Даттық жазушы Свенд Оге Мадсен: Шығармашылығы мен философиясы

Кіріспе

Даниялық романист Свенд Аге Мадсен (2 қараша 1939 жылы туған) – Дания романисі. Ол көркем әдебиет жазуға кіріспес бұрын математиканы оқыған. Оның романдары көбінесе философиялық және юмористикалық сипатта болады. Оның бірнеше туындысы Данияда фильмге түсірілген. Оның жазған еңбектері өте көп, және олар көптеген тілдерге аударылған. Мадсеннің жазу стилі мен философиясы оны бүгінгі Даниядағы ең көрнекті және көп оқылатын авторлардың қатарына қойды. Оның романдары заманауи өркениетке қатысты ауыр мәселелерді бейнелейді, олардың кейбіреулері Данияда культты мәртебеге ие болған. Свенд Аге Мадсеннің романдарындағы квази-реализм мен толыққанды фантазияның арақатынасы адам өмірінің түсініксіз мәнін ойлауға жетелейді.

Жұмыс

Мадсеннің шығармашылығы үш кезеңге бөлінеді. Бірінші кезең – Франц Кафка, Сэмюэл Беккет, Ален Роб-Грийе және Джеймс Джойс сияқты жазушылардың ықпалымен жазылған абстрактілі модернистік туындылар. Бұл туындылар тілдің шындықты бейнелеу мүмкіндігін зерттейді; оларға тәжірибелік романдар «Қонақ» (Besøget, 1963) және «Қосымшалар» (Tilføjelser, 1967), «Роман емес» «Күшті суреттер» (Lystbilleder, 1964) және әңгімелер жинағы «Сегіз рет жесір» (Otte gange orphan, 1965) кіреді. Мадсен кейін бұл романдарды «анти-өнер» деп атады. Оның шығармашылығының келесі кезеңіне көшу, оның сөзімен айтқанда, «анти-өнерден» «анти-анти-өнерге» ауысу болды, ол бірінші кезеңнің нәтижесін қабылдады: «шындықты сипаттау мүмкін емес», бірақ салыстырмалы көзқарас тұрғысынан мағыналы әдебиет құруға талпынуға болады. Жобаның мақсаты – «төмен» жанрлардың (мысалы, детектив, махаббат романдары және ғылыми фантастика) шындықты құрайтын тең құнды шындықтардың мозаикасы бола алатынын көрсету еді. Бұл өзгеріс – модернистік әдебиеттен постмодернистік әдебиетке ауысуды да білдіреді. Мадсеннің шығармашылығының үшінші кезеңіне оның бұрынғы туындыларына қарағанда аз абстрактілі, көбірек реалистік, бірақ әлі де қиялы мол романдар кіреді. Сонымен қатар, Мадсен кейіпкерлердің әртүрлі романдарда қайталануын, басты кейіпкерлердің қосалқы кейіпкерлерге айналуын және керісінше көрсететін «макро» мәтін жұмысын бастады. Бұл романдардың барлығы Данияның Орхус қаласында өтеді. Мадсен ерекше оқиғалардың күрделі желісі арқылы барлық нәрсенің мүмкін болатын және философиялық ұстанымдар зерттелетін балама Орхусты жасайды. Мадсеннің соңғы әдебиеті өте ерекше, бірақ оны Латын Америкасының сиқырлы реализмімен салыстыруға болады. Оның кітаптарында кейіпкерлердің қаһарлы жағдайға тап болуы философиялық тақырыптың пайда болуына мүмкіндік береді. Мүмкін, Мадсеннің ең танымал туындысы – ағылшын тіліне аударылған «Орталық уақыттағы тәртіп пен тәртіпсіздік» (Tugt og utugt i mellemtiden, 1976) романы. Бұл романда өте алыс болашақтан келген адам 1970-ші жылдардағы Батыс әлемін «Орталық уақыт» деп аталатын дәуірдің романын жазуға бел буады. Бұл қызықты философиялық көзқарас, онда біз әдеттегідей қабылдайтын барлық нәрсе өмірге мүлдем басқаша көзқарас тұрғысынан сұраққа тартылады. Негізгі сюжет – Александр Дюма әкесінің «Граф Монте-Кристо» романының қайта жазылуы, бірақ көптеген классикалық романдарға сілтемелер де бар.

Madsen's work may be divided into three phases. The first phase comprises abstract modernist works influenced by writers such as Franz Kafka, Samuel Beckett, Alain Robbe Grillet and James Joyce. These works examine the capacity of language to depict reality; they include the experimental novels The Visit (Besøget, 1963) and Additions (Tilføjelser, 1967), the "unnovel" Pictures of Lust (Lystbilleder, 1964), and the collection of short stories Eight Times Orphan (Otte gange orphan, 1965). Madsen would later define these novels as "anti art". The change to the next phase of his work was, according to him, a shift from "anti art" to "anti anti art", which accepted the result of the first phase: "that reality can not be described", but that one may attempt to build a meaningful literature from a relativistic stance. The project was now to show how "lower" genres (such as crime fiction, romantic fiction and science fiction) could be a mosaic of equal truths that make up reality. This change is also a change from modernist literature to postmodern literature. The third phase of Madsen's work comprises some novels that are less abstract and more realistic than his earlier works, but are still highly imaginative. At the same time, Madsen started working on a "macro" text in which characters are used repeatedly in different novels, main characters becoming minor characters and vice versa. All of these novels take places in the city of Aarhus in Denmark. Through a complex net of bizarre stories, Madsen creates an alternative Aarhus in which everything is possible and extreme philosophical positions are explored. Madsen's late literature is quite unique but can perhaps best be likened to the magical realism of Latin America. A recurring trait in his books is that the characters face some sort of extreme situation which enables a philosophical theme to emerge. Perhaps Madsen's most famous work is Vice and Virtue in the Middle Time (Tugt og utugt i mellemtiden, 1976) which has been translated into English. In this novel, a man from a very distant future takes on the experiment of writing a novel of the age called Middle Time, which is the western world in the 1970s. This creates an amusing philosophical position, in which everything we take for granted is questioned in the light of a totally different perspective on life. The main plot is a rewriting of Alexandre Dumas, père's The Count of Monte Cristo, but there are references to many classic novels.