Кіріспе
ешбір Оригами тарихы қағаздың пайда болуынан кейін пайда болды және қоғамдағы қағаздың қолданылуының нәтижесі болды. Жапондық классификация бойынша, оригами стильді рәсімдік оригами (儀礼折り紙, girei origami) және демалыс оригами (遊戯折り紙, yūgi origami) болып бөлінеді, тек демалыс оригами ғана оригами деп танылады. Қазір Йошизава Рандлет жүйесі халықаралық деңгейде қолданылады. Бүгінде оригамидің танымалдылығы Британдық оригами қоғамы мен OrigamiUSA сияқты оригами қоғамдарын тудырды. Алғашқы белгілі оригами әлеуметтік тобы 1940 жылдары Испанияның Сарагоса қаласында құрылды.
The history of origami followed after the invention of paper and was a result of paper's use in society. In the detailed Japanese classification, origami is divided into stylized ceremonial origami (儀礼折り紙, girei origami) and recreational origami (遊戯折り紙, yūgi origami), and only recreational origami is generally recognized as origami. The Yoshizawa Randlett system is now used internationally. Today the popularity of origami has given rise to origami societies such as the British Origami Society and OrigamiUSA. The first known origami social group was founded in Zaragoza, Spain during the 1940s.
Салтанатты оригами (оригата)
VII ғасырда Қытайдан Корея түбегі арқылы Жапонияға қағаз әкелінді, ал жапондықтар Хэйан дәуірінде қағаз жасау әдісін жетілдіре отырып, вашиді жасады. 805 - 809 жылдары Жапонияда дамыған қағаз жасау техникасы Нагаси суки (流しき) деп аталды. Бұл кәдімгі үйретілген суки (溜めき) техникасының процесінде қағаз талшықтарының мықты қабатын қалыптастыру үшін шырышты қосу әдісі. Жапондық қағаз жасау технологиясының дамуымен және қағаздың кеңінен қолданылуымен қапталған қағаз діни рәсімдердегі әшекейлер мен құралдар үшін қолданыла бастады. Қағаздан жасалған діни әшекейлер мен сыйлықтарды оралған қағазға орау тәсілі біртіндеп стильге айналып, рәсімдік оригами ретінде қалыптасты. Муромачи дәуірінде 1300-жылдан 1400-жылға дейін Огасавара кланы мен Исе кландары (ja:伊勢氏) түрлі формадағы әдептілік үлгілерін жасап, жапондық қапталған қағаз әдептілігінің прототибін толықтырды. Исе кланы Ашикага шогунатының сарайының ішкі бөлмесі бойынша тәртіпті басқаратын. Әсіресе, Исе Садачика (ja:伊勢貞親) сегізінші шогун Ашикага Йошимасаның (足利義政) тұсында даймёлар мен самурайлар кластарының тәртіпті дамытуға үлкен ықпал етіп, салтанатты оригамидің әртүрлі стильді түрлерін дамытуға әкелді. Бұл кезеңде жасалған рәсімдік оригами пішіндері геометриялық болды, ал тойлар мен үйлену тойларында сыйлықтарға қосатын ноши пішіндері, саке ыдыстарында көрініс беретін көбелектерді еліктейтін оригами кейінірек пайда болған демалыс оригамиінен мүлдем өзгеше болды. "Ноши" орамасы және әйел және еркек көбелектерді бүктеу, олар әлі күнге дейін үйлену тойлары мен мерекелерде қолданылады, бұл Муромачи кезеңінде басталған дәстүрдің жалғасы және дамуы. 1680 жылы Ihara Saikaku поэмасында Шиндао үйлену тойындарында қалыңдық пен күйеу жігітті бейнелеу үшін қолданылатын оригами көбелектері туралы айтылған.
Көңіл көтеру үшін оригами
Оригами деп аталатын қағаздан жасалған ойын үлгілері Жапонияда қашан пайда болғаны белгісіз. Алайда, 1500-жылдардың соңы мен 1600 жылдардың басында Гото Эйдзё (後藤栄乗) жасаған жапондық семсердің козукасы оригамиден жасалған кранның суретімен безендірілген және ойын үшін оригами Сенгоку кезеңінде немесе ерте Эдо кезеңінде болған деп есептеледі. 1747 жылы Эдо дәуірінде Ranma zushiki (欄間図式) атты кітап жарық көрді, онда жапондық сәулет өнерінің сәндік элементі болған ranma (:ja:欄間) әртүрлі дизайндары болды. Бұл әртүрлі дизайндағы оригамиді, соның ішінде бүгінгі күнге дейін жақсы танымал болған кранның қағаз үлгілерін қамтиды. Бұл уақытқа дейін көптеген адамдар ойындағы оригамимен таныс болған, қазіргі адамдар оны оригами деп таниды. Бұл кезеңде оригами әдетте orikata (折形) немесе orisue (折据) деп аталатын және көбінесе кимоно мен безендірулердің үлгісі ретінде пайдаланылған. Эдо дәуірінің аяғынан Бакумату дәуіріне дейін алты аңыз жапон ақынын еліктеген оригами, 900-ші жылдары жинақталған Кокин Вакашу (古今和歌集) мен Чусинурадағы кейіпкерлер тізіліміндегі роккасен (六歌仙) және Чусинура кейіпкерлері танымал болды, бірақ бүгінде олар оригами үшін өте сирек қолданылады. Еуропадағы қағазды бүктеудің ең алғашқы дәлелі - 1498 жылы Иоганн де Сакробосконың француз тіліндегі "Трактат де Сфера Мунди" кітабында қағаздан жасалған кішкентай қайықтың суреті. Сондай-ақ, 1440 жылы жасалған, қиылып бүлінген қағаз қораптың дәлелі бар. Батыста қағазды бүктеудің пайда болуы бұдан әлдеқайда ертерек маврлармен басталған болуы мүмкін; алайда, ол өз бетінше ашылған немесе оригами туралы білім жібек жолымен келгені белгісіз.
Қазіргі заманғы дизайн мен инновациялар
Балабақшаларды ойлап тапқан Фридрих Фробель қағазды баулауды таныды, ол 19 ғасырдың басында балалардың дамуына арналған оқу құралдары ретінде тоқып, бүгіп, кесумен айналысты. Балалар бақшасы жүйесі Еуропа мен әлемнің басқа жерлеріне тараған сайын, біз бүгінде оригами қағазы деп білетін түрлі түсті шағын квадраттарды да алып келді. Жапонияның жаңғыруы Мейдзи дәуірінде, яғни 1875 жылы Жапонияда алғашқы балабақша құрылғанда және оригами Жапонияда ерте балабақша тәрбиесінің бір бөлігі ретінде қолданыла бастағанда басталды. Балабақшаның 1877 жылғы ережелерінде 25 іс-әрекет, соның ішінде оригами тақырыптары көрсетілген. Шококумин (小国民) - ұлдарға арналған журнал, оригами туралы мақалалар жиі жарияланады. Оригами Zusetsu (折紙図説) 1908 жылы жарық көрген, рәсімдік оригамиді демалыс оригамиінен анық ажыратады. Бұл кітаптар мен журналдар оригамидің дәстүрлі жапон стилін де, Фребельдің әсерінен жасалған стилін де жариялады. Қазіргі заманғы түстер теориясының және минималистік өнердің атасы Йозеф Альберс 1920-30 жылдары атақты Баухаус дизайн мектебінде оригами мен қағаз бүгуді үйретті. Оның әдістері, орамды қағаздан жасалған, спиральді және иілген пішіндерге бүлінген парақтар, Кунихико Касахара сияқты қазіргі заманғы оригами суретшілеріне әсер етті. Оригами дизайнын жасаған және оригами туралы кітаптар жазған жапондық Акира Йошизаваның еңбегі оригамидің қазіргі заманғы қайта өркендеуіне ықпал етті. Ол ылғалданған бүктеу процесін және әдістерін ойлап тапты және стандартты Йошизава Рандлетт жүйесі үшін символдардың бастапқы жиынтығын белгіледі, кейіннен Роберт Харбин мен Сэмюэл Рандлетт жетілдірді. Оның жұмысы Гершон Легманның зерттеулері арқылы Роберт Харбиннің "Кәгазь сиқырлылығы" және одан да көп "Оригами шеберлерінің құпиялары" атты кітаптарында жарияланды. Бұл кітап 1960 жылдардың ортасында қағаз бүктеудің кең әлемін ашты. Қазіргі кездегі оригами әрқашан күрделірек дизайндар мен жаңа техникалармен бүкіл әлемде танымал болды. Бұл әдістердің бірі - "жұлы қату", яғни қату кезінде қағазды біршама ылғалдандырып, дайын өнімнің пішінін жақсырақ ұстауға мүмкіндік беру. Модульдік оригами сияқты вариациялар, сонымен қатар бірлік оригами деп аталады, бұл көптеген оригами бірліктері жинақталып, көбінесе сәндік тұтастыққа айналатын процесс. Күрделі оригами модельдері әдетте сәтті бүктеу үшін жұқа, мықты қағаз немесе ткань фольгасын қажет етеді. Бұл жеңіл материалдар модельдің қалыңдығы шамадан тыс қалмас бұрын, бірнеше қабатты жасауға мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы оригами өткен заманғы дәстүрлі сызықтық құрылыс әдістерінен арылып, модельдер жиі ылғалды бүктеліп немесе қағаз бен фольгадан басқа материалдардан жасалады. Оригамидің танымалдылығы артып, оригами жасаушылардың жаңа буыны шұжықтану әдістерімен және реалистикалық маскалар, жануарлар және басқа да дәстүрлі көркем тақырыптарды жасау үшін қолданылатын тегіс ағынды дизайндармен тәжірибе жүргізді.
Садако мен мың жұлдыз
Оригамидің ең танымал үлгілерінің бірі - жапондық кран. Жапон мәдениетінде кран - жақсы белгі. Аңыз бойынша, мың қағазды бүккен адамның жүрегінің арманы орындалады. Оригами кран (япон тілінде折 orizuru) осы сенімнің арқасында және Жапонияның Садако Сасаки есімді жас қызының арқасында бейбітшіліктің символына айналды. Садако Хиросимадағы атом бомбасының радиациясына нәресте кезінде душар болды, бұл оның денсаулығына әсер етті. Ол кезде ол хибакуша - атом бомбасынан аман қалған адам еді. 1955 жылы он екі жасында ол лейкемиядан қайтыс болды. Сыныптасы оған аңыз туралы айтып берді, сондықтан ол өмір сүру үшін мың оригами кранын бүктеуді шешті. Алайда, оның бөлмесідегі басқа балалар өліп жатқанын көргенде, ол аман қалмайтынын түсінді және оның орнына әлемдегі бейбітшілік пен азаптың аяқталуын тіледі. Әңгіменің танымал ойдан шығарылған нұсқасы бойынша, Садако қайтыс болғанға дейін 644 кранды бүктірді; оның сыныптастары досының құрметіне кранды бүктеуді жалғастырды. Оның оқиғасының бұл нұсқасын Хиросима бейбітшілік мұражайы мен оның отбасы жоққа шығарды. Оны көптеген кранмен бірге Садаконың өзі де, сыныптастары да бүктірді. Оның бұл әрекеті оның өмірін ұзарта алмаса да, достарын Хиросиманың бейбітшілік паркіне Садаконың мүсіні жасауға итермеледі. Жыл сайын 10 миллион кран Хиросимаға жіберіліп, мүсіннің қасына орналастырылады. Мың қағаз жұлдызды топ жапон тілінде сенбазуру (千羽) деп аталады. Садаконың оқиғасы көптеген кітаптарда және фильмдерде драматизацияланды. Садаконың ағасы Масахиро Сасаки әпкесі Садаконың әңгімесінің көптеген ойдан шығарылған нұсқаларын жою үмітімен, оны ағылшын тілінде толық жазды.