Кіріспе

Балалар суретті кітабы - Морис Сендак "Түнгі ас үйде" - Морис Сендактың суретті кітабы, ол алғаш рет 1970 жылы Harper and Row баспасында қатты қапталымен жарық көрді. Кітапта жас баланың таңертең дайын болатын торт жасауға көмектесетін сюрреалистік нан пісіруші асханасы арқылы армандаған сапары суреттеледі. "Түнгі асханада" Сэндак "Түнгі асханада" (балалар) - "Жабайы заттар қайда" (мектепке дейінгі) - "Осы жерде" (жасөспірімге дейінгі) психологиялық дамуға негізделген кітаптар трилогиясының бөлігі ретінде сипаттады. Ол 1971 жылы Калдекотт сыйлығының иегері болды. 1987 жылы 1 қаңтарда Джин Дейч режиссерлік және Вестон Вудс компаниясы шығарған бес минуттық қысқаметражды анимациялық фильмге бейімделді. Кітап АҚШ-та жалаңаш бейнелеуімен байланысты дау тудырды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Микки есімді жас бала ұйықтап жатқанда төменгі қабатта тұрған қатты шудың әсерінен ұнжырғасы түседі. Кенеттен ол төсегінен құлап түнеп, қараңғыда жүзіп жүреді, содан кейін ол барлық киімдерін жоғалтады, ол "Түнгі ас үй" деп аталатын сюрреалистік арман әлеміне кіреді. Енді ол келгендей, мүлдем жалаңаш келіп, Микки "ертеңгі тортқа" арналған қамырдан тұратын алып қазанға түседі. Үш нан пісіруші (Оливер Хардиге өте ұқсас) Миккидің ішіндегісін білместен (немесе алаңдамастан) қамырды араластырып, пісіруге дайындады. Қазанды пешке салып болғаннан кейін көп ұзамай Микки пешке итеріп, қазаннан шығады, ол қамырдың сүті емес деп наразылық білдіреді. Енді Микки мойнынан төменге дейін қамырмен қапталған, қазаннан секіріп шығып, нан қамырынан ұшақ жасап, басына өлшеуіш тостаған киіп, алып сүт бөтелкесінің аузына ұшып барады. Ол бөтелкеге кіріп, сүтті көтереді, сүт бөтелкесі ішінде Миккидің қамыры қайтадан жалаңаш болып, бөтелкенің басына қарай жүзіп келеді. Микки қажетті сүтті табаға құйып, нан пісірушілерге береді. Таң атып, нан пісірушілер кетіп бара жатқанда, Микки сүт бөтелкесі үстінде жалаңаш және мақтан тұтып, әтеш сияқты құлап, бөтелкенің қапталынан төмен қарай, арман әлемінен шығып, төсегіне оралады, онда ол тортсыз, құрғақ және қайтадан киініп, ұйықтап кетеді. Содан кейін "Миккидің арқасында біз әр таңертең торт ішеміз" деп жазылған.

Дау

Микки (үш жасқа жуық көрінеді) Түнгі асханаға кіргенде, ол пижамасын жоғалтады және әңгіменің кейбір бөліктерінде толығымен жалаңаш болады. Сыншылар Миккидің жалаңаш күйіне қарсы, ол тек оның артқы жағын ғана емес, сонымен қатар оның жыныс мүшелерін де бейнелейді. Кейбіреулер бұл оқиғаларды жалаңаш, еркін ағып жатқан сүтті сұйықтықтар мен алып (фалликалық деп есептелетін) сүт бөтелкесімен жыныстық ымдау деп түсіндіреді. Нәтижесінде кітап АҚШ-та жарық көрген кезде де, әлі күнге дейін даулы болып келеді. Балалардың жалаңаш бейнелері жиі моральдық жағынан проблемалық деп саналады; осыған байланысты бұл кітап сынға алынған немесе тыйым салынған кітаптар тізімінде қалады. Кітап Америка кітапханалар қауымдастығының "1990-2000 жылдардағы ең жиі сынға алынатын 100 кітап" тізімінде 25-ші орынға ие болды.

Көркем шығарма

Сендактың суреттері оның ең танымал кітабы "Жабайы аңдар қайда" стиліне қарағанда мүлдем басқаша, онда мұнда табылмайтын қиылысу әдісі кеңінен қолданылады. Алайда Сендак белгілі бір түстердің реңктерін қолданып, жас балаға арманды ортаны суреттейді. Сендактың ерекше стилі Миккидің бір панелден екінші панелге жүзіп, ұшып, билеп жүргеніндей, арманның рухын және сезімдерін білдіреді. Кітап комикстік әңгіме ретінде анықталуы мүмкін, кем дегенде, егер Скотт МакКлаудтың танымал "Комиксті түсіну" кітабында ұсынылған комикстер анықтамасын қолданса. Әңгіме негізінен суретті (қаламтастармен түсіндірілсе де) және суреттер негізінен ретті, сөйлеу балондары бүкіл кітапта қолданылады. Шын мәнінде, бейнелер Уинсор МакКейдің 20-ғасырдың басындағы жексенбілік комикс сериясы Кішкентай Немоға өте ұқсас. Морис Сендак бұл комикстерді өз жұмысына әсер еткен деп атаған, ал "Түнгі асхананың" бесінші бетінде көрсетілген ингредиенттердің бірі "Қысқыр, Немо, масса" деген тақырыппен берілген, бұл әсерге сілтеме. 2006 жылы NPR-дің Fresh Air бағдарламасына берген сұхбатында Сендак "Түнгі асханада" (Гитлерлік ескі шашы бар) аспаздарды суреттеуі және олардың баланы пештерінде пісіруге тырысқаны Холокостқа сілтеме болды деп айтты, бұл оның ойларындағы тақырып, әсіресе оның еврей мұрасына байланысты. Сендак сонымен қатар, бұл әңгіменің бала ұйықтағаннан кейін не болатынын айтып берді.