Кіріспе

Анурадхапурадағы буддалық монастырь орны, Шри-Ланка Абахиагири Вихара Шри-Ланканың Анурадхапура қаласында орналасқан теравадалық, махаяналық және ваджраяналық буддалық негізгі монастырь орны болды. Бұл әлемдегі ең үлкен қираған жерлердің бірі және Буддалардың ең қасиетті зыярат қалаларының бірі. Тарихи жағынан бұл үлкен монастырь орталығы, сондай-ақ патшалық астана болды, көптеген қабаттарға дейін көтерілген керемет монастырьлар, алтын қоламен немесе жарқын түстермен глазурланған күйдірілген балшықтан жасалған плиткалармен жабылады. Қаланың солтүстігінде үлкен қабырғалармен қоршалған және суға шомылатын тоғандар, оюлы балюстрадалар мен ай тастары бар "Абхаягири" болды, ол Анурадхапурадағы он жеті осындай діни бірліктің бірі және оның бес негізгі вихарасының ең үлкені. Кешеннің басты нүктелерінің бірі - ежелгі ступа, Абхагири Дагаба. Абаягири Вихара - бұл Дагабаның айналасында орналасқан Солтүстік монастырьдың немесе Уттара Вихараның орталығы және аралдағы Тіс мүсініне бастапқы қамқоршы болған. "Абхаягири Вихара" термині тек монастырь ғимараттарының кешенін ғана емес, сонымен қатар буддалық монахтардың бауырластығын немесе Сангханы білдіреді, ол өзінің тарихи жазбаларын, дәстүрлерін және өмір салтын сақтады. Б.з.б. 2 ғасырда құрылған бұл институт б.з.б. 1 ғасырда алыс жерлерден келген ғалымдарды тарта отырып, буддалық философияның барлық қырларын қамтитын халықаралық институтқа айналды. Оның ықпалы әлемнің басқа бөліктеріне, басқа жерлерде құрылған филиалдары арқылы да байқалады. Осылайша, Абхаягири Вихара Шри-Ланканың ежелгі астанасы Анурадхапурадағы Махавихара мен Джетаванавихара буддалық монастырлық секталарына қарағанда үлкен институт ретінде дамыды.

Патша Валагамба мен Абхаягири

Тарихнамада Абаягири Дагабаны патша Валагамба өзінің екінші билігі кезінде, 89-77 жылдар аралығында құрғаны жазылған. Тия патша болуға тағайындалған басқа бір брахманның пайғамбарлығы бойынша алдалған. Буддизмді аралға әкелген Махинда монастырының келуі алдында брахмандар қоғамдағы ең жоғары орынды иеленді. Алайда аралда буддалық сангха құрылғаннан кейін олар өздерінің үстемдігін жоғалтып, сангхамен алмастырылды. Кейбір брахмандар буддизмге айналды, ал басқалары бүлік шығарды. Өзінің қауымдастығының қолдауына ие болған Тия Шри-Ланкада да, одан тыс жерлерде де өмір сүрді, сондықтан өте ықпалды болды. Сол кезде Махатттаға жеті тамил әміршісі күшті әскерімен келіп қонды. Валагамба жақсы дипломат болғандықтан, өзінің әскері осы екі жаумен күресуге тым әлсіз екенін түсінді және оларды бір-бірімен күресу арқылы құтылуға тырысты. Ол Тияға хабар жіберіп, егер ол шетелдік басқыншыларды жеңе алса, патшалық ие болатынын айтты. Тия келісіп, өз әскерімен тамилдермен кездесіп, жеңілді. Тамилдер өздерінің жеңісіне қуанғаннан кейін Анурадхапураға қарай өрлеп, патшаны жеңді, патша тағын тастап, тауларға жасырынып қалуға мәжбүр болды. Патша шайқаста жеңілгеннен кейін Анурадхапурадан қашып бара жатқанда, Пали тілінде "ниганта" деп аталатын джайнизм монахы Гири, Пандукабхая патшаның қаланың солтүстік қақпасының жанында салған араманы басқарған: "Ұлы Сингала қашып жатыр". Патша: "Егер менің тілегім орындалса, мен мұнда ғибадатхана саламын", - деді. Беминития Сея немесе аштық және оңтүстік Үндістанның билігі кезінде Ваттагамани Абхая таулы аймаққа бас сауғалап, он төрт жылдан астам жер аударылғаннан кейін, ол Анурадхапураға 89 жылы шабуыл жасап, соңғы Тамил патшасы Бхатияны жеңді. Ол жеңілген күні берген уәдесін орындап, ең алғашқы іс-әрекетінің бірі - Гири монастырының орнына Абаягири вихарасын салу болды. Купиккаланың Махатисса Терасы бас қолбасшы болып тағайындалды. Бұл оның басқыншылармен күрестегі қолдауы үшін алғыс білдіру белгісі болды. Содан кейін Абаягири діни ғана емес, ұлттық қайта өрлеудің символына айналды, өйткені бұл елдегі брахман және джайнистік ықпалдың аяқталғанын білдірді. Махавамсаға сәйкес, Абхагири Вихара атауы патша Ваттагамани Абхая мен монастырдың ертеректе өмір сүрген джайнизм діндарлары Гиридің есімдерінен шыққан. Алайда, ежелгі монастырлардың көпшілігі дөңеске немесе сингал тілінде гириге (мысалы, Вессагири, Мегхагири немесе Четиягири монастырлары) салынғандықтан, Абхаягири атауы Ваттагамани Абхаяның Дигапасана деп аталатын дөңеске айналдырған патшалықты қайтадан басып алғаннан кейін құрылған монастырды бейнелеуі мүмкін.

Сыртқы қатынастар

Уақыт өте келе Абхагири жақсы ұйымдастырылған діни және білім беру мекемесіне айналды. Қытай мәтініне сәйкес Бицюни Чжуан, б.з. 526 жылы Ши Баочанг жинақтаған бхикхунидің өмірбаяны және Гунаварнам мен Сангхаварнамның өмірбаяны Сингала монахтары екінші Упасампаданы немесе жоғары ординацияны қытай монахтарына берді. Басқа бір қытайлық дереккөзге сәйкес, 426 жылы сегіз сингалалық монахтар Лю Сунь әулетінің (420-77 жж.) астанасы Нанкинге Нанди есімді адамның сауда кемесімен келді. Нәтижесінде, Тиссара бастаған тағы үш монах Нанкинге келді. 434 жылы Қытайдағы Нанкин ғибадатханасында Тиссара бастаған оннан астам сингаль монахинясының қатысуымен үш мыңнан астам монахиня екінші рет жоғары тағайындалды. Сонымен қатар, Шри-Ланка мен Ява арасында діни байланыс болғандығы туралы мәлімет бар, ол кем дегенде VIII ғасырдың аяғында Абхагири вихара арқылы болған, бұл туралы орталық Явадағы Ратубака платосындағы фрагментті жазуда айтылған. Бұл жазуда "джинналардың [Буддалардың] сөзіне үйренген сингал аскеттері үшін Абаягири вихарасының" құрылуы туралы жазылған. Бұл жазбаға қатысты пікір білдірген Ж. Г. де Каспарис былай дейді: "Ең маңызды деталь - бұл қордың атауы, Абхаягири вихарасы.

Махаяна мен Ваджраяна

Абхаягири Вихара Махаяна мен Ваджраяна ілімдерінің орталығы болған көрінеді; сондықтан оны консервативті Махавихара монахтары еретикалық деп қарады. Біздің заманымыздың 7-ші ғасырында Сюаньцзян Шри-Ланкадағы екі монастырьдың бір мезгілде өмір сүргенін сипаттап, Махавихараның монахтарын "Хинаяна Ставиралар" (пали: Тера) және Абхаягири Вихарасының монахтарын "Махаяна Ставиралар" деп атайды. Сюаньцзян бұдан әрі былай деп жазады: "Абьягири ірі университет және білім орталығы ретінде санскрит және пали тілдерінде жұмыс істейтін түрлі маңызды буддалық ғалымдардың мекені болды. Бұларға Упатисса (Виммуттимагганы жазған), Кавичакраварти Ананда (Саддаммопаянаның авторы), Ариядева, Ариясура және тантралық шеберлер Джаябхадра мен Кандрамали жатады. Біздің заманымыздың 8-ші ғасырында Шри-Ланкада буддизмнің Махаяна және эзотерикалық Ваджраяна формалары қолданылып жүргені белгілі. Бұл уақытта Қытайда эзотерикалық буддизмді таратуға жауапты екі үнділік монахтар Ваджрабодхи мен Амогхаваджра аралға келді.