Кіріспе

Еврей баспашысы және кәсіпкер (1877-1959) Салман Шокен немесе Шломо Зальман Шокен (30 қазан 1877 6 тамыз 1959) - неміс еврей баспашысы және Германиядағы Kaufhaus Schocken сауда дүкендерінің үлкен желісінің негізін қалаушы. Ол өзінің азаматтығынан айырылып, компаниясын сатуға мәжбүр болды. Ол 1934 жылы Палестинаға көшіп барды.

Германия

Салман Шокен ("С" Салманның "Z" деп айтылады) 1877 жылы 30 қазанда Маргонин, Позен, Германия империясында (қазіргі Польша) еврей дүкеншісінің ұлы болып дүниеге келді. 1901 жылы ол Германияның оңтүстік-батысындағы Саксониядағы Цвиккау қаласына көшіп барып, ағасы Саймонның дүкенін басқаруға көмектеседі. Олар бірге бизнесті дамытып, бүкіл Германияда Kaufhaus Schocken дүкендерінің желісін құрды. Шокен неміс-еврей сәулетшісі Эрих Мендельсонға модернист стилідегі ғимараттарды жобалауды тапсырды. Ол Нюрнбергте (1926), Штутгартта (1928) және Кемницте (1930, тірі қалған жалғыз филиал) филиалдар ашты. 1930 жылы Schocken желісі 20 дүкенімен Еуропадағы ең ірілердің бірі болды. 1929 жылы ағасы Саймон қайтыс болғаннан кейін, оның досы Франц Розенцвейг те қайтыс болғаннан кейін, Салман Шокен тізбектің жалғыз иесі болды. 1915 жылы Шокен сионисттік Der Jude журналын (Мартин Бубермен бірге) құрды. Шокен Буберді, сондай-ақ Гершем Шолем және С. Я. Агнон сияқты басқа да еврей жазушыларын қаржылай қолдады. 1930 жылы ол Берлинде еврей поэзиясын зерттеуге арналған Шокен институтын құрды, бұл ортағасырлық еврей поэзиясының қолжазбаларын табу және жариялау мақсатындағы зерттеу орталығы болды. Бұл жобаны жазуға Нельсонның Германия әдебиетінің негізін қалаушы неміс эпосы "Нибелунген әндері" сияқты еврей әдебиетінің аналогтарын табу туралы көптен күткен арманы себеп болды. 1931 жылы ол Schocken Verlag баспасын құрды, ол Франц Кафка мен Уолтер Бенджамин сияқты неміс еврей жазушыларының кітаптарын басып шығарды, олардың еңбектерін кеңінен қол жетімді етті; олар сонымен қатар Библияның Бубер Розенцвейг аудармасын қайта басып шығарды. Осы бастамалары оған досы Шолемнің "мистикалық саудагер" деген лақап есімін берді. Шокен Германияда болған жылдары Шмуэль Йосеф Агнонның қамқоршысы болды. Шокен Агнонның әдеби талантын мойындап, оған ақшалай көмек төледі, бұл оны қаржы мәселесінен арылтып, жазуға баулуына мүмкіндік берді. Агнон 1966 жылы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алды.

Америка Құрама Штаттары

1940 жылы Шокен өзінің бір ұлынан басқа отбасымен бірге Палестинадан кетіп, Америка Құрама Штаттарына қоныстанды, онда ол Schocken Books-ті құрды. Шокен 1959 жылы 6 тамызда Швейцарияның Понтресина қаласындағы Альпілік курортта демалып жүргенде жүрек қатқырынан қайтыс болды. Ол Исраилде жерленген.

Отбасы

1910 жылы Салман Шокен Франкфурттан шыққан жиырма жастағы неміс еврей әйелінен Зерлин (Лилли) Эрманға үйленді. Олардың төрт ұлы мен бір қызы болды. Олардың үлкен ұлы Густав Гершем Шокен Тель-Авивтегі Шокен баспасында және "Хаарец" газетінде әкесі орнын басып алды. Тағы бір ұлы Гидеон Шокен Хагана ұрысына қатысып, кейін генерал және Израиль қорғаныс күштерінің адам ресурстары басқармасының басшысы болды.

Иерусалимдегі Вилла Шокен

Салман Шокеннің қазіргі Смоленскин көшесі 7 мекенжайындағы үйі Иерусалимнің Рехавия маңындағы ауданда орналасқан. Оны Эрих Мендельсон жасаған. 1934-1936 жылдар аралығында Иерусалим таспен салынған ғимаратты бастапқыда кең бақ қоршап алған. Британ мандаты кезінде ғимаратты британдықтар басып алып, генерал Эвелин Баркердің резиденциясы ретінде пайдаланды. 1957 жылы мүлік Иерусалим музыка және би академиясына сатылды, ол басқа сәулетші Жозеф Кларвинді көшеге қараған сыныптардың қосымша алдыңғы қанатын жобалауға шақырды. Кларвин сондай-ақ үшінші қабатты қосты, перголаларды алып тастап, ауладағы овалды бассейнді бөгеді. Шокен өзінің маңызды кітаптар жинағы үшін Иерусалимде кітапхана да салдырды. Ғимаратты да Эрих Мендельсон жобалаған және ол қазіргі Балфур көшесінің 6-сы мекенінде, оның үйіне жақын жерде салынған. Бүгінде тарихи ғимаратта Американың еврей теологиялық семинариясының Шокен еврей зерттеулер институты орналасқан. Институтта Салман Шокен кітапханасы және басқа да маңызды мұрағаттар мен еврей және басқа да кітаптар жинағы орналасқан.

Өтемақылар

2014 жылдың 12 маусымында Берлиндегі сот 1938 жылы нацистік режим Schocken AG-ді басып алған үшін өтемақы ретінде Салман Шокеннің Израильдегі тірі қалған мұрагерлеріне 50 миллион евро берді.