Кіріспе

Венгрия театр режиссері (1943-2019) Ласло Мартон (6 қаңтар 1943 - 12 қыркүйек 2019) - венгриялық қазіргі заманғы театр режиссері. Мартон Вигзхиназдың көркемдік директоры және Будапешттегі Театр, кино және теледидар университетінің профессоры болды. Мартон классикалық шығармаларды жаңа көзқараспен түсіруімен танымал болды. Оның туындылары әлемнің 40-тан астам қаласында көрсетілді. Ол Лондонның Гильдхолл музыка және драма мектебінің құрметті мүшесі болды. Мартон Торонтодағы Чехов қойылымдары үшін, Мастеркласс театры және Soulpepper театр компаниясы үшін үш Дора Мавор Мур сыйлығын алды. 2017 жылдың қазан айында бірнеше адам Мартонды жыныстық асырау мен зорлауда айыптап отыр. Ол бастапқыда айыптауларды жоққа шығарды, бірақ кейіннен кешірім сұрады. Кейіннен оның Vígszínház-дағы жұмысы тоқтатылды.

Ерте өмір және білім

Мартон Будапештте, Венгрияда, Лозанна қонақ үй мектебін бітірген Илона Керестестің және Венгрияның сыртқы сауда компаниясының өкілі Ласло Мартон ағаның отбасында дүниеге келді. Ол сондай-ақ Голливудтың "Алтын глобус" сыйлығының иегері, режиссер Эндрю Мартонмен туысқан. Мартонның театрға деген қызығушылығы өмірінің ерте кезеңінде пайда болды. Оны опера әлеміне өзінің құдасы, венгр дирижері Янош Ференцик таныстырды. Мартон Пиар аталарының орта мектебінде оқыды және 1967 жылы Будапешттегі Театр, кино және теледидар университетінен бітірді. Сол жылы, жиырма төрт жасында ол өзінің алғашқы кәсіби пьесасын Будапешттегі Vígszínház театрында сахналады, онда 1987 жылы көркемдік директор болды.

Мансап

Мартонның халықаралық мансабы 1974 жылы Германияда Deutsches National theater және Staatskapelle Weimar театрында басталды. Содан бері ол Фин Ұлттық театры, Луисвиллдің актерлер театры, Хабима театры (Израильдің Ұлттық театры), Лондондағы Барбикан орталығы, Нью-Мексикодағы Санта-Фе сахналары, Чикагодағы Корт театры, Дублиндегі Абби театры, Торонтодағы Soulpepper театр компаниясы және басқалар үшін режиссерлік қызмет атқарды. Оның ең маңызды театрлық шығармаларының бірі - Торонтодағы Soulpepper Theatre Company үшін Чеховтың Платонованың жаңа бейімделуі (Мартон мен Сьюзан Койн) және Торонтодағы Soulpepper Theatre Company үшін Чеховтың Ваня ағасы және Солтүстік Каролинадағы Чапел-Хиллдегі Playmakers Repertory Company үшін костюм дизайнері Майкл Левинмен бірге. 2008 жылы 10 жылдығын атап өту үшін ("Тарихтың ең керемет пьесаларының 10 жылдығын тойлау" 1998-2008) Soulpepper Theatre Company Мартонның Uncle Vanya қойылымын қайта жаңғыртты. 2003 жылы Мартон Дублиндегі Peacock театры үшін, кейіннен Торонтодағы Soulpepper театр компаниясы үшін Франк МакГиннестің Ибсеннің "Жабайы қаз" романын жаңадан бейімдеген. 2004 жылы Аббат театрының жүз жылдық мерейтойына "Время танца" қойылымы шақырылды. Бір жылдан кейін ол Дублиндегі Абби театры үшін Хенрик Ибсеннің "Қуыршақ үйі" қойылымын МакГиннесдің жаңа нұсқасында режиссерлік етті. 2009 жылдың қыркүйегінде Мартон Венгрияның Мемлекеттік опера театрымен бірлесіп, Моцарттың "Солғай флейтасын" Vígszínház театрына режиссерлік қызмет атқарды. Мартонның эмоционалды резонансты туындылары сыншылардың жоғары бағасын алып, терең психологиялық жақындықты ашып, классикалық шығармаларға жаңа өмір сыйлады. Бір актрисаның айтуынша, "Ол өте талапшыл, бірақ өте мейірімді. Бұл тек қауіп-қатерсіз сезімді тудырады".

Жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптаулар

2017 жылдың 14 қазанында венгр актрисасы Лилла Саросди Facebook-тегі жазбасында 20 жыл бұрын белгілі венгр театр режиссері оған жыныстық қатынас жасағанын мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін ол Мартонды қылмыскер деп атады. Алғашында Мартон бұл айыптарды жоққа шығарды, бірақ оқытушылық қызметін тоқтатты және Вигзхиназдағы лауазымынан кетті. 20 қазанда тағы екі адам Мартонды жыныстық зорлауда айыптап отырды. Екі күннен кейін 444. hu бірнеше жаңа құрбандардың осындай оқиғалары туралы мақала жариялады. Мартон жаңа айыптауларға қатысты пікір білдіруден бас тартты. Алғашқы айыптаулардан бір апта өткен соң, Мартон "біреуді ренжіткені немесе қиын жағдайға салғандығы үшін кешірім сұрайды" және "біреуді ренжіту немесе қорлау ниеті ешқашан болмаған" деп қосты. Лилла Саросди кешірімді қабылдайтынын айтты. Сол күні Мартонды жыныстық зорлық-зомбылық жасады деп тағы екі адам айыптапты. Содан кейін Vígszínház Мартонның жұмысынан босатуды бастады. Торонтодағы Soulpepper театр компаниясы 2015 жылы Мартонмен қарым-қатынасын үзгенін, оның қауымдастығының мүшесі жыныстық асырауға қатысты шағым бергенін мәлімдеді. Мартонның компаниямен қарым-қатынасы бірден және тұрақты түрде тоқтатылды. Сол кездегі "Мартонның мінез-құлқы адамгершілік тұрғыдан қабылдауға болмайтын және сол себепті ол Soulpepper компаниясының бұрынғы және қазіргі саясаты мен мінез-құлық кодексін бұзады" деген болатын.