Кіріспе

Израиль немесе Исраил Мендель Каплан (14 сәуір 1913 - 4 сәуір 1985), "Рэб Мендель" деп аталатын американдық православиелік еврей раввині және жазушысы. Ол Чикагодағы еврей теологиялық колледжінде және Филадельфиядағы Талмудтық ешивада оқытушы ретінде танымал болды, онда ол православие дінінің болашақ көптеген басшыларына кеңес берді.

Ерте өмір

Исраил Мендель Каплан Польшаның Баранович қаласында (қазіргі Баранавичи, Беларусь) Авраам мен Эстер Капланның отбасында дүниеге келген. Авраам заңгер, ал Эстер қоғамдық жұмыстарға қатысып, иешива үшін қаражат жинап, кедейлерді тамақтандыратын. Бар-мицвадан кейін Каплан Ешива Охель Тора Барановичте оқыды. Ол өте үмітті оқушы болып саналды және Вассерманның ұлы Нафталиге зерттеу серіктесі ретінде тағайындалды. Уассерманға иешива үшін ақша жинау үшін шетелге бару қажет болғанда, Каплан оның орнына лекция оқыды. Кейіннен ол Ерхом Левовичтің "Мир" ешивасында оқыды. 1939 жылдың соңында Польшаға шабуыл кезінде Барановичтің еврейлері өмірлерін сақтап қашу үшін қашып кетті. Вассерман өзінің ешива студенттеріне сол кездегі тәуелсіз Вильняға, Литваға қайта топтасуға кеңес берді. Осы уақытқа дейін үйленген Каплан отбасымен бірге сол жерге көшіп келіп, Ицхак Зев Соловеичтің қолында білім алады. 1940 жылдың маусым айында Кеңес Одағы Вильнюсті басып алған кезде еврейлердің өмірі төзімсіз болды. Мыр иешивасының мүшелері мен басқа босқындар сияқты Каплан да нацистік және кеңестік биліктен қашу үшін виза алды. Ол Голландия консулынан де-факто баратын жер визасын алды, бірақ Жапонияның вице-консулы Чиуне Сугихарадан қажетті транзиттік визаны ала алмады, бұл оның отбасына Жапония арқылы жол жүріп, соңғы, шынайы бағытты күтуге мүмкіндік береді. Алайда олар пойызға мініп, Ресейдің порттық қаласы Владивостокқа қарай жол тартты. Оның ұлы Хаим Озер пойыз саяхатта дүниеге келді. Жапония аумағына қайықпен кіргеннен кейін Каплан Ресейге, ақырында Сібірге депортацияланады деп күтті. Жапондықтар оны кез келген визаны көрсетуді талап етті, бірақ ол оларға жалған визаны көрсетті. Аңталмайтын жағдай, ол мөрмен бекітіліп, қабылданды және отбасы Кобеге, содан кейін Шанхайға қарай жалғасты. Оның ұлы Шимон Шанхайда дүниеге келді, ал ортаңғы ұлы Хаим Озер ауырып, сол жерде қайтыс болды. Ол студенттерге "алар маған ағылшынша оқып берсе, мен оларға "Чикаго трибьюн" газетін оқып үйретемін" деген ұсыныс жасады. Оның әлемдегі жағдайларды түсіну қабілеті мен күнделікті газеттің жолдарының арасында оқу (әлі де тілге көмек қажет болғанымен) оны студенттің құрметтеріне бөленді. Қыздары орта мектепте оқи бастағанда, әйелі олармен бірге Бруклинге (Нью-Йорк) көшіп барды. Каплан өзінің табысын ұлғайтқанда қызының оқу шығындарын өтеуге арналған Капланның шарапхана корпорациясын құрды. 1965 жылы Каплан Нью-Йорктегі отбасына қосылды және Филадельфиядағы Талмудтық Йешивада бірінші деңгейлі орта мектептен кейінгі сыныпты оқытуды бастауға шақырылды. Ол жұмысқа орналасып, жатақханада тұрып, әр демалыс сайын әйелі мен отбасына Бруклинге баратын. Каплан өзінің көлігін жөндеуді немесе жолдың шетінен кездейсоқ автостопкерлерді алуды өзінің қадір-қасиетімен тең деп санамады. Гутман үйлесімді іздеп жүрген кезде, ол Элхонон Вассерманнан бірқатар перспективалар туралы сұрады, ал Вассерман Капланды ұсынды. Гутман: "Өзіңнің ұлың Нафтоли сәл жақсы емес пе?" деп қарсылық білдірді. Вассерман: "Менің Нафтолым жақсы бала, бірақ ол Менделге тең келмейді" деп жауап берді. Сара Бейла 2008 жылы қайтыс болды. Рейчел, Дэвид Лопианның әйелі; Ерухом Каплан 2022 жылы қайтыс болды; Шайым Озер Каплан, 1942 жылы туған, Шанхайда қайтыс болды; Шимон; және Эстер, Шаул Хатнердің әйелі.

Шығармалары

Nesivei Yam ("Теңіз жолдары") Талмуд трактаты Киддушин туралы повестерді қамтиды (2005).