Кіріспе

Әдебиет жанры Эксперименталды әдебиет әдебиет жанры болып табылады, оны әдетте "қалай да дәл анықтауға қиын". Ол әдебиеттің конвенцияларымен, оның ішінде жанрлар мен стильдердің шекараларымен тәжірибе жасайды; мысалы, ол прозалық әңгіме немесе поэзия түрінде жазылуы мүмкін, бірақ мәтін бетке қарапайым прозалық абзацтарға немесе стильдің классикалық строфалық түріне қарағанда әртүрлі конфигурацияларда қойылуы мүмкін. Бірақ 1960 жылдары модернизмнің салтанатты күндерінің қысқаша оралуы және постмодернизмнің алғашқы негіздері пайда болды. Уильям С. Берроуздың "Жылаңаш түскі ас" атты суретті сотқа беруі экстремалды және цензурасыз еркіндікке кеңінен көз жеткізуге және оған құлшылық етуге әкелді. Бэроуз сонымен қатар газеттер немесе баспаға басылған қолжазбалар кесіліп, мәтіндегі жолдарды алу үшін қайта ұйымдастырылған. 1960 жылдардың аяғында эксперименталды қозғалыстар соншалықты танымал болды, тіпті Бернард Маламуд және Норман Мейлер сияқты әдеттегі авторлар да эксперименталды үрдістерді көрсетті. Метафикция осы кезеңде маңызды үрдіс болды, оны Джон Барт, Джонатан Бейлис және Хорхе Луис Борхес еңбектерінде барынша жақсы көрсетті. 1967 жылы Барт кейде постмодернизм манифесті деп саналатын "Артықшылық әдебиеті" атты эссе жазды. Бұл дәуірдің басты сынақ тасы Томас Пинчонның "Гравитацияның жаңбырлы қасы" болды, ол ақыр соңында бестселлер болды. Қысқа әңгіме түріндегі маңызды авторлар арасында Дональд Бартельме, қысқа және ұзақ формаларда Роберт Кувер және Рональд Сукеник болды. 1968 жылы Уильям Гасстың "Уилли Мастерс жалғыздық әйел" романы оқыуға қиындықтар туғызады, өйткені кейбір беттер айна жазуы бойынша жазылған, онда мәтінді тек айна бетке қарсы бұрышпен ұсталса ғана оқуға болады. Кейінгі жылдары 1970-1980 жылдары белгілі эксперименталды жазушылар Итало Кальвино, Майкл Ондаатье және Хулио Кортазар болды. Кальвиноның ең танымал кітаптары - "Қысқы бір түнде саяхатшы болса", кейбір тараулар оқырманды "Қысқы бір түнде саяхатшы болса" атты кітапты оқуға дайындап жатқандығын бейнелейді, ал басқалары баяндама жасайды және Марко Поло Кубла ханға саяхаттарын түсіндіреді, бірақ олар тек сөйлесіп жатқан қаланың ғана есебі. Ондаатьедің "Билли-Ди-Кид" жинағы өзінің тарихын жазу үшін скрепбук стилін қолданады, ал Кортазардың "Хопскот" кітабын кез келген тәртіппен тараулармен оқуға болады. Аргентиналық Хулио Кортазар және бразилиялық жазушы Клариса Лиспектор, екеуі де ХХ және ХХІ ғасырдың тәжірибелік әдебиетінде шедеврлер жасаған латындық америкалық жазушылар, армандық пейзаждар, журналистика және көркем әдебиетті араластырған; испан тілінде жазылған аймақтық классиктерге Хуан Рулфоның "Педро Парамо" атты мексикалық романы, Габриэль Гарсия Маркестің "Жалғыздықтың жүз жылы" атты колумбиялық отбасылық эпосы, Марио Варгас Льосаның "Әлем соңының соғысы" атты Перу саяси тарихы, Пуэрто-Риконың "Yo Yo Boing!" драмалық диалогы кіреді. Гьянина Браскидің "Рай" романы мен Хосе Лезама Лиманың "Рай" романы. Қазіргі заманғы американдық авторлар Дэвид Фостер Уоллес, Джаннина Браши және Рик Муди 1960 жылдардағы жазушылардың тәжірибелік формалық ойынның кейбірін эмоционалды түрде дефляциялау, ирония және қол жетімділік пен әзілге деген үлкен бейімділікпен біріктіреді. Уоллестің шексіз тамашасы - теннис академиясы мен оңалту мекемесіндегі өмірді сипаттайтын пост постмодернисттік максималдық жұмыс; дигресиялар жиі сюжет желілеріне айналады, ал кітапта 100 беттен астам төменгі жазбалар бар. Николсон Бейкер сияқты басқа жазушылар 140 беттен тұратын эскалатормен жүретін адам туралы "Мезанна" романдарындағы минимализмдерімен танымал болды. Америка жазушысы Марк Данилевски өзінің "Жабайы жапырақтар үйі" романында қорқынышты романдардың элементтерін ресми академиялық жазумен және типографиялық эксперименттермен біріктірді. Грек жазушысы Димитрис Лякос Z213: Exit-те қазіргі заманғы палимпсест түрінде екі баяндаушының күнделікті жазбаларын қатты бөлшектенген мәтінде біріктіреді, олар Киелі кітаптағы Шығу кітабынан үзінділермен араластырылған. Бұл өз ішінде ішкі мен сыртқы дүниенің нақты шындықтары біртіндеп бірігуі мүмкін саяхатты баяндайды.

ХХІ ғасыр тарихы

ХХІ ғасырдың басында эксперименталды әдебиеттің көптеген мысалдары компьютерлер мен басқа да цифрлық технологиялардың пайда болуын көрсетеді, олардың кейбіреулері өздері ой жүгірткен ортаны пайдаланады, мысалы Патрисия Локвудтың 2021 жылғы интернет-романы туралы ешкім сөйлемейді, ол негізінен iPhone-да жазылған. Мұндай жазу әр түрлі электронды әдебиет, гипертекст және кодтық жұмыс деп аталады. Басқалары Уругвайлық америкалық жазушы Хорхе Маджфудтың "Америка патшасы" және "Ай қаласы" сияқты көпшілік көзқарасты зерттеуге назар аударды.