Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс жазушысы және ғалымы (1736–1794)
German author and scientist (1736–1794)
Рудольф Эрих Распе (1736 жылғы наурыз – 1794 жылғы 16 қараша) – неміс кітапханашысы, жазушы және ғалым, оның өмірбаяуын жазған Джон Патрик Карсвелл оны "алаяқ" деп атаған. Ол ең көп танымал "Барон Мюнхгаузеннің таңғажайып ерліктері" жинағымен, сондай-ақ "Барон Мюнхгаузеннің Ресейдегі керемет саяхаттары мен жорықтары" деп аталатын, бастапқыда саяси мақсаттармен жазылған сатирикалық туындысы үшін белгілі.
Rudolf Erich Raspe (March 1736 – 16 November 1794) was a German librarian, writer, and scientist, called by his biographer John Patrick Carswell a "rogue". He is best known for his collection of tall tales The Surprising Adventures of Baron Munchausen, also known as Baron Munchausen's Narrative of his Marvellous Travels and Campaigns in Russia, originally a satirical work with political aims.
Өмір және жұмыс
Распе Ганноверде дүниеге келді және 1736 жылғы 28 наурызда крещениеден өтті. Ол Геттинген мен Лейпцигте құқық және юриспруденцияны оқыды және Геттинген университетінде кітапханашы болып жұмыс істеді. 1762 жылы ол Ганновердегі университет кітапханасында кеңсе қызметкері, ал 1764 жылы Геттингендегі университет кітапханасының хатшысы болды. Ол жан-жақты білімді ғалым, табиғат тарихы мен ежелгіліктерді зерттеуші ретінде танылды. Ол бірнеше түпнұсқа өлеңдерін және Оссиан өлеңдерінің аудармаларын жариялады. 1765 жылы ол Лейбництің философиялық еңбектерінің алғашқы жинағын шығарды. Ол сондай-ақ Томас Персидің «Ежелгі ағылшын поэзиясының ескерткіштері» туралы трактат жазды. 1767 жылы ол Кассельде профессор, кейіннен кітапханашы болып тағайындалды. Ол 1769 жылы «Философиялық еңбектердің» 59-томындағы зоологиялық мақалаға үлес қосты, бұл оның Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайлануына әкелді және ол түрлі тақырыптар бойынша көп жазды. 1774 жылы ол «Кассельдік бақылаушы» атты мерзімді басылымды шығара бастады. Лондонға келгеннен кейін, ағылшын тілін білуімен және білімімен түрлі тақырыптардағы кітаптарды басып шығарып, аудару арқылы өмір сүруге қол жеткізді. Георг Форстердің «Дүние айналасындағы саяхат» еңбегін неміс тіліне аударуға көмектесуден басқа, ол неміс шығармаларын ағылшын тіліне аударды. 1780 жылы Хорас Уолполдың жазбаларында оны «голландиялық ғалым» деп атаған сөздер бар. Ол оған ақша берді және оған майлы бояудың шығу тегі туралы эссе (1781) жариялауға көмектесті. Бірақ Распе кедей болып қалды, ал Корольдік қоғам оның есімін тізімнен өшірді. 1782 жылдан 1788 жылға дейін ол Мэтью Болтонның Корнуоллдағы Долкоат кенішінде сынаушы және қоймашы болып жұмыс істеді. Оның тапқырлығы туралы естеліктер 19 ғасырдың ортасына дейін сақталды. Корнуоллда болғанда, ол Мюнхгаузеннің түпнұсқа нұсқасын жазған болуы мүмкін; 1792 жылға дейін пайда болған бірнеше жалғастырмаларды да оның жазғаны әлі де даулы. Ол сондай-ақ белгілі баспагер Джон Николс үшін бірнеше жобада жұмыс істеді, олардың ішінде Джеймс Тассидің пасталар мен асыл тастар жинағына екі томдық (1791) еңбектің сипаттамалық каталогын жасады, бұл еңбек зор еңбектің және библиографиялық сирек кездесетін жинақтың нәтижесі болды. Содан кейін Распе Шотландияға барып, Кейтнесте Олбстердің сэр Джон Синклерінен демеушілік тапты, ол оның минералогиялық бейімділіктерін өз иеліктерінде құнды және пайдалы кендерді таптым деп ойлап, оған жүктеді. Распе жерді өзі «тұздап» алған еді, ал ашылудың алдында ол қашып кетті. 1824 жылы ғана Бюгердің өмірбаянын жазған автор кітап туралы шындықты ашты.
Raspe was born in Hanover, and baptised on 28 March 1736. He studied law and jurisprudence at Göttingen and Leipzig and worked as a librarian for the university of Göttingen. In 1762, he became a clerk in the university library at Hanover, and in 1764 secretary to the university library at Göttingen. He had become known as a versatile scholar and a student of natural history and antiquities, and he published some original poems and also translations of Ossian's poems. In 1765 he published the first collection of Leibniz's philosophical works. He also wrote a treatise on Thomas Percy's Reliques of Ancient English Poetry. In 1767, he was appointed professor in Cassel, and subsequently librarian. He contributed in 1769 a zoological paper to the 59th volume of the Philosophical Transactions, which led to his being elected a Fellow of the Royal Society of London, and he wrote voluminously on all sorts of subjects. In 1774, he started a periodical called the Cassel Spectator. In London, he employed his knowledge of English and his learning to secure a living by publishing and translating books on various subjects. Besides helping translate Georg Forster's A Voyage Round the World into German, he also translated German works into English, and there are allusions to him as "a Dutch savant" in 1780 in the writings of Horace Walpole, who gave him money and helped him to publish an Essay on the Origin of Oil painting (1781). But Raspe remained poor, and the Royal Society expunged his name from its list. From 1782 to 1788, he was employed by Matthew Boulton as assay master and storekeeper in the Dolcoath mine in Cornwall. Memories of his ingenuity remained to the middle of the 19th century. While in Cornwall, he seems to have written the original version of Munchausen; whether he also wrote the several continuations that appeared until 1792 is still debated.)]] He also worked for the famous publisher John Nichols on several projects, among which was a descriptive catalogue he compiled of James Tassie's collection of pastes and casts of gems, in two quarto volumes (1791) of laborious industry and bibliographical rarity. Raspe then went to Scotland, and in Caithness found a patron in Sir John Sinclair of Ulbster, whose mineralogical proclivities he proceeded to impose upon by pretending to discover valuable and workable veins on his estates. Raspe had "salted" the ground himself, and on the verge of exposure, he absconded. It was not till 1824 that the biographer of Bürger revealed the truth about the book.