатынас танытады, ал көптеген қауіпсіз балалар ыстық қатынас танытудың қатаң немесе жиі болуының қажеті жоқ деп санайды".
Қауіпсіз бекіту
Өзінің ата-анасына (немесе басқа таныс күтім берушіге) берік байланған сәби күтім беруші болған кезде еркін іздейді, әдетте бейтаныс адамдармен араласады, күтім беруші кеткенде жиі көңілі қалады және күтім берушінің қайтып келгеніне қуанады. Алайда, зерттеу мен қайғы-қасіреттің деңгейіне баланың темпераментінің қалыптасуы және жағдай факторлары, сондай-ақ байлану жағдайы әсер етеді. Баланың сүйіспеншілігіне оның қажеттіліктеріне бірінші кезекте қамқоршының сезімталдығы әсер етеді. Балаларының қажеттіліктерін үнемі қанағаттандыратын ата-аналар, балаларының бір-біріне деген сүйіспеншілігін арттырады. Мұндай балалар ата-аналарының олардың қажеттіліктері мен қарым-қатынастарына жауап беретіндеріне сенімді. Дәстүрлі Ainsworth және басқалар. (1978) ерекше жағдайдың коды, қауіпсіз сәбилер "Б тобы" сәбилері ретінде белгіленеді және олар одан әрі B1, B2, B3 және B4 болып жіктеледі.
Ұйымдаспаған/бағдарланбаған бекіту
Айнсворттың өзі Балтимордағы зерттеуінде қолданылатын үш сыныптамаға барлық нәрестелік мінез-құлықты орналастыруда қиындықтарды алғаш рет тапты. Айнсворт пен оның әріптестері кейде "қатысқан қозғалыстарды байқады, мысалы, иықтарды иіліп, қолдарды мойынның артына қойып, басынан қысылып, және т.б. Біздің түсінігімізше, мұндай қозғалыс қозғалыстары стрессті білдіреді, өйткені олар негізінен бөліну эпизодтарында пайда болады және олар жылауға бейім болады. Біздің болжамымызша, бұл белгілер баланың жылауын тоқтатуға тырысқан кезде пайда болады, өйткені олар жылауды тоқтатқан кезде жоғалады". Мұндай байқаулар Эйнсворттың студенттерінің докторлық диссертацияларында да пайда болды. Мысалы, Криттенден өзінің докторлық үлгісіндегі бір қорланған сәбиді оның бакалавриаттық кодтаушылары қауіпсіз (В) деп бағалады, өйткені оның ерекше жағдайдағы мінез-құлқы "қатыну немесе екітарапсыздықсыз, ол барлық уақытта ерекше жағдайға байланысты стереотиптік бас сүйреуді көрсетті. Алайда, оның осылай әрекет етуі оның қаншалықты қысымға түскенін көрсетеді". А, В және С жіктемелеріне сәйкес келмейтін мінез-құлықтардың жазбаларына сүйене отырып, Эйнсворттың әріптесі Мэри Мейн мен Джудит Соломон төртінші жіктемені қосты. Қауіпсіздік жағдайында, қамқоршының кетуі мен қайтуымен жалғау жүйесі іске қосылады деп күтіледі. Егер байқаушының назарында сәбидің мінез-құлқы жақындыққа немесе күтушіге салыстырмалы жақындыққа жету үшін эпизодтар бойынша бірқалыпты түрде үйлестірілмесе, онда ол "ұйымсыз" деп саналады, өйткені бұл бекіту жүйесінің бұзылуын немесе суға батуын көрсетеді (мысалы, қорқынышпен). Бейтаныс жағдай протоколында дезорганизацияланған / бейбағдар ретінде кодталған нәрестелердің мінез-құлқына қорқынышты ашық көрсетулер; бір мезгілде немесе бірінен соң бірі пайда болатын қарама-қайшылықты мінез-құлық немесе әсерлер; стереотиптік, асимметриялық, дұрыс бағытталмаған немесе шайқалысты қозғалыстар; немесе тоңазыту және көрінетін диссоциация кіреді. Алайда Лайонс Рут "жұмыссыз сәбилердің 52 пайызы қамқоршыға жақындап, жұбаныш іздеп, қайғы-қасіретті тоқтату үшін, екіжақты немесе қашушылық мінез-құлықсыз жүреді" деп кеңінен танылуы керектігін айтады. Клиникалық дәрігерлер мен саясаткерлер, сондай-ақ зерттеушілер арасында "ұйымсыз байланысқа деген қызығушылық тез өсіп келеді". Дегенмен, кейбір адамдар Дезорганизованный / дезориентированный (D) жіктелуін тым кеңінен қарастырған деп сынға алды. 1990 жылы Эйнсворт жаңа "D" жіктелуіне батасын берді, бірақ ол бұл қосымшаны "қосалқы санаттарды ажырату мүмкін деген мағынада ашық деп қарастыруға" шақырды, өйткені ол D жіктелуі тым кең болуы мүмкін және көптеген түрлі мінез-құлықтарды бір нәрсе сияқты қарастыруы мүмкін деп уайымдады. Шынында да, D жіктеуішінде біршама бұзылған қауіпсіз (B) стратегиясын қолданатын нәрестелер үмітсіз болып көрінетін және аз сүйену мінез-құлқы барлармен бірге; сонымен қатар, қамқоршысын көрген кезде жасырынуға жүгіретін нәрестелерді бірінші кездесуде (A) стратегиясын, содан кейін екінші кездесуде (C) стратегиясын көрсеткендермен бірдей жіктеуге жатқызады. Мүмкін, осындай алаңдаушылықтарға жауап ретінде Джордж пен Соломон бейтарап / бейбағдарланған қосылу индекстерін (D) ерекше жағдайда бөліп, кейбір мінез-құлықтарды "жосықсыздық стратегиясы" ретінде, ал басқаларын қосылу жүйесінің суға батып кеткенінің дәлелі ретінде қарастырды (мысалы, қорқыныш немесе ашу). Криттенден де дезорганизацияланған / бейбағдар деп жіктелетін кейбір мінез-құлықтарды қашу және / немесе екіжақты / төзімді стратегиялардың "қажеттілік" нұсқалары ретінде қарастыруға болады және күтім берушінің қорғаныш қол жетімділігін белгілі бір дәрежеде сақтауға қызмет етеді деп айтады. Срауф және басқалар. "Түсінбейтін жабысу мінез-құлқы (бір мезгілде жақындаудан қашу; тоңазыту және т.б.) қорқынышты немесе түсініксіз ата-ананың алдында жақындыққа мүмкіндік береді". Алайда, "көптеген "ұйымсыздық" көрсеткіштері ұйымдасқан үлгілердің аспектілері деп болжау, әсіресе қауіптің күрделілігі мен қауіптілігі балалардың жауап беру қабілетінен тыс жағдайларда, ұйымсыздық ұғымын қабылдауға кедергі келтірмейді". Мысалы, "бақшаға түскен балаларда, әсіресе бірнеше рет, жиі кірпік пайда болады. Бейтаныс жағдайдың видеосында олар бейтаныс адамға жақындаған кезде кездеседі. Көңіл-күйді сезіну, бұлшықеттерді басқаруды жоғалтып, жерге құлайды, бейтаныс, қауіпті, бейтаныс адам...
Үлгілердің мәні
Ұзындықтық зерттеулердің деректеріне негізделген зерттеулер, мысалы, Ұлттық бала денсаулығы және адам дамуы институтының ерте бала күтімі және Миннесотаның туудан ересекке дейінгі тәуекел мен бейімделу туралы зерттеулері және қима зерттеулер, ерте жатталу жіктелімдері мен құрбы-құрдастар арасындағы қарым-қатынас арасындағы байланысты үнемі көрсетеді. Мысалы, Лайонс Рут "анамның сәбиіне деген сүйіспеншілігін арттыратын әрбір әрекеті үшін, дәрігердің клиникалық көмекке жүгіну ықтималдығы 50%-ға өсті" деп тапты. Қауіпсіз балалардың мінез-құлық проблемалары мен әлеуметтік құзыреттілігі ата-ананың тәрбиесінің сапасының нашарлауы немесе жақсаруы және отбасылық ортадағы қауіп-қатер дәрежесімен бірге артады немесе төмендейді.
Экологиялық жарамдылық және ерекше жағдайларға байланысты классификация таралымдарының жалпылығы
Ерекше жағдайдың экологиялық жарамдылығына қатысты 2000 нәресте ата-аналар диадасының мета-талдауы, оның ішінде батыс тілдері мен / немесе мәдени негіздері жоқ зерттеулерден алынған бірнеше зерттеулер, жаппай бөлуді тапты. Бұл жаһандық үлестіру жалпы алғанда Ainsworth және басқалармен сәйкес келді. " (1978) түпнұсқалық тіркемелік жіктелімнің таралуы. Алайда, осы "жаһандық" тіркелу жіктелу үлестіруінің мәдени айырмашылықтары туралы дау туындады. Әсіресе, екі зерттеу жоғарыда көрсетілген қосылу жіктелімдерінің жаһандық таралуынан ауытқыған. Бір зерттеу Солтүстік Германияда жүргізілді, онда әлемдік нормаларға қарағанда көбірек аулақ жүретін (А) сәбилер табылды, ал екіншісі Жапонияның Саппоро қаласында, онда көбірек төзімді (С) сәбилер табылды. Осы екі зерттеудің ішінде жапондық зерттеулер Айнсворт және басқалар анықтағандай, сүйіспеншілікке деген бейімділіктегі жеке айырмашылықтардың мәнін анықтау бойынша ең көп дау тудырды. (1978) деп атады. Саппорода жүргізілген соңғы зерттеуде Behrens және басқалар. (2007) ғалымдары алты жылдық Main & Cassidy балл жүйесін қолдану арқылы жалғануды жіктеудің әлемдік нормаларға сәйкес келетінін тапты. Саппородағы жалғану жіктелімдерінің жаһандық таралуын қолдаған осы нәтижелерге қосымша, Behrens және басқалар. Сонымен қатар, япондық "аме" ұғымы мен оның "аме" мәдени практикасының нәтижесінде жапондық сәбилерде қауіпсіз емес, қарсылық (С) қарым-қатынас стилі пайда болуы мүмкін бе деген сұрақтарға қатысты маңыздылығын талқылау. Кореяда ана мен нәресте арасындағы сүйіспеншілік қатынасының жалпыға ортақ немесе мәдениетке тән екенін анықтауға көмектесетін жеке зерттеу жүргізілді. Сәбилер мен аналардың арасындағы байласудың нәтижесі ұлттық үлгімен салыстырылып, Кореяда және басқа да мәдениеттерде сенімді, аулақ, екіжақты және бейұйымды болып табылатын төрт байласу үлгісі бар екені анықталды. Ван Ижендоорн мен Кроненберг түрлі елдердің мета-талдауын жүргізді, соның ішінде Жапония, Израиль, Германия, Қытай, Ұлыбритания және АҚШ-ты пайдаланып, "Кейбір жағдай". Зерттеу көрсеткендей, мәдени айырмашылықтар болса да, қауіпсіз, аулақ, екіталай және бейорталық төрт негізгі үлгілерді зерттеу жүргізілген әрбір мәдениетте, тіпті қоғамдық ұйықтауға арналған тәртіптерде де кездестіруге болады. Қауіпсіз үлгілерді таңдау зерттелген мәдениеттердегі балалардың көпшілігінде кездеседі. Бұл логикалық түрде байланыстыру теориясы балалардың қоршаған ортадағы өзгерістерге бейімделуін, оңтайлы мінез-құлық стратегиясын таңдауды қамтамасыз етеді. Жақындаудың қалай көрініс тапқаны зерттеулер жүргізілгенге дейін анықталуы қажет мәдени айырмашылықтарды көрсетеді. Бастапқы Рихтер және басқалар. (1998) шкаласы қауіпсіз және қауіпсіз емес жіктелімдермен тығыз байланысты, бұл шамамен 90% жағдайларды дұрыс болжайды.