Кіріспе

Осман ханшайымы (1826-1899) Адиле Сұлтан (; "Әділет" немесе "әділеттілік"; 23 мамыр 1826 12 ақпан 1899) - Осман ханшайымы, Диван ақыны және қайырымдылық жасаушы. Ол солтан Махмуд II-нің қызы және солтандар Абдулмеджид I мен Абдулазиздің жартылай қарындасы болды.

Ерте өмір

Адиле Сұлтан 1826 жылы 23 мамырда дүниеге келген. Оның әкесі - Сұлтан Махмуд II, ал анасы - Төртінші Консорт Зернигар Кадин. 1830 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, ол төрт жасында, оны әкесі Невфидан Кадиннің қамқорлығына тапсырды. Адель сарайда білім алған. Ол Құран, араб, парсы, музыка және каллиграфия сабақтарын оқыды. Ол сол дәуірдің ең әйгілі каллиграфы Эбубекир Мүмтаз Эфендиден каллиграфия сабақтарын алды. Ол алған білімінің арқасында, өзінің сезімтал болмысымен бірге, өлең жазуға кірісті, бұл іспен айналысқан жалғыз ханшайым болды. 1839 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол он үш жаста болғанда, оның аға ағасы, жаңа сұлтан Абдулмеджид I, оны өзінің қамқорлығына алды.

Неке

1845 жылы оның ағасы сұлтан Абдулмеджид патшалық арсеналда кеңесші болып қызмет еткен Дамат Мехмед Әли пашамен некелесуін ұйымдастырды. Хемшин қаласында туған, Галатаның бас ағасы Хачи Омер Ағаның ұлы. Ол Стамбулға өте жас кезінде келіп, балалық шағын Ендерунда өткізді. Некеге дайындық 1845 жылы 24 наурызда басталды, ал неке шарты 27 сәуірде киелі монументтердің пәтерінде, Топкапы сарайында жасалды. Салтанатты рәсім аяқталғаннан кейін, жәдігер Дарюсаде Ағаға жеткізілді, одан Топхан көшесі арқылы Чараган сарайына жеткізілді. Тойды келесі жазға дейін өткізу кейінге қалдырылды. Той 1845 жылы 7 маусымда өтті және бір аптаға созылды. Мерекелік шаралардың соңғы күні Адиль Дефтердарбурнудағы Нешатабад сарайына әкелінді. Бұл сарай бір кездері солтан Мұстафа III-нің қызы Хатиче Сұлтанға тиесілі болған. Некеден кейін Мехмед Али паша флоттың қолбасшысы болды және бес рет осы лауазымда қызмет етті, кейіннен оның ағасы, сұлтан Абдулмеджидтің ұлы везирі болып қызмет етті. Олардың төрт баласы болды, бір ұлы Сұлтанзада Исмаил Бей және үш қызы, Хайрие Ханымсултан, Сидика Ханымсултан және Алие Ханымсултан. Ол 1868 жылы оның кіші туған інісі, сұлтан Абдулазиз билік құрған кезде қайтыс болды. Олардың жалғыз аман қалған қызы Хайрие 1846 жылы дүниеге келді, ал 1869 жылы, әкесі қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткенде қайтыс болды. 1861 жылы оның туғаннан туған ағасы Абдулазиз таққа отырды. Ол онымен татуласу үшін Әбділәзиздің жұбайы ретінде қабылдаған әйелге таныстырды. Адиле ұлы Şehzade Mahmud Celaleddin-ді құттықтау үшін бірнеше компоненттер жазды.

Дін

Адиле Сұлтан дінге құлшыныспен қараған әйел еді. 1845 жылы ол шейх Шумнул Али Ефендидің шәкірті болып, Нақшбанди суфилік орденінің мүшесі болды. Нешетабад сарайында шейхтер мен дервиштердің кездесулерін өткізді, бұл сондай-ақ кедейлер үшін өтініш беру бюросы ретінде қызмет етті, олар өздерінің қажеттіліктерін ханшайымына білдірді. Ол диван дәстүрін ұстанды, Фузулиге, Мухиббиге және Шейх Галибке нәзирлер жазды, бірақ ол сезімде де, техникада да ерекше емес. Оның өмірі қазіргі заманғы ақын болу үшін жеткілікті болды, бірақ ол әсіресе сарайда әлі де күшті болып табылатын классикалық дәстүрге адал болды. Алайда, ол замандастары Лейла Ханым, Фитнат Ханым және Лейла Гүлефшан Ханымнан сәл сәтті ақын болды. Оның "Адиле Сұлтанның диваны" атты поэзиясы 1996 жылы жарық көрді.

Өлім

Әдиле Сұлтан 1899 жылы 12 ақпанда жетпіс үш жасында, Махмудтың соңғы тірі баласы болып қайтыс болды. Ол күйеуінің мәмерйесіне (Эюп, Стамбул) жерленді.

Тұлға

Әдилә Сұлтан ақын, білімді, мәдениетті, ізгілігімен, игілігімен және қайырымдылығымен танымал болған әйел еді. Ол күйеуі қайтыс болған кезде оған арнап әдемі элегиялар жазды. Қызметтестерінің және жақын достарының бәрі оны және оның сыпайы мінез-құлқын әрқашан қуанышпен айтып жүрді. Ол сондай-ақ су құбырынан темекі шегуді әдетке айналдырған. Ол әрқашан төрт жапырақ, шамыздан жасалған аяқ киім, белінен белбеу ретінде байланған шаль, бұл ансамбльдің үстінде кең жеңді жакетті салта деп аталатын, оның басында жиекпен оралған сәл сияқты, жиектің қырлары бойымен қызғылт түсті, оған қызыл түсті, ал оған ол зәргүлдер мен рубиттердің асыл брошаларын бекітті, ортасында үлкенірек, екі кішірек. Олардан басқа, ол ешқандай әшекейлер мен әшекейлерді кимеді.

Тақырыбы

Аты Туған жері Өлгені туралы жазбалар Хайрие Ханымсултан 1846 жылдың маусым айы 1869 жылдың 26 шілдесі 1866 жылы Ысқақорлазыда Әли Риза биге тұрмысқа шықты, оның бір ұлы мен екі қызы болды, бірақ барлығы нәресте кезінде қайтыс болды. Шадика Ханымсұлтан белгісіз белгісіз сәби кезінде қайтыс болды Сұлтанзада Исмаил Бей белгісіз белгісіз сәби кезінде қайтыс болды Әлие Ханымсұлтан белгісіз белгісіз сәби кезінде қайтыс болды