Кіріспе

Ступалар, сондай-ақ, сетиялар деп аталады, ежелгі Шри-Ланканың сәулет өнерінің ерекше түрі болып саналады. Буддизмнің ықпалымен Шри-Ланкадағы сәулет саласында бірнеше өзгерістер болды. Бұл өзгерістердің ішінде ступаның орны ерекше. Ступа сондай-ақ Чайтия, Дагаба, Тхупа, Сея және Вегера сияқты синонимдік атаулармен белгілі. Шри-Ланкада салынған ступалар - заманауи заманға дейінгі әлемге белгілі ең үлкен кірпіш құрылымдар. Рев. Махинда теро Буддизмді Анурадхапура патшасы Деванампия Тиссаның (307267 б.з.д.) тұсында енгізді. Шри-Ланканың ежелгі қасиетті астанасы Анурадхапурада патша Нандана мен Махамега патшалық ләззат бақтарын Маха Сангаға арнағаннан кейін Анурадхапура Маха Вихараясын салған. Шри-Ланкада табылған ең көне ескерткіш - ступа, ол жарты шар тәрізді күмбез, оның үстінде шпиль (кота) бар. Махиянганадағы Раджа Маха Вихара - ежелгі Шри-Ланканың алғашқы ступасы. Кейін көптеген ступалар салынды, олардың ішіндегі ең үлкені - Джетаванарамайя.

Ступалардың тарихы

Шри-Ланкада Будданың өмірінде ступалар салынған екі оқиға бар. Осындай жағдайлардың бірі - Махиянганадағы Махиянганадағы Раджа Маха Вихарадағы цетияның құрылысы, онда Будданың Саманға берген шашы бар. Екінші мысал - Тирияяда Оккалападан (қазіргі Янгон) келген ағайынды саудагерлер Тапусса мен Бхалликаға берілген Шаш монументтерін сақтайтын ступаның құрылысы. Шаш монументінің ағаларға сыйға берілуі туралы пали типитакасында нақты айтылған. Бұл оқиға осы жерден табылған санскрит тілінде жазылған жазуда айтылған. Ступалар әк гипстермен қапталған, гипстердің үйлесімдері жобаның талаптарына сәйкес өзгертілген, пайдаланылған заттарға әк, саз, құм, қиыршық тас, ұсақталған мұхит қабықтары, қант сиробы, жұмыртқаның ақтығы, кокос суы, өсімдіктер шайырлары, кептіру майы, желім және ақ құмырсқалардың сілекейі кіреді.]] Махасена патша (276-303 ж.ж.) ең үлкен Джетавананы салған деп есептеледі, оның диаметрі негізінен 367 фут (112 м). Қазіргі биіктігі 71 метр болса да, бастапқы биіктігі 400 метр болған деп есептеледі. Жетавананың басты ерекшелігі - оның негізі, ол 8 метр тереңдікте орналасқан. Жетавананың биіктігі мен тұғырының тереңдігі шамамен бірдей. Сондай-ақ, Михинталеде Арахат Махинда патшамен кездескен жерде, Магама, Дигхавапи (Ампара маңы), Катарагама және басқа жерлерде үлкен ступалар салынған. Шри-Ланкадағы "ступаларды" салушылар Санчиде және Үндістанның басқа жерлерінде салынған осындай ескерткіштердің жобаларына жақын болды. Үлкен ескерткіштерде күмбез үш негізді платформадан көтерілді. Құраның үстінде ағаштан немесе тастан жасалған төрт бұрышты қоршау орнатылған, кейіннен ол құрғақ таспен жасалған текшеге айналған. Құрамына енген тас бағана қоршаудан жоғары көтерілді. Ступаның басына шатыр немесе шатырлардың сериясы орнатылған.

Кішкентай ступалар

Михинталедегі Кантака Чайтия - шағын сарайдың керемет үлгісі. Онда ең жақсы тас оюлар мен терракота фигуралар бар. Олар бүгінгі күнге дейін жақсы сақталған. Бұл шатияда тағы бір қызықты ерекшелік - "вахалкада" немесе алдыңғы бөлік. Жануарлардың бейнелері, құмыралар мен жапырақтар және басқа да таныс әшекейлік мотивтер оюланған. Бұл алдыңғы бөлшектер негізінен көрінеді және негізгі нүктелерге қарайды.

Ватадаж

IV ғасырдан кейін бұл ғимаратты салу іс жүзінде аяқталғанын байқауға болады. Содан кейін Анурадхапурадағы Тхупараманы үлгі ретінде қолданып, кішігірім ғимараттар салынды. Бұл типті vatadage немесе ротонда деп атады. Бұл үйдің түбірлі реликвиясы, Анурадхапурадағы Тхупарама мен Ланкарамадан басқа, ең жақсы мысал Полоннаруауада көрінеді. Тағы екі әдемі ғимарат - Полоннарува мен Тирияя маңындағы Медиригирияда, Анурадхапура Тринкомали жолының жанында орналасқан. Бұл дөңгелек сарайлар кішігірім ступаларды қоршап, олардың айналасында ағаш бағаналар тұрды. Кейіннен олардың орнына ойылған тас бағаналар орнатылды. Бағандар сыртқа қарай көлемін азайта отырып, төрт-екі концентрикалық шеңберге орналастырылған.

Ступалармен байланысты ежелгі технология

Жоғарыда аталған нысандарды қамтитын ступаларды салуда қолданылатын технологияны зерттеу маңызды. Ступаның іргетасын оның көлеміне сай салуды зерттей отырып, ежелгі дәуірлерде кең тараған ғылым мен геометрия білімінің қолданылуы туралы түсінік алуға болады. Жетванадағы қазба жұмыстары ступаның негізі өте берік және берік болғанын растайды. Бұл мүсіні сонау дәуірдегі өнердің шеберлігінен көрінеді. Жетәунарамайяның құрылысына қажетті материалдар қалайша осындай биіктікке жеткізілді деген сұрақ туындайды.