Кіріспе

Ежелгі Шри-Ланканың сәулет өнерінде Анурадапура патшалығынан (б.з.д. 377-1017) Канди патшалығы (1469-1815) аралығында әр түрлі формалар мен сәулет стилі бар. Сингаль сәулет өнерінде Солтүстік Үндістанның ежелгі әсерлері де бар. Буддизм Шри-Ланканың сәулет өнеріне біздің заманымыздан бұрын 3 ғасырда енгізілгеннен кейін елеулі әсер етті. Ежелгі Шри-Ланканың сәулет өнері негізінен діни болды, 25 -тен астам буддалық монастырлар стилі бар. Елеулі ғимараттарға Анурадхапура патшалығындағы Джетаванарамайя мен Руванвелисайя ступалары және одан әрі Полоннарува патшалығында (11-13-ғасырлар) кіреді. Сигирия сарайы ежелгі сәулет өнерінің шедеврі болып саналады, Япахуадағы бекініс пен Кандидегі Тіс ғибадатханасы да сәулет қасиеттерімен ерекшеленеді. Ежелгі Шри-Ланка архитектурасы тұрақтылық үшін де маңызды, әсіресе Сигирия экологиялық таза құрылым ретінде жобаланған. Монастырлар құрылыстың құрылысын сипаттайтын Манджушри Васту Видья Састра қолжазбасын пайдалана отырып жобаланды. Мәтін санскрит тілінде, бірақ сингала қарпімен жазылған. Бұл жазу V ғасырдан басталған деп есептеледі. Ол тек буддалық монастырлар туралы және Махаяна мектебінен шыққан. Тек индуистік ғибадатханалар туралы ғана жазылған, қазіргі кездегі үнді трактаттарында мұндай ештеңе жоқ. Дамбулла, Ситулпахуа, Мулкиригала үңгір кешендері - бұл аралдың бастапқы сәулет өнері дамуын көрсететін маңызды үңгір ғибадатханалары. Калудия Покуна, Михинтале үңгірлеріндегі ғибадатхана кірпіш қабырғалармен, гранит терезелер мен төбелермен салынған. Гал вихара, Полоннарува және Дамбулла үңгірлеріндегі ғибадатханалар бастапқыда үңгірлердегі ғибадатханалар ретінде салынған, кейіннен үңгірлердегі ғибадатханалар бейнелер үйлеріне айналдырылды.

Дагобалар немесе ступалар

Шри-Ланканың дагобалары немесе ступалары аралдың сәулет және инженерлік дамуы үшін маңызды. Шри-Ланкада жобаланған және салынған ступалар - бұл қазіргі заманға дейінгі әлемге белгілі ең үлкен кірпіш құрылымдар. Демала Маха Сеяның шеңберінің көлемі 2011 фут (613 м), ал ол аяқталған кезде Джетаванарамайя әлемнің кез келген бөлігінде салынған ең үлкен ступа болды. Жетаванрамайя - ежелгі әлемдегі үшінші ең биік ғимарат.

Қатты сарайлар

Сигирия тауларының басында да сарай болған. Бұл көк сарайдың контурлары, орналасуы және бірнеше егжей-тегжейлі ерекшеліктері әлі күнге дейін көрінеді. Жоғарғы сарай төменгі сараймен қатар орналасқан, бірақ әлдеқайда биік орналасқан. Оның көрнекі галереясы бар. Бастапқыда қабатты ғимарат болған ең ішкі патшалық үйден 360 градус бойына қаланың бақтары мен ауылдың көрінісі тамаша көрінеді. Ол жерде бірінен соң бірі іргетасы қаланған аулалар, бөлмелер мен төбелер болды.

Бассейннің құрылысы

Анурадхапурадағы Куттам Покуна патшалық моншаның құрылысының ең жақсы үлгілерінің бірі болып табылады. Ұзын-ұзын, тар баспалдақтардан өтіп, ұзын-ұзын, көлденең көлге жетті. Суды жақын маңдағы каналдан жер асты құбырлары арқылы екі макара гаргуль арқылы ваннаға әкелді. Тас су бұғаты су бұғаттау клапаны және пайдаланылған судың шығуы ретінде қызмет етті. Сонымен қатар, қазір қираған киім ауыстыратын бөлме бар. Анурадхапура дәуіріндегі басқа да керемет бассейндер дизайны, мысалы "Екілі бассейндер" Куттам Покуна, "Лотос бассейн" Нелум Покуна, "Жылы су тоғаны" Жантагара Покуна, Ат Покуна су қоймасы үшін салынған және "Қара су бассейн" Калудия Покуна. Сондай-ақ, Сигирия цитадельінде су бұлақтары бар көлдер мен тоғандардың маңызды сериясы бар, бұл ежелгі Шри-Ланкадағы гидротехниканы таң қалдырады.

Аудиториялар залдары

Сондай-ақ, Полоннарувада екі тамаша аудиторияның қалдықтары бар. Олар - Паракрамбахудың қоғамдық аудиториясы және Нисанка Малланың кеңес палатасы. Паракрамабахудың кеңес палатасы үш қабатты ұзын түсті құрылым болып, кең террасада, солтүстікке қарай салынған және екі сатылы кіреберіспен жабдықталған, олардың арасында жер деңгейінде өткел бар. Полоннарувадағы кеңес залдарындағы бағаналар төменгі жағында төрт бұрышты, ортасында сегізбұрышты және жоғары жағында тағы да төрт бұрышты.

Ауруханалар

Аурухана архитектурасының кейбір тұжырымдарын Михинтале мен Полоннарувадағы монастырь ауруханаларынан алуға болады. Бұл аурухананың жоспарын Коломбодағы Ұлттық музейден көруге болады. Ішкі және сыртқы аулалар болды, ал тікбұрышты ішкі аулада бірнеше камералар, дәретханалар мен ванналар болды, олардың бір шетінде шығу бар. Бір камерада емдік ванна бар еді. Алахананың камералары емес, ұзын жатақханалары болды. Сырт аулада асхана, ыстық су моншасы, қоймалар мен дәріханалар орналасқан. Ауруханаларды қоршап тұрған қабырға. Терезелерден басқа екі ашық ауланың болуы ғимараттың ішінде максималды желдету мен ауаның еркін айналымын қамтамасыз етті.

Үйлер

Киринди ойя маңында б.з.д. 450 жылы салынған вариччи (уатт және дауб) үйі табылған. Тағы бір Адалла, Виравиладан табылған, ал Валагампаттуда біздің заманымыздың 50-ден 400-ге дейінгі аралықтағы үйлер туралы деректер табылған. Ас үйдегі ыдыстар әлі де сол жерде. Орта ғасырларда байлар тас, балшықтан және әкпен салынған, төбелері тақтайдан, қабырғалары ақтайтын үлкен үйлер салған. Ол жерде есігі мен терезелері бар бөлмелер мен пәтерлер бар еді. Терезеде фан-шамды болды. Есіктерде кілттер, құлыптар мен ілгектер болды. Үйлердің ауласы мен балконы болған. Қамырды сору үшін бөлек бөлмелер, қамырды сақтау үшін қойма немесе атува және арбаларды ұстау үшін қоралар болды. Сонымен қатар, латралар да айтылған. Алайда барлық үйлерде кішкентай ас үйлер болды.

Сәулетшілер

Архитекторлар құрылыс ортасына көңіл бөледі. Бір үңгірдегі жазуда "қаланың сәулетшісі" туралы айтылған. Ғылыми тұрғыдан, жоғары сапалы құрал-жабдықтармен салынған. Мысалы, кейбір тас тақтайшалар өте дәл кесілгендіктен, олардың жалғаулары көрінбейді, ал тақтайшалардың арасына ештеңе кіргізілмейді. Эшли де Вос бұл үшін тіпті қазіргі кезде де күрделі құралдар қажет екенін айтады. Ұзындығы 6 метр болатын жұқа тас тақтайшаларды көтеру және орналастыру үшін құрылыс механикасын білу керек еді. Де Вос сонымен қатар Шри-Ланкада әлемдегі алғашқы алдын ала жасалған ғимараттар болған болуы мүмкін деп болжайды. Кейбір бөлмелер бөлек дайындалып, содан кейін біріктірілді.

Өнер

Бұл жерде техникалық шеберлікпен қатар өнер де бар еді. Бұл 8 ғасырдан бастап сәнді түрде салынған тас бағаналардан көрінеді. Олардың әр түрлі үлгілері бар. Нисанка латта мандапаяның лотос тұқымынан жасалған бағаналары Оңтүстік Азия архитектурасында ерекше. Ағаштан жасалған қыш тек қақпақ немесе арка сияқты құрылымдық қауіп болған кезде ғана кірпішпен жұмыс істеуге қолданылған.

Су

Ситала Малигава деп аталатын арал павильондары сумен қоршалған. Солардың ішінде лотостар өскен көлдер де болды. Полоннарувадағы патшалық бақтарда әртүрлі пішінді және өлшемді оншақты жеке аталатын тоғандар болды. Сигирияның сегізбұрышты тоғаны болды. Олардың бірі жыланның бұрандасына ұқсаса, екіншісі ашық лотосқа ұқсайды. Анурадхапурадағы Куттам Покунада көлдер бірте-бірте терең емес, терең болып өсті. Негізгі құрал-жабдықтар да ұмытылмады: Нандана бақшасында үлкен, жарқыраған ванна бөлмесі болды.

Ауамен салқындату

Ежелгі заманда ауамен салқындату әдісі болған. Құрылыстың төбесінде бұқаның кептірілген терісі бекітілді. Бірнеше құбырлардан су тамшылап, жаңбырдың әсерін туғызып, салқын жел жіберді. Қабырғадағы суреттер мезгілге қарай өзгертілді: ыстық мезгілге арналған салқындату суреттері және салқын мезгілге арналған жылыту суреттері.

Құрылыс материалдары

Құрылысшылар кірпіш, тас және ағаш сияқты әр түрлі материалдармен жұмыс істеді. Бұрыш және дөңгелек кірпіш аркалар, күмбездер мен күмбездер салынған. Тас бетін ғимараттардың тірек қабырғалары ретінде қолданған. Сигириядағы айна қабырғасы мен кірпіш баспалдақ тақтада тұр. VI ғасырда құрылысшылар әк тастан қатты гнейске ауысты. Полоннарувадағы ватадаждың қабырғалары жоғарғы қабаттың биіктігіне дейін таспен салынған. Паракрамабаху сарайының жоғарғы қабатына апаратын граниттен жасалған баспалдақтың ең төменгі сатысы әлі де көрінеді. 5 ғасырдағы орман монахтары қолданған жапырақ шатырларда мұқият егжей-тегжейлі жасалған.

Ағаш

Алайда, ежелгі сәулет өнерінің тас сәулет өнерінен айырмашылығын атап өту керек. Тас қалдықтары адастырушы. Ол негізінен ағаштан жасалған, саздан немесе таспен қапталған қабырғалармен салынған сәулет өнерінің түрі болды. 3 ғасырдан бастап ағаштан жасалған күрделі ғимараттар болған. Сигирияның ағаштан және кірпіштен салынған, бірнеше қабырғалы шатырлы қақпасы болды. Бұған бүгінгі күні сақталған ағаш бағаналар дәлел. Ағаш жүк көтеріп тұрды. Ағаштан жасалған қоршаулар Б.з.д. 4 ғасырда салынған Анурадхапураның шығыс кіреберісіндегі қақпа үйінде тұтас ағаштар пайдаланылған. Полоннарува мен Пандуаснуварадағы сарайлар кірпішпен салынған тік жарылыстар көрсетеді, онда ағаш бағаналар ағаштардың тұтас сабақтарынан тұрады, олар жоғарғы қабаттар мен шатырдың жүктемесін көтеріп тұрды. Бұл саңылауларда әлі күнге дейін ағаш бағана тұрған тастар сақталған. Манджусри сильпа мәтінінде ағаш кесу және дәмдеу әдістері сипатталған. Жас ағаштар жаңа айда, ағаш құрамында қант мөлшері төмен болған кезде таңдалып, кесілген, сондықтан ағашқа зиянды жәндіктер тартылған жоқ. Тас қалдықтары ағаш ұсталық техникасының қолданылғанын көрсетеді. Балта, балта және кесуші - ағаш өңдеуде қолданылатын жалпы құралдар. Саддхармарат навали ағаш ұстасының екі түрі туралы айтады. Ағашқа шірімеу үшін май жағу керек, ал оны туралау үшін отқа жағып, қыздыру керек еді.