Кіріспе

1781 жылы Англияда өлтірілген сатқын Франсис Генри де ла Мотте немесе Франсуа Анри де ла Мотте - француз азаматы және бұрынғы француз армиясының офицері. Ол 1781 жылы 27 шілдеде Лондонда бас көтеріліс үшін өлтірілді. 1781 жылы қаңтарда ол тыңшы болудан күдікті деп тұтқындалып, Лондон мұнарасында алты ай ұсталды. 23 шілдеде Олд-Бейлиде өткен сот барысында ол 1778 жылдан бері Ұлыбританиямен соғысып келген және бүлікші американдық отаршылдарды қолдаған Францияға құпия әскери-теңіз ақпаратын жіберген операцияны жүргізу үшін кінәлі деп танылды. Нақтырақ айтқанда, барлау Портсмут пен басқа да британдық порттардағы британдық флоттың орналасуына қатысты болды. 1781 жылдың шілдесінде Американың төңкерістік соғысы аяқталмаған еді және Ұлыбритания мен Франция әскери-теңіз флоттары тек Солтүстік Атлантикада ғана емес, Үнді мұхитына дейін соғысып жатты. Де ла Мотт тағдырын сотқа дейінгі куәгер Генри Латтерлоның куәлігі бекітті. Сотталғандар оны кінәлі деп таныған соң, үкім бойынша, оны асып, денелерін сүйреп, төртке бөліп өлтіру керек болды. Шын мәнінде де ла Мотт қорқынышты тазартулардан аман қалды. Бір сағатқа жуық іліп, оны түсіріп, жүрегін кесіп, өртеп жіберді, бірақ ол төрт бұрышты емес, сондай-ақ келесі жылы шотланд тыңшысы Дэвид Тайриге жасалған тазартуларға ұшыраған жоқ. Тиридің соты Винчестерде өтті, ол француздарға әскери-теңіз ақпаратын жібергені үшін де кінәлі деп танылды. Ол жиырма екі минут бойы асылып, содан кейін бас шағылып, жүрегі алынып, өртеліп тасталды. Оның денесін бөліп-бөліп, сандыққа салып, жағадағы тас-талшыққа көміп тастады. XVIII ғасырда көпшілік алдында өлім жазасына кесу көрермендер үшін ғана жасалатын спорт деп саналған, ал жоғары дәрежелі адамдар қатысқанда, бұл қызығушылыққа қарсы тұру мүмкін емес еді. Бұл оқиғаларды тек төменгі санаттағылар ғана көрген жоқ (Джордж Селвиннің күнделіктерін қараңыз). Де ла Мотт Тибернде өлім жазасына кесілгеніне 80 мыңнан астам адам куә болды.

Де ла Мотт ағылшын әдебиетінде

Де ла Мотт өмірінің тарихы мен өлімі Чарльз Диккенс пен У. М. Такеррей сияқты жазушылардың ой-өрісіне әсер етті. "Екі қаланың әңгімесі" атты шығармасында Чарльз Дарнейдің сот сахнасының драмалық сипаты мен тілі де ла Мотт сот процесінің драмалық сипатына өте жақын, Диккенс өзінің қайталанбас әдісімен іс жүргізудің қорқыныштылығын және қорқыныштылығын атап көрсетті. Тэккерэйге келетін болсақ, оның соңғы, аяқталмаған романында Денис Дювальде де ла Мотт пен оның кейде серіктесі Генри Латтерло басты кейіпкерлер ретінде көрінеді. Тэккерэй де ла Мотті азап шеккен, жын-шайтанның кейіпкері ретінде суреттейді, бұл қазіргі баспасөзде жарияланған ақпараттарда мүлдем жоқ. Бұл пікірді француз жазушысының сот үкімі мен жазалау аралығында жазаның ауырлығын жеңілдету үмітімен жариялаған естеліктері де жеткізеді. Соттың ресми есебі өзінің тұйық грамматикасымен танымал. Бұл кітапта 4000 сөзден тұратын бір сөйлем бар.