Кіріспе

Америкалық романшы (1900–1985)

Джанет Мириам Колдуэлл (7 қыркүйек 1900 – 30 тамыз 1985) – Ұлыбританияда туған американдық романшы және Тейлор Колдуэлл, Маркус Холланд және Макс Райнер псевдонимдерімен танымал көптеген көркем әдебиеттердің авторы. Ол сондай-ақ үйленген атының нұсқасы, J. Мириам Ребак атымен де белгілі болды. Ол өзінің шығармаларында жиі нақты тарихи оқиғаларды немесе тұлғаларды пайдаланды. Тейлор Колдуэллдің ең танымал туындылары: «Өлім әулеті», «Қымбат және даңқты дәрігер» (Әулие Лука туралы), «Кінәсіздердің рәсімі», «Темір тіреу» (Цицерон туралы), «Жер – Раббының» (Шыңғысхан туралы) және «Капитан мен патшалар». Оның соңғы маңызды романы «Адам ретінде жауап бер» 1980 жылы жарық көрді.

Жазбалар

"Өлім әулеті" - оның алғашқы жарияланған туындысы, 1837 жылдан бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі отбасылық сага. Онда Пенсильванияның батысындағы екі отбасының қару-жарақ бизнесін басқаруға қалай көтерілгені суреттеледі. Бұл оқиға "Бүркіттер жиналады" (1940) және "Соңғы сағат" (1944) шығармаларында жалғасты. Колдуэлл жазушы ретінде күрделі сюжеттері мен қызықты әңгімелері үшін мақталды, олар отбасылық шиеленістерді және АҚШ-тың аграрлық қоғамнан әлемдегі жетекші өнеркәсіптік мемлекетке қалай өркендегенін көрсетеді. Колдуэллдің кейіпкерлері – "Қуатты қала" (1942) және "Тепе-теңдік доңғалағы" (1951) романдарынан көрініп, өзінің ерекше этникалық тарихы бар, өзінің күшімен жеткен адамдар. Оның тақырыптары этникалық, діни және жеке төзбеушілік ("Кең үй", 1945), ата-ананың тәртіпсіздігінің салдары ("Махаббат соңғы болып келсін", 1949) және билік пен ақшаға ұмтылыс пен махаббат пен отбасылық құндылықтар арасындағы қақтығыс ("Мелисса" (1948), "Махаббатқа жол ашу" (1962) және "Өзен жарқырап ағады" (1978)). Кейінгі туындыларында Колдуэлл американдық арманды зерттеді және "жақсыраққа қарай" өмір жолы туралы әңгімелер жазды. Олардың ішінде оның соңғы бестселлері – "Капитан мен патшалар" (1972), ол 1800 жылдары Америкаға кедей ирланд иммигрантының байлыққа қалай жеткенін баяндайды. "Капитан мен патшалар" 1976 жылы телесериал болып түсірілді. Оның соңғы романы – "Адамша жауап бер" (1980). 1952 жылы ол Солтүстік Американың коммунистік диктатураға айналған антиутопиялық әлемін бейнелейтін "Ібіліс адвокаты" романын жазды. Ол көптеген тарихи романдар жазды, соның ішінде белгілі діни тұлғалар туралы бірнеше туынды бар. "Жақсы және даңқты дәрігер" (1959) – Әулие Лұқа туралы, "Құдайдың ұлы арыстаны" (1970) – Әулие Пауыл туралы, ал "Мен, Иуда" (1977) – Иуда Искариот туралы. "Жер – Иенікі" (1941) романында ол Шыңғыс хан, "Қол мен қараңғылық" (1943) романында кардинал Ришелье, "Темір тіреу" (1965) романында римдік сенатор және шешен Цицерон, ал "Даңқ пен шаңбаздық" (1974) романында афиналық көшбасшы Периклдің сүйіктісі Аспасияны бейнеледі. Колдуэлл бірнеше шығармаларында діни тақырыптарды көтерді. "Адамша жауап бер" шіркеу қоңырауларымен басталып, жаңа сенімге шақырумен аяқталады. "Шайтанмен әңгімелер" (1967) – Люцифер мен Архангел Михаил арасындағы хат алмасу. Бұл әңгімеге ескі аңыздар, жоғалған континенттер және басқа әлемдер туралы әңгімелер, сондай-ақ теологиялық болжамдар енгізілген.

Әлеуметтік философия

Адам табиғаты ешқашан өзгермейді, ол өзгермес. Қазіргі балалар және он үштен он сегіз жасқа дейінгі жасөспірімдер буыны, олардың ұлы-ұлы аталарынан ешқандай айырмашылығы жоқ. Саяси әуесқойлықтар келіп-кетіп жатады, теориялар көтеріліп, құлайды, бүгінгі ғылыми «ақиқат» ертеңгі қателікке айналады. Адамның идеялары өзгерсе де, оның ішкі табиғаты өзгермейді. Ол өзгермей қалады. Сондықтан, егер балалар бүгін қатыгез болса, тіпті қылмыскерлікке ұмтылса, бұл олардың табиғаты бұзылғандықтан емес, оларға жақсы тәрбие берілмегендіктен және тәртіпке келтірілмегендіктен болады. – «Қатал өсу» кітабынан, «Пурпурлы ложа» тарауы.

1957 жылғы әлеуметтік-саяси мақаласында «Хонария» деп аталатын ойдан шығарылған елдің өрлеуі мен құлдырауын баяндайды. Ол мақаланы қоғамды қатты сөккен өте алаңдатарлық сөздермен аяқтайды: «Тарихтың қатал шындығы – тұңғиыққа құлаған ешбір ел кері қайтқан емес. Әлем тарихында мүлде болған емес. Біз қазір тұңғиықтың шетінде тұрмыз. Тарихта алғаш рет артқа қайта аламыз ба? Бұл сіздердің қолыңызда». Колдуэллдің көптеген кітаптары әлемді жасырын түрде басқаратын бай және қуатты адамдардың кішкентай тобы туралы идеяға негізделген.