Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Шри-Ланканың сәулет өнерінде Анурадапура патшалығынан (б.з.д. 377-1017) Канди патшалығы (1469-1815) аралығында әр түрлі формалар мен сәулет стилі бар. Сингаль сәулет өнерінде Солтүстік Үндістанның ежелгі әсерлері де бар. Буддизм Шри-Ланканың сәулет өнеріне біздің заманымыздан бұрын 3 ғасырда енгізілгеннен кейін елеулі әсер етті. Ежелгі Шри-Ланканың сәулет өнері негізінен діни болды, 25 -тен астам буддалық монастырлар стилі бар. Елеулі ғимараттарға Анурадхапура патшалығындағы Джетаванарамайя мен Руванвелисайя ступалары және одан әрі Полоннарува патшалығында (11-13-ғасырлар) кіреді. Сигирия сарайы ежелгі сәулет өнерінің шедеврі болып саналады, Япахуадағы бекініс пен Кандидегі Тіс ғибадатханасы да сәулет қасиеттерімен ерекшеленеді. Ежелгі Шри-Ланка архитектурасы тұрақтылық үшін де маңызды, әсіресе Сигирия экологиялық таза құрылым ретінде жобаланған. Монастырлар құрылыстың құрылысын сипаттайтын Манджушри Васту Видья Састра қолжазбасын пайдалана отырып жобаланды. Мәтін санскрит тілінде, бірақ сингала қарпімен жазылған. Бұл жазу V ғасырдан басталған деп есептеледі. Ол тек буддалық монастырлар туралы және Махаяна мектебінен шыққан. Тек индуистік ғибадатханалар туралы ғана жазылған, қазіргі кездегі үнді трактаттарында мұндай ештеңе жоқ. Дамбулла, Ситулпахуа, Мулкиригала үңгір кешендері - бұл аралдың бастапқы сәулет өнері дамуын көрсететін маңызды үңгір ғибадатханалары. Калудия Покуна, Михинтале үңгірлеріндегі ғибадатхана кірпіш қабырғалармен, гранит терезелер мен төбелермен салынған. Гал вихара, Полоннарува және Дамбулла үңгірлеріндегі ғибадатханалар бастапқыда үңгірлердегі ғибадатханалар ретінде салынған, кейіннен үңгірлердегі ғибадатханалар бейнелер үйлеріне айналдырылды.
The architecture of ancient Sri Lanka displays a rich diversity, varying in form and architectural style from the Anuradhapura Kingdom (377 BC–1017) through the Kingdom of Kandy (1469–1815). Sinhalese architecture also displays many ancient North Indian influences. Buddhism had a significant influence on Sri Lankan architecture after it was introduced to the island in the 3rd century BC, and ancient Sri Lankan architecture was mainly religious, with more than 25 styles of Buddhist monasteries. Significant buildings include the stupas of Jetavanaramaya and Ruwanvelisaya in the Anuradhapura kingdom and further in the Polonnaruwa Kingdom (11th–13th centuries). The palace of Sigiriya is considered a masterpiece of ancient architecture and ingenuity, and the fortress in Yapahuwa and the Temple of the tooth in Kandy are also notable for their architectural qualities. Ancient Sri Lankan architecture is also significant to sustainability, notably Sigiriya which was designed as an environmentally friendly structure. Monasteries were designed using the Manjusri Vasthu Vidya Sastra, a manuscript which outlines the layout of the structure. The text is in Sanskrit but written in Sinhala script. The script is believed to be from the 5th century, It is exclusively about Buddhist monasteries and is clearly from the Mahayana school. The text shows much originality and there is nothing similar in the existing Indian treatises, which deal only with Hindu temples. Cave complexes of Dambulla, Situlpahuwa, Mulkirigala are significant cave temples which demonstrate rudimentary architectural developments of the island. The Kaludiya Pokuna, Mihintale cave temple was constructed with brick walls, granite window openings, and ceilings. The Gal vihara, Polonnaruwa and the cave temples of Dambulla were initially constructed as cave temples, later on the cave temples were converted to image houses.
Дагобалар немесе ступалар
Шри-Ланканың дагобалары немесе ступалары аралдың сәулет және инженерлік дамуы үшін маңызды. Шри-Ланкада жобаланған және салынған ступалар - бұл қазіргі заманға дейінгі әлемге белгілі ең үлкен кірпіш құрылымдар. Демала Маха Сеяның шеңберінің көлемі 2011 фут (613 м), ал ол аяқталған кезде Джетаванарамайя әлемнің кез келген бөлігінде салынған ең үлкен ступа болды. Жетаванрамайя - ежелгі әлемдегі үшінші ең биік ғимарат.
The dagobas or stupas of Sri Lanka are significant to the architectural and engineering development in the island, stupas designed and constructed in Sri Lanka are the largest brick structures known to the pre modern world. Demala Maha Seya, which was never completed, had a circumference of 2011 feet (613 m), Jetavanaramaya at the time of its completion was the largest stupa constructed in any part of the world at 122 m in height. Jetavanaramaya was also the third tallest building in the ancient world, Early provincial vatadages have been in the form of a square
Қатты сарайлар
Сигирия тауларының басында да сарай болған. Бұл көк сарайдың контурлары, орналасуы және бірнеше егжей-тегжейлі ерекшеліктері әлі күнге дейін көрінеді. Жоғарғы сарай төменгі сараймен қатар орналасқан, бірақ әлдеқайда биік орналасқан. Оның көрнекі галереясы бар. Бастапқыда қабатты ғимарат болған ең ішкі патшалық үйден 360 градус бойына қаланың бақтары мен ауылдың көрінісі тамаша көрінеді. Ол жерде бірінен соң бірі іргетасы қаланған аулалар, бөлмелер мен төбелер болды.
There was a palace on top of Sigiriya rock as well. The outlines, layout and several detailed features of this Sky Palace are still visible. There was an upper palace that ran parallel to the lower one, but at a much higher elevation. It had a viewing gallery. The innermost royal abode, which was originally a storeyed structure, had a magnificent 360 degree view of the city gardens and countryside below. There was a series of successive courtyards, chambers, and terraces connected by stairs and paved pathways.
Бассейннің құрылысы
Анурадхапурадағы Куттам Покуна патшалық моншаның құрылысының ең жақсы үлгілерінің бірі болып табылады. Ұзын-ұзын, тар баспалдақтардан өтіп, ұзын-ұзын, көлденең көлге жетті. Суды жақын маңдағы каналдан жер асты құбырлары арқылы екі макара гаргуль арқылы ваннаға әкелді. Тас су бұғаты су бұғаттау клапаны және пайдаланылған судың шығуы ретінде қызмет етті. Сонымен қатар, қазір қираған киім ауыстыратын бөлме бар. Анурадхапура дәуіріндегі басқа да керемет бассейндер дизайны, мысалы "Екілі бассейндер" Куттам Покуна, "Лотос бассейн" Нелум Покуна, "Жылы су тоғаны" Жантагара Покуна, Ат Покуна су қоймасы үшін салынған және "Қара су бассейн" Калудия Покуна. Сондай-ақ, Сигирия цитадельінде су бұлақтары бар көлдер мен тоғандардың маңызды сериясы бар, бұл ежелгі Шри-Ланкадағы гидротехниканы таң қалдырады.
Kuttam Pokuna in Anuradhapura provides one of the best examples of the construction of a royal bath. A flight of long narrow steps led to an oblong shaped pond that had graduated gangways. The water was conducted by underground pipelines from the canal nearby and led into the bath by two makara gargoyles. A stone water lock acted as water locking valve and an exit for used water. There is also a now ruined changing room. Other magnificent pool designs in Anuradhapura era such as "Twin Ponds" Kuttam Pokuna, "lotus Pond" Nelum pokuna, "hot water pond" janthagara Pokona, ath Pokuna built for water storage and "black water pool" Kaludiya Pokuna are significant. Also there are significant series of ponds and pools which contains water fountains at the Sigiriya citadel, which marvels the hydro engineering in the ancient Sri Lanka.
Аудиториялар залдары
Сондай-ақ, Полоннарувада екі тамаша аудиторияның қалдықтары бар. Олар - Паракрамбахудың қоғамдық аудиториясы және Нисанка Малланың кеңес палатасы. Паракрамабахудың кеңес палатасы үш қабатты ұзын түсті құрылым болып, кең террасада, солтүстікке қарай салынған және екі сатылы кіреберіспен жабдықталған, олардың арасында жер деңгейінде өткел бар. Полоннарувадағы кеңес залдарындағы бағаналар төменгі жағында төрт бұрышты, ортасында сегізбұрышты және жоғары жағында тағы да төрт бұрышты.
Polonnaruwa also has the remains of two magnificent audience halls. They are the public audience halls of Parakramabahu and council chamber of Nissanka Malla. Parakramabahu's council chamber was a three tiered oblong structure built on a broad terrace, facing north, and consisted of an entrance provided with two flights of steps, having a gangway in between at ground level. The pillars in the council halls at Polonnaruwa are square at the bottom, octagonal in the middle and square again at the top.
Ауруханалар
Аурухана архитектурасының кейбір тұжырымдарын Михинтале мен Полоннарувадағы монастырь ауруханаларынан алуға болады. Бұл аурухананың жоспарын Коломбодағы Ұлттық музейден көруге болады. Ішкі және сыртқы аулалар болды, ал тікбұрышты ішкі аулада бірнеше камералар, дәретханалар мен ванналар болды, олардың бір шетінде шығу бар. Бір камерада емдік ванна бар еді. Алахананың камералары емес, ұзын жатақханалары болды. Сырт аулада асхана, ыстық су моншасы, қоймалар мен дәріханалар орналасқан. Ауруханаларды қоршап тұрған қабырға. Терезелерден басқа екі ашық ауланың болуы ғимараттың ішінде максималды желдету мен ауаның еркін айналымын қамтамасыз етті.
Some idea of hospital architecture can be inferred from the monastic hospitals at Mihintale and Polonnaruwa. This hospital plan can be seen at the National Museum, Colombo. There was an inner and outer court and the rectangular inner court had a series of cells, toilets and bath, with an exit at one end. One cell had a medicinal bath. Alahena had long dormitories instead of cells. The outer court accommodated a refectory, a hot water bath, storerooms and dispensary. A wall cordoned off the hospitals. The provision of two open courts in addition to windows ensured maximum ventilation and free circulation of air within the building itself.
Үйлер
Киринди ойя маңында б.з.д. 450 жылы салынған вариччи (уатт және дауб) үйі табылған. Тағы бір Адалла, Виравиладан табылған, ал Валагампаттуда біздің заманымыздың 50-ден 400-ге дейінгі аралықтағы үйлер туралы деректер табылған. Ас үйдегі ыдыстар әлі де сол жерде. Орта ғасырларда байлар тас, балшықтан және әкпен салынған, төбелері тақтайдан, қабырғалары ақтайтын үлкен үйлер салған. Ол жерде есігі мен терезелері бар бөлмелер мен пәтерлер бар еді. Терезеде фан-шамды болды. Есіктерде кілттер, құлыптар мен ілгектер болды. Үйлердің ауласы мен балконы болған. Қамырды сору үшін бөлек бөлмелер, қамырды сақтау үшін қойма немесе атува және арбаларды ұстау үшін қоралар болды. Сонымен қатар, латралар да айтылған. Алайда барлық үйлерде кішкентай ас үйлер болды.
A house dated to 450 BCE, built of warichchi (wattle and daub) has been discovered near Kirindi oya. Another has been found at Adalla, Wirawila, and at Valagampattu evidence has been discovered of houses dating from 50 CE to 400 CE. The kitchen utensils are still there. In medieval times, the rich had large houses built of stone, mortar and lime, with tiled roofs and whitewashed walls. There were rooms and apartments with doors and windows. The windows had fanlights. The doors had keys, locks, and hinges. The houses had compounds or courtyards and balconies. There were separate rooms for pounding paddy, a storeroom or atuva for paddy, and sheds for keeping chariots. Latrines are also mentioned. All houses however had small kitchens.
Сәулетшілер
Архитекторлар құрылыс ортасына көңіл бөледі. Бір үңгірдегі жазуда "қаланың сәулетшісі" туралы айтылған. Ғылыми тұрғыдан, жоғары сапалы құрал-жабдықтармен салынған. Мысалы, кейбір тас тақтайшалар өте дәл кесілгендіктен, олардың жалғаулары көрінбейді, ал тақтайшалардың арасына ештеңе кіргізілмейді. Эшли де Вос бұл үшін тіпті қазіргі кезде де күрделі құралдар қажет екенін айтады. Ұзындығы 6 метр болатын жұқа тас тақтайшаларды көтеру және орналастыру үшін құрылыс механикасын білу керек еді. Де Вос сонымен қатар Шри-Ланкада әлемдегі алғашқы алдын ала жасалған ғимараттар болған болуы мүмкін деп болжайды. Кейбір бөлмелер бөлек дайындалып, содан кейін біріктірілді.
There were architects to attend to the built environment. A cave inscription refers to a "city architect". Building was done scientifically, using superior instruments. For example, some stone slabs were so precisely cut that the joints are hardly visible and nothing could be inserted between the slabs. Ashley de Vos points out that this would require sophisticated instruments even today. Lifting and placing of slender stone slabs, twenty feet long, would have needed knowledge of structural mechanics. De Vos also suggests that Sri Lanka may have had the first pre fabricated buildings in the world. Some sections of the monastic buildings were prepared separately and then fitted together.
Өнер
Бұл жерде техникалық шеберлікпен қатар өнер де бар еді. Бұл 8 ғасырдан бастап сәнді түрде салынған тас бағаналардан көрінеді. Олардың әр түрлі үлгілері бар. Нисанка латта мандапаяның лотос тұқымынан жасалған бағаналары Оңтүстік Азия архитектурасында ерекше. Ағаштан жасалған қыш тек қақпақ немесе арка сияқты құрылымдық қауіп болған кезде ғана кірпішпен жұмыс істеуге қолданылған.
There was artistry in addition to technical finesse. This is illustrated in the elegantly executed stone pillars dating from the 8th century. They are in various designs. The lotus stalk pillars of the Nissanka Latha Mandapaya are unique in South Asian architecture. Lime mortar was used in brickwork only when there was a structural risk such as a vault or an arch.
Су
Ситала Малигава деп аталатын арал павильондары сумен қоршалған. Солардың ішінде лотостар өскен көлдер де болды. Полоннарувадағы патшалық бақтарда әртүрлі пішінді және өлшемді оншақты жеке аталатын тоғандар болды. Сигирияның сегізбұрышты тоғаны болды. Олардың бірі жыланның бұрандасына ұқсаса, екіншісі ашық лотосқа ұқсайды. Анурадхапурадағы Куттам Покунада көлдер бірте-бірте терең емес, терең болып өсті. Негізгі құрал-жабдықтар да ұмытылмады: Нандана бақшасында үлкен, жарқыраған ванна бөлмесі болды.
There were island pavilions surrounded by water called Sitala Maligawa. There were ponds with lotuses. The royal gardens in Polonnaruwa had dozens of individually named ponds in different shapes and sizes. Sigiriya had an octagonal pond. Polonnaruwa had one resembling the coils of a serpent and another like an open lotus. Kuttam Pokuna in Anuradhapura had a graduated series of ponds going from shallow to deep. Essential facilities were not forgotten: the Nandana Gardens had a large gleaming bathroom.
Ауамен салқындату
Ежелгі заманда ауамен салқындату әдісі болған. Құрылыстың төбесінде бұқаның кептірілген терісі бекітілді. Бірнеше құбырлардан су тамшылап, жаңбырдың әсерін туғызып, салқын жел жіберді. Қабырғадағы суреттер мезгілге қарай өзгертілді: ыстық мезгілге арналған салқындату суреттері және салқын мезгілге арналған жылыту суреттері.
There was an air cooling method in the ancient period. A dried buffalo skin was fixed above the roof of the building. Water dripped onto it from several pipes, creating the effect of rain and sending in a cooling breeze. Pictures on walls were changed according to the season; cooling pictures for the hot season and warming pictures for the cool season.
Құрылыс материалдары
Құрылысшылар кірпіш, тас және ағаш сияқты әр түрлі материалдармен жұмыс істеді. Бұрыш және дөңгелек кірпіш аркалар, күмбездер мен күмбездер салынған. Тас бетін ғимараттардың тірек қабырғалары ретінде қолданған. Сигириядағы айна қабырғасы мен кірпіш баспалдақ тақтада тұр. VI ғасырда құрылысшылар әк тастан қатты гнейске ауысты. Полоннарувадағы ватадаждың қабырғалары жоғарғы қабаттың биіктігіне дейін таспен салынған. Паракрамабаху сарайының жоғарғы қабатына апаратын граниттен жасалған баспалдақтың ең төменгі сатысы әлі де көрінеді. 5 ғасырдағы орман монахтары қолданған жапырақ шатырларда мұқият егжей-тегжейлі жасалған.
Builders worked with a variety of materials, such as brick, stone and wood. Corbelled and circular brick arches, vaults and domes were constructed. Rock faces were used as supporting walls for buildings. The platform carrying the mirror wall at Sigiriya and the brick flight of steps stand on steep rock. Around the 6th century, the builders had moved from limestone to the harder gneiss. The vatadage in Polonnaruwa had walls that were constructed of stone to the height of the upper storey. The lowest step of an imposing granite stairway that led to the upper storey of Parakramabahu's palace can still be seen. Meticulous detailing had been done in the leaf huts used by the forest monks of the 5th century.
Ағаш
Алайда, ежелгі сәулет өнерінің тас сәулет өнерінен айырмашылығын атап өту керек. Тас қалдықтары адастырушы. Ол негізінен ағаштан жасалған, саздан немесе таспен қапталған қабырғалармен салынған сәулет өнерінің түрі болды. 3 ғасырдан бастап ағаштан жасалған күрделі ғимараттар болған. Сигирияның ағаштан және кірпіштен салынған, бірнеше қабырғалы шатырлы қақпасы болды. Бұған бүгінгі күні сақталған ағаш бағаналар дәлел. Ағаш жүк көтеріп тұрды. Ағаштан жасалған қоршаулар Б.з.д. 4 ғасырда салынған Анурадхапураның шығыс кіреберісіндегі қақпа үйінде тұтас ағаштар пайдаланылған. Полоннарува мен Пандуаснуварадағы сарайлар кірпішпен салынған тік жарылыстар көрсетеді, онда ағаш бағаналар ағаштардың тұтас сабақтарынан тұрады, олар жоғарғы қабаттар мен шатырдың жүктемесін көтеріп тұрды. Бұл саңылауларда әлі күнге дейін ағаш бағана тұрған тастар сақталған. Манджусри сильпа мәтінінде ағаш кесу және дәмдеу әдістері сипатталған. Жас ағаштар жаңа айда, ағаш құрамында қант мөлшері төмен болған кезде таңдалып, кесілген, сондықтан ағашқа зиянды жәндіктер тартылған жоқ. Тас қалдықтары ағаш ұсталық техникасының қолданылғанын көрсетеді. Балта, балта және кесуші - ағаш өңдеуде қолданылатын жалпы құралдар. Саддхармарат навали ағаш ұстасының екі түрі туралы айтады. Ағашқа шірімеу үшін май жағу керек, ал оны туралау үшін отқа жағып, қыздыру керек еді.
It is important to note, however, that the ancient architecture was not stone architecture. The stone remains seen are misleading. It was primarily timber architecture, with mud or masonry walls. There were sophisticated wooden buildings from the 3rd century. Sigiriya had an elaborate gatehouse made of timber and brick masonry with multiple tiled roofs. The massive timber doorposts remaining today indicate this. The timber carried the load. Frames were made out of whole trunks of trees. The gatehouse at the eastern entrance to Anuradhapura built in the 4th century BC used whole trees. The palaces at Polonnaruwa and Panduwasnuwara show vertical crevices in the brickwork where wooden columns, consisting of entire trunks of trees, carried the load of the upper floors and roof. These openings still retain the spur stones upon which the wooden column once stood. The text of the Manjusri silpa describes methods for the cutting and seasoning of wood. Mature trees were selected and cut in the new moon when the sugar content in timber was lower, so that destructive woodboring insects were not attracted to the timber. The stone remains show that sound carpentry techniques were employed. The axe, adze and chisel were the common tools used in timber work. Saddharmarat navali mentions two practices of carpentry. Oil was applied to timber to prevent decay, and wood was heated to straighten it.