Кіріспе
1930–2009 жж. ағылшын жазушысы
Джеймс Грэм Баллард (15 қараша 1930 – 19 сәуір 2009) – ағылшын романист және әңгімеші, сатирик және эссеші. Ол адам психологиясы, технология, сексуалдық қатынастар және бұқаралық ақпарат құралдары арасындағы байланысты зерттейтін, психологиялық тұрғыдан қоздыратын туындыларымен танымал. Баллард алғаш рет «Суға батқан әлем» (1962) сияқты апокалиптикалық пост-романдық туындылары арқылы «Жаңа толқын» ғылыми фантастикасымен байланысты болды, бірақ кейіннен «Неге мен Рональд Рейганды қалаймын» (1968) және автокөлік апаттарына құмар адамдар туралы «Crash» (1973) романы кіретін «Зұлымдық көрмесі» (1970) әңгімелер жинағымен саяси дауға себеп болды. 1984 жылы Баллард «Күн империясы» соғыс романымен кеңінен танылды, бұл жапондық оккупация кезіндегі Шанхайдағы британдық баланың өмірбаяндық тәжірибесін көрсетеді; үш жылдан кейін американдық режиссер Стивен Спилберг осы атпен романды фильмге бейімдеді. Романшының жастық шағынан орта жасқа дейінгі жолы «Әйелдердің мейірімділігі» (1991) және «Өмірдің кереметтері» (2008) автобиографиясында көркемделіп баяндалған. Баллардтың ерте романдарының кейбіреулері, соның ішінде Дэвид Кроненберг түсірген «Crash» (1996) және Бен Уитли түсірген «High Rise» (2015) (1975 жылғы романның бейімделуі) фильмдерге бейімделді. Дж.Г. Баллардтың әдеби туындыларының ерекшелігінен «балардиандық» деген сөз пайда болды, ол былай анықталады: «Дж.Г. Баллардтың романдары мен әңгімелерінде сипатталған жағдайларға ұқсас немесе оларға еске түсіретін, әсіресе дистопиялық заманауилық, сұрғылт, адам жасаған ландшафттар және технологиялық, әлеуметтік немесе экологиялық дамудың психологиялық әсерлері». «Оксфорд ұлттық биографиялық сөздігі» Баллардты «Эрос, Танатос, бұқаралық ақпарат құралдары және жаңа технологиялармен» айналысатын романист ретінде сипаттайды.
Шанхай
Дж. Г. Баллард 1905-1998 жылдары Эдна Джонстоннан дүниеге келді. Мектеп жасында Баллард Шанхайдағы Қасиетті Үштік шіркеуінің кафедралық мектебінде білім алды. Екінші Қытай-Жапон соғысы (1937-1945) басталған кезде Баллардтар отбасы қала шетіндегі үйлерін тастап, Қытай қорғаушылары мен жапон басқыншылары арасындағы соғыстан қашу үшін Шанхайдың орталық бөлігіне көшіп барды. Гонконг шайқасынан кейін (8-25 желтоқсан 1941 ж.) Жапон императорлық армиясы Халықаралық елді мекенді басып алып, 1943 жылдың басында одақтас азаматтарды тұтқындады. Баллардтар отбасы Лунхуа азаматтық жиналыс орталығына жіберілді, онда олар екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін 40 отбасыға арналған екі қабатты G блогында тұрды. Лунхуа орталығында Баллард мектепке қатысты, онда мұғалімдер кәсібі бар тұтқындар еді. "Өмірдің кереметтері" автобиографиясында Баллард осы орын ауысу мен тұтқындалу тәжірибесінің "Күн империясы" романының тақырыптық негізін құрағанын айтты. Баллардтың туындыларындағы зорлық-зомбылық туралы романист Мартин Амис "Күн империясы" оны қалыптастырған нәрсеге форма береді деді. Баллард Қытайдағы жапон соғысы туралы былай деді: "Менің ойымша, соғысты бастан өткерген адамның әлемге деген көзқарасы мәңгілік өзгеріп қалады. Батыстың қала шетіндегі күнделікті өмірдің бізге ұсынатын сенімді декорациясы қиратылады; сіз құрылыс қаңқасын көресіз, содан кейін оның артындағы шындықты көресіз, және бұл қорқынышты тәжірибе болуы мүмкін".
Ұлыбритания мен Канада
1945 жылдың соңында Баллардтың анасы Дж.Г. және оның әпкесімен бірге Ұлыбританияға оралды, олар Плимут қаласында тұратын. Ол Кембридждегі Лейс мектебінде оқыды, онда жақсы жазылған эссесі үшін жүлде алды. Университетте Баллард психоанализ бен сюрреалистік суретшілердің туындыларынан шабыттанған авангардтық көркем әдебиет жазды, сонымен қатар көркем әдебиет пен медицинаны да меңгерді. Кембридждегі екінші курсында, 1951 жылдың мамырында, Хемингуэй стилінде жазылған "Қызғандыратын орталық сағат" атты әңгімесі қылмыстық әңгімелер сайысында жеңіске ие болып, Varsity газетінде жарияланды. 1951 жылдың қазан айында жарияланудан күш алып, клиникалық медицина көркем әдебиетке уақыт бөлмейтінін түсінген Баллард медицинадан бас тартып, ағылшын әдебиетін оқу үшін Куин-Мэри колледжіне түсті. Бір жылдан кейін колледжді тастап, жарнамалық мәтін жазушы, кейін энциклопедия сатушы болып жұмыс істеді. Осы уақыт аралығында Баллард әңгімелер жазуын жалғастырды, бірақ ешбір баспагер таба алмады. 1954 жылдың басында Баллард Корольдік әуе күштеріне қосылып, Канаданың Саскачеван провинциясындағы Мус-Джоудағы Корольдік Канада әуе күштерінің ұшқыштарды даярлайтын оқу базасына жіберілді. Сол кезде ол американдық ғылыми-фантастикалық журналдармен танысты, Daily Express газетінде хатшы болып жұмыс істеген Хелен Мэри Мэтьюсқа үйленді, ал 1956 жылы Баллардтың үш баласының үлкені дүниеге келді. 1956 жылдың желтоқсанында Баллард "Escapement" (New Worlds журналында) және "Prima Belladonna" (Science Fantasy журналында) әңгімелерін жариялап, кәсіби ғылыми-фантастикалық жазушы атанды. New Worlds журналының редакторы Эдвард Карнелл Баллардтың ғылыми-фантастикалық шығармаларын зор қолдау көрсетіп, оның көптеген алғашқы әңгімелерін жариялады. 1958 жылдан бастап Баллард "Химия және өнеркәсіп" ғылыми журналының редакторының көмекшісі болды. Оның өнерге деген қызығушылығы жаңадан пайда болған поп-арт қозғалысымен байланысты болды, ал 1950 жылдардың соңында Баллард жаңа романның идеяларын бейнелейтін коллаждарды көрсетті. Сонымен қатар, оның авангардтық көзқарастары басты ағымдағы ғылыми-фантастика жазушыларын алаңдатты, олардың көркемдік ұстанымдарын Баллард филистерлік деп санады. 1957 жылы Лондонда өткен Дүниежүзілік ғылыми-фантастика конвенциясына қысқа ғана уақытқа қатысқан Баллард, ол кездескен ғылыми-фантастикалық әдебиеттің түрі мен сапасына көңілі тоймады және бір жыл бойы ешбір әңгіме жазбады. Дегенмен, 1965 жылға қарай ол өзінің эстетикалық идеалдарына сай редакциялық бағыты бар авангардтық "Ambit" журналының редакторы болды.
Кәсіби жазушы
1960 жылы Баллардтар отбасы Суррейдің Шеппертон қаласына көшіп келді, ол 2009 жылы қайтыс болғанға дейін сонда тұрды. Кәсіби жазушы болу үшін Баллард негізгі жұмысын тастап, алғашқы романы «Ештеңеден соққан жел» (1962) романын екі апталық демалыс кезінде жазды. Осы сәттіліктен кейін әңгімелер жинағы жарық көрді, содан кейін әдеби өнімділіктің жарқын кезеңі басталды. 1964 жылы Мэри Баллард пневмониядан қайтыс болды, Баллард үш баласын – Джеймсті, Фэйді және Беа Баллардты тәрбиелеуге қалды. Ол қайтадан үйленбеді, бірақ оның досы Майкл Муркок Баллардқа Клэр Уолшты таныстырды, ол кейіннен оның өмірлік серігі болды. Клэр Уолш 1960 және 1970 жылдары баспа ісінде жұмыс істеді және Баллардтың әңгіме идеяларына кеңес берді. Кейін Клэр Баллардты Францияның оңтүстігіндегі София Антиполистегі эмигранттар қауымдастығымен таныстырды. 1965 жылы әйелі Мэри қайтыс болғаннан кейін Баллардтың жазуы тақырыптық байланысты әңгімелерді тудырды, олар Муркоктың «Жаңа әлемдер» журналында «Атростикалық көрме» (1970) деген атпен жарияланды. 1967 жылы романист Алгис Будрис Брайан В. Олдис, Роджер Зелазни, Сэмюэл Р. Делани және Дж. Г. Баллардты Жаңа толқын ғылыми фантастикасының жетекші жазушылары деп атады. Нәтижесінде «Атростикалық көрме» АҚШ-та құқықтық дау тудырды, себебі баспагер ғылыми фантастикалық әңгімелерде суреттелген тірі тұлғалар тарапынан қорқыныш пен жала жабу туралы сот процестерінен қауіптенді. «Атростикалық көрмеде» «Соқтығысу!» атты әңгіме автокөлік апатына құмар адамдардың психосексуалдығын зерттейді. 1970 жылы Жаңа өнер зертханасында Баллард зақымданған автомобильдердің «Соқтығысқан көліктер» көрмесін ұйымдастырды. Көрмеде өнер кураторының түсініктемесі болмағандықтан, сыншылардың ашуы мен қарапайым адамдардың вандализмге ұшырады. «Соқтығысу!» әңгімесінде және «Соқтығысқан көліктер» көрмесінде Баллард автокөлік апатындағы сексуалдық әлеуетті көрсетіп, зерттеді, бұл тақырыпты ол 1971 жылы Габриэль Дрейкпен бірге түсірген қысқа фильмде де зерттеді. Осы қызығушылықтар «Соқтығыс» (1973) романына әкелді, онда Англияның Суррей штатындағы Шеппертон қаласында тұратын Джеймс Баллард есімді басты кейіпкер бейнеленеді. 1996 жылы Дэвид Кроненбергтің фильмге бейімделуі Ұлыбританияда таблоидтардың қарсылығына тап болды, Daily Mail оны тыйым салу үшін науқан жүргізді. «Соқтығыс» романы жарық көргеннен кейінгі жылдары Баллард тағы екі роман жазды: 1974 жылғы «Бетон арал» – жылдамдығы жоғары тас жолдың бөлігіш аралында қалып қойған адам туралы және «Биік үй» – қазіргі заманғы сәнді биік үйдің тайпалық соғысқа түсуі туралы. Баллард 1970 және 1980 жылдары бірнеше роман мен әңгімелер жинағын жариялады, бірақ оның кең қауымға танылуы 1984 жылы Шанхай мен Лунхуа лагерінде өткізген жылдары негізінде жазылған «Күн империясы» кітабымен болды. Ол бестселлер атанды, Букер сыйлығының тізіміне енді және Guardian Fiction Prize және Джеймс Тейт Блэк Мемориалдық сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ аймақтық Commonwealth Writers' Prize сыйлығына ие болды. Кейінгі романдар көбінесе ғылыми фантастикадан алыстап, дәстүрлі қылмыс романының элементтерімен айналысты. Баллардқа 2003 жылы CBE ордені ұсынылды, бірақ ол оны «біздің ауыр монархиямызды қолдауға көмектесетін руритандық шарад» деп атап, қабылдаудан бас тартты. 2006 жылдың маусым айында оған омыртқаға және қабырғаларға метастаз берген терминалды простата қатерлі ісігі диагнозы қойылды. Оның өмірінде жарық көрген соңғы кітабы – диагноз қойылғаннан кейін жазылған «Өмірдің кереметтері» автобиографиясы болды. Оның соңғы жарияланған «The Dying Fall» әңгімесі 1996 жылы британдық Interzone ғылыми-фантастикалық журналының 106-шы санында жарық көрді. Кейін ол 2009 жылдың 25 сәуірінде The Guardian газетінде жарияланды. Ол Кенсал Грин зиратында жерленген.
Өлгеннен кейін жариялау
2008 жылдың қазан айында, қайтыс болғанға дейін, Баллардтың әдеби агенті Маргарет Ханбери Франкфурт кітап жәрмеңкесіне Баллардтың "Менің дәрігеріммен әңгімелер: Өмірдің мәні, болған жағдайда" деген жұмыс атауымен кітаптың жоспарын әкелді. Сөз болатын дәрігер – Лондон Империал колледжінің онколог профессоры Джонатан Уаксман, ол Баллардты простата қатерінен емдеген. Бұл кітаптың бір бөлігі қатерлі ісік және Баллардтың онымен күресі туралы болғанымен, ол одан әрі кең тақырыптарға көшуі тиіс еді. 2009 жылдың сәуірінде The Guardian басылымы HarperCollins баспасының Баллардтың "Менің дәрігеріммен әңгімелері" кітабын аяқтау мүмкін болмағанын және оны жариялау жоспарларынан бас тартқанын хабарлады. 2013 жылы Британ кітапханасының каталогында "Vermilion Sands әңгімесі (черновик)" деп тіркелген және Бернард Сигудтың редакциялаған 8000 сөздік мәтіні, "Le labyrinthe Hardoon" деген атпен француз тілінде қысқа мерзімге Éditions Tristram баспасынан шықты, циклдың бірінші әңгімесі ретінде, B. Сигуд, Дэвид Прингл және Кристофер Дж. Бекетт оны "1955 жылдың соңы/1956 жылдың басы" деп шамалап санады. J. G. Баллардқа арналған әңгімелер жинағы "Жер астынан хабарлар" (Reports From the Deep End) (Лондон: Titan Books, 2023, Максим Якубовски мен Рик Макграт редакциялаған), Б. Сигудтың түпнұсқа басылымын Д. Принглдің шамамен 9400 сөзге дейін толықтырған "Хардон лабиринті" әңгімесін қамтуы мүмкін еді, бірақ J. G. Баллардтың мұрагерлері жобаны тоқтатты.
Мұрағат
2010 жылдың маусым айында Британ кітапханасы Баллардтың жеке мұрағатын британ үкіметінің мүліктік салықтан бас тарту схемасы арқылы иеленді. Мұрағатта Баллардтың романдарының он сегіз қолжазбасы, оның ішінде 840 беттік "Күн империясы" романының қолжазбасы, сондай-ақ өмірі бойына жазысқан хаттары, күнделіктері мен фотосуреттері бар. Бұған қоса, "The Unlimited Dream Company" атты екі машинаға терілген қолжазба Техас университетінің Гарри Рэнсом орталығында сақтаулы.
Дистопиялық көркем әдебиет
Автобиографиялық романдарын қоспағанда, Баллард көбінесе апокалиптикалық дистопия жанрында жазды. Оның осы тұрғыдағы ең танымал романы — Crash, онда кейіпкерлер (басты кейіпкер, Баллард есімді) жалпы алғанда, және әсіресе танымал көлік апаттарының қатыгез психосексуалдыққа құмарлығына ден қояды. Баллардтың романы Дэвид Кроненбергтің әдебиетке алынған туындысына айналды. Баллардтың жанкүйерлері арасында оның «Vermilion Sands» (1971) атты әңгімелер жинағы ерекше құрметке ие, ол ұмытылған жұлдыздар, ақылдан безген мұрагерлер, өте эксцентрикалық суретшілер және оларды қамтамасыз ететін саудагерлер мен ерекше қызметшілер мекендейтін шөл даладағы курорттық қалада өрбиді. Әрбір әңгімеде ерекше экзотикалық технологиялар кездеседі, мысалы, бұлттан мүсін жасайтын суретшілер эксцентрикалық көрермендерге өнер көрсетеді, өлең жазатын компьютерлер, опералық дауысы мен сәйкес эгосы бар орхидеялар, фототроптық түрленетін суреттер және т.б. Баллардтың басты тақырыптарына сәйкес, әсіресе технологиялық мазохизмге байланысты, бұл әдепсіз және таңғажайып технологиялар Вермильон құмдарындағы адами кемеден қалғандардың қараңғы және жасырын тілектері мен жоспарларына қызмет етеді, көбінесе психологиялық тұрғыдан қиын және физикалық жағдайға әкеледі. Баллард «Vermilion Sands» кітабына кіріспесінде осы жинақты өзінің сүйіктісі деп атайды. Осыған ұқсас, оның «Memories of the Space Age» жинағы 1960-1970 жылдардағы американдық ғарыш зерттеулерінің дамуынан туындаған жеке және ұжымдық психологиялық салдарларды, сондай-ақ бастапқы терең архетипілік мотивацияларды зерттейді. Уилл Селф өзінің көптеген туындыларын «идеалданған, қоршалған қауымдастықтар; байлар және байлықтың бос еңбегі [қайда] виртуалды әлем осы қоршалған құрылыстардың нысанында нақтыланады» деп сипаттады. Ол осы ойдан туған жағдайларда «шынайы ләззат жоқ; секстің құны белгіленген және сезімсіз, ал табиғатпен байланыс жоқ. Бұл қауымдастықтар содан кейін зорлық-зомбылыққа ұшырайды» деп қосты. Алайда, Будрис оның туындыларын «Ж.Г. Баллардтың романының басты кейіпкері болу үшін немесе онда екінші дәрежелі рөлде ойнау үшін, сіз ғылыми білімнің барлық саласынан қол үзген болуыңыз керек» деп сынады. Романдарынан өзге, Баллард қысқа әңгімелерді кеңінен пайдаланды. 1950-1960 жылдары жарық көрген оның алғашқы туындыларының көп бөлігі қысқа әңгімелерден тұрды, соның ішінде «Chronopolis» сияқты ықпалды туындылар бар. Баллард туралы эссесінде Уилл Уайлс оның қысқа әңгімелерінің «үй ішіндегі кеңістіктерге, жиһазға және техникаға деген қызығушылығын» қалай білдіретінін атап өтеді, сондай-ақ «бұл алаңдаушылыққа толы болғанша бұрмаланатын кеңістік» дейді. Ол былай деп қорытындылады: «Баллард көрген және романдары арқылы білдірген нәрсе – технологиялық әлемнің, соның ішінде біздің құрылыс ортамыздың біздің санамыз бен денемізге тигізетін әсерінен басқа ештеңе емес». Баллард «инвертті Крузоизм» терминін енгізді. Алғашқы Робинзон Крузо өз еркінен тыс құтылған болса, Баллардтың кейіпкерлері көбінесе өздерін құлатуды таңдайды; сондықтан инвертті Крузоизм (мысалы, «Concrete Island»). Бұл тұжырымдама адамдардың қасақана алыс аралда қалу себебін түсіндіреді; Баллардтың еңбегінде кемеден құтылған адам болу – құлдыққа түсіру сияқты емес, сауықтыру және күш беру процесі, адамдарға мағыналы және маңызды өмір сүруге мүмкіндік береді.
Теледидар
1965 жылғы 13 желтоқсанда BBC Two телеарнасы Питер Поттердің режиссерлігімен «Тринадцать к Центаврусу» атты әңгіменің бейімделуін көрсетті. Бір сағаттық драма «Белгісіздерден» алғашқы маусымның бір бөлігі болды және Дональд Хьюстон доктор Фрэнсис рөлінде, ал Джеймс Хантер Абель Грэйнджер рөлінде ойнады. 2003 жылы Баллардтың «The Enormous Space» әңгімесі (алғаш рет 1989 жылы «Interzone» ғылыми-фантастикалық журналында жарияланған, кейіннен Баллардтың «War Fever» әңгімелер жинағына енген) Ричард Керсон Смиттің «Үй» атты BBC телефильміне бір сағаттық бейімделуге айналды, оны ол өзі де режиссерлік етті. Сюжет орта тапқа жататын бір адамның сыртқы әлемді тастап, үйіне қамалып, жалғыз өмір сүруін баяндайды.
Ықпал
Баллардты киберпанк қозғалысының маңызды алдастығы ретінде Брюс Стерлинг Mirrorshades антологиясына кіріспесінде және автор Уильям Гибсон атады. Баллардтың американдық саясатын пародизациялаған «Неге мен Рональд Рейганды құшақтағым келеді» атты памфлеті, кейіннен оның тәжірибелік романы «Атростикалық көрме» бөлігі ретінде жарияланды, 1980 жылғы Республикалық Ұлттық Конвентте әзілшілер тарапынан көшіріліп таратылды. 1970 жылдардың басында Брайтон қаласындағы кітап сатушы Билл Батлер памфлет сатқаны үшін Ұлыбританияның арсыздық заңдары бойынша сотталды. 2002 жылы жарық көрген «Шаян догс: Адамдар және басқа жануарлар туралы ойлар» кітабында философ Джон Грей Баллардтың өз идеяларына зор ықпал еткенін мойындайды. Кітаптың баспагері Баллардтың: «Шаян догс адам болудің барлық болжамдарымызға күдік тудырады және олардың көпшілігі – қате екенін көрсетеді» деген сөзін келтіреді. Грей «New Statesman» журналында Баллардпен болған кешкі ас туралы қысқа эссе жазды, онда ол: «Көптеген адамдардан айырмашылығы, менің қиялымды қоздырған оның дистопиялық көрінісі емес. Мен үшін оның туындылары лирикалық болды – құлайтын ландшафттардан табылған сұлулықтың бейнесі» деді. Әдебиет теорияшысы Брайан МакХейл «Атростикалық көрменің» «ғылыми фантастикалық топостарға негізделген постмодернистік мәтін» екенін айтады. Ли Киллоу Баллардтың «Vermilion Sands» атты маңызды әңгімелер жинағын өзінің «Aventine» жинағына шабыт көзі ретінде тікелей сілтеме жасайды, ол да танымал тұлғалар мен эксцентриктерге арналған шалқыған курорт, онда ерекше немесе бекершілік жаңа технологиялар қараңғы ниеттер мен құштарлықты білдіруге мүмкіндік береді. Терри Даулингтің «Twilight Beach» ортасы да «Vermilion Sands» және Баллардтың басқа туындыларының әсеріне тап болды. Жан Бодрияр «Simulacra and Simulation» кітабында «Crash» романын «симуляция әлемінің алғашқы ұлы романы» деп атады. Баллард сонымен қатар әртүрлі медиа арасындағы қарым-қатынасқа қызығушылық танытты. 1970 жылдардың басында ол Өнер және технология зерттеу институтының қамқоршылар кеңесінің мүшесі болды.
Популярлы музыкада
Баллардтың танымал музыкаға елеулі әсері болды, оның туындылары лирикалық бейнелердің негізі ретінде қолданылды, әсіресе британдық постпанк және индустриалдық топтар арасында. Мысалдарға Джон Фокстың "Metamatic" альбомы, "Exodus" тобының "The Atrocity Exhibition Exhibit A" альбомы, Joy Division тобының әртүрлі әндері (әсіресе "Closer" альбомынан "Atrocity Exhibition" және "Unknown Pleasures" альбомынан "Disorder"), Hawkwind тобының "High Rise" әні, The Normal тобының "Warm Leatherette" әні және Дэнни Браунның "Atrocity Exhibition" әні жатады. Ән жазушылар Тревор Хорн мен Брюс Вулли Баллардтың "The Sound Sweep" әңгімесінің The Buggles тобының "Video Killed the Radio Star" хитіне шабыттандырғанын айтады, ал The Buggles тобының екінші альбомына "Vermillion Sands" атты ән енді. 1978 жылғы постпанк тобы Comsat Angels өз атын Баллардтың әңгімелерінің бірінен алды. Британдық электрондық музыка тобы The Human League-тің ертедегі инструменталды трекі "4JG" авторға құрмет ретінде Баллардтың инициалдарынан тұрады (бұл Roxy Music тобының "2HB" әніне жауап ретінде жасалған). Уэльстік рок-тобы Manic Street Preachers өздерінің "Mausoleum" әнінде Баллардпен жасалған сұхбаттан үзіндіні пайдаланды. Сонымен қатар, Manic Street Preachers тобының "A Billion Balconies Facing the Sun" әні Дж.Г. Баллардтың "Cocaine Nights" романынан алынған бір шумақтан алынған. Ағылшын тобы Klaxons өзінің тұңғыш альбомын Баллардтың әңгімелер жинағының атымен – "Myths of the Near Future" деп атады. Empire of the Sun тобы өз атын Баллардтың романынан алды.
2024 жылғы Мет Галада
2024 жылғы Мет-Галаның киім коды «Уақыт бағы» болды, ол Баллардтың 1962 жылғы «Уақыт бағы» атты әңгімесінен шабыттанды.
Радио
1988 жылдың қараша/желтоқсан айларында CBC радиосының ғылыми-фантастикалық «Vanishing Point» сериясы Дж. Г. Баллардтың әңгімелерінен жеті бөлімдік мини-сериал көрсетті, оған «Escapement», «Dead Astronaut», «The Cloud Sculptors of Coral D», «Low Flying Aircraft», «A Question of Re-entry», «News from the Sun» және «Having a Wonderful Time» аудио бейімдемелері кірді. 2013 жылдың маусым айында BBC Radio 4 радиостанциясы «Суға батқан әлем» және «Конкретті арал» туындыларын «Қауіпті көріністер» деп аталатын антиутопиялық көркем әдебиет маусымының аясында эфирге шығарды.