Кіріспе

Ористано (oriˈstaːno) – Италиядағы қала және коммуна, Сардиния аралының орталық-батыс бөлігіндегі Ористано провинциясының орталығы. Қала Кампидано жазығының солтүстік бөлігінде орналасқан. 16 шілдеде 1974 жылы провинциялық орталық ретінде құрылған. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 31 671 адамды құрайды. Ористано экономикасы негізінен қызмет көрсету, ауыл шаруашылығы, туризм және шағын кәсіпорындарға негізделген.

Тарих

Ористано бұрын византиялықтармен Аристонис (византиялық грек тілінде: Αριστάνις) деп белгілі болған және ежелгі финикиялық Отока (қазіргі Санта-Джиуста) елді мекеніне жақын орналасқан. 1070 жылы маңызға ие болды, себебі сарациндердің жиі шабуылдарының нәтижесінде архиепископ Торкоторио оны бұрынғы жақын маңдағы Тарос қаласындағы епископтық орынға айналдырды. Сонымен қатар, ол Арбореяның "Юдикатының" (патшалыққа балама) астанасы болды. Осының салдарынан бекіністер жобаланды, бірақ олардың құрылысы судья Мариано II билікке келгенге дейін жалғасты. Орта ғасырларда Ористано бүкіл Сардиния аралы үшін билікке таласты, сондықтан басқа Сардиния патшалықтарына қарсы соғыстар жүргізді, бұл Мариано IV (1347–75) және оның ұлы Хью III (1376–1383) және оның қызы Элеонора (1383–1404) тұсында аралды толығымен басып алу әрекетімен аяқталды. Арбореяның Юдикаты Санлури шайқасынан шамамен 10 жыл өткен соң, 1420 жылы таратылған соңғы Сардиния патшалығы болды. Арагондықтар оны Маркесатқа айналдырды және 1478 жылы Макомер шайқасынан кейін, соңғы маркиз Леонардо Алагон көтерілісінен кейін Арагон Корольдігінің каталондық әскерлері басып алды. Одан кейін Ористано тарихы Сардиния аралының тарихымен байланысты болды, оны арагондық-испандық (1708 жылға дейін) және пиемонттық (1720 жылдан бастап) биліктері, содан кейін Италияның бірігуі сипаттады. 1921 жылдың сәуір айында Дэвид Кова, Эмилио Луссу, Камилло Бельени және басқа Сардиниялық Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері қалада Сардиниялық әрекет партиясын құрды.

Негізгі көрікті жерлер

Сент-Кристофоро мұнарасы, әлде Мариано II мұнарасы деп те аталады, 1290 жылы салынған. Ол биік және сот кезінде салынған ескі қабырғалардың қалған ең көрнекті дәлелі, себебі ол оның негізгі қақпаларының бірі болған. Портикедданың Торрионе ("Үлкен мұнарасы"). Қамалда қирағаннан кейін Мариано II билігінде қайта салынған Әулие Мария соборы (1130). Марианоның бастапқы құрылысынан апсиданың және қоңырау мұнарасының негізі ғана сақталған, сондай-ақ ортағасырлық мүсіндері бар готикалық Римэдио капелласы бар. Ішкі аулада көне византиялық құрылыстың бөліктерін көруге болады. 17 ғасылдың жаңарту жұмыстарына Архивьето ("Кіші архив капелласы") капелласы жатады. Қазіргі барокко стилі көбінесе 19 ғасылдың қалпына келтіру жұмыстарының нәтижесі. Собор судьялар мен олардың отбасыларын жерлеу үшін пайдаланылған деген болжам бар, бірақ кейінгі билік олардың барлық іздерін жойды. Ішінде Нино Пизаноның жасаған "Жарғы" ағаш мүсіні орналасқан. Әулие Франциск Ассизский шіркеуі 1200 жыл шамасында салынған және қазір неоклассикалық стильде. Оның ішінде 14 ғасырға жататын валенсиялық шеберлердің туындысы саналған Никодимнің Христианын бейнелейтін ағаш мүсіні бар. Санта-Кьяраның францискандық шіркеуі (1428 жылы киеленген) француз готикалық стиліндегі, бір кемелі және шаршы апсиді бар ғимарат. Кармин шіркеуі мен монастыры Ористанодағы барокко-рокко архитектурасының ең жақсы үлгілерінің бірі. Әулие Себастьян шіркеуі – ортағасырлық қабырға сыртындағы жалғыз шіркеу, яғни қабырғадан тыс жерде орналасқан. Әулие Доминик шіркеуі (Сан-Доминик) 1634 жылы Пьетро Флорес бауырласының бастамасымен және жергілікті дворян Балдассаре Дедонидің қаржылық қолдауымен салынған. Азаматтар да қабір орны үшін жер бөлігін алу үшін қайырымдылық жасаған. Ғимарат тікбұрышты бөлме болып табылады, оның оң жақ қабырғасында екі капелла орналасқан: біреуі Әулие Винсентке, екіншісі Исаның атына арналған. Ең бастысы, онда бас алтарь ретінде қызмет еткен ағаштан жасалған алтарь бар, онда Әулие Доминик және басқа да қасиеттілерге арналған нишалар орналасқан. 1832 жылы діни ордендер таратылғаннан кейін, сол кезге дейін басқарған доминикандықтар шіркеуді Исаның қасиетті атының архиконфратерниясына тапсырды. Содан кейін ол бірнеше рет жаңартылып, киелі статусынан айырылып, қазіргі уақытта конгрестер мен концерттерге арналған зал ретінде пайдаланылады. Массама ауылында 8 ғасылдың вестгот өнерінің ықпалына түскен "Рухтар ораториясы" деп аталатын романға дейінгі шағын шіркеу орналасқан.

Са Сартилья және басқа да іс-шаралар

Са Сартиглия, әйтпесе бастапқыда Сартилья деп аталған, 500 жылдан бері Ористанода Карнавал жексенбісі мен Марди Града күндері өткізіліп келе жатқан ат спорты турнирі. Жексенбідегі турнирді фермерлер корпорациясы (Гремио) ұйымдастырады, ал Марди Градағы турнирді ағаш шеберлерінің Гремиосы ұйымдастырады. Оның ежелгі кастильдік тегі болуы мүмкін. Зерттеушілер М. Фальчи мен М. Зукка 1543 жылға жатқан алғашқы турнир туралы қолжазбаны тапты, ал кейінгі жергілікті тарихшы Пау бұл турнир испандықтар аралға басқанға дейін Ористанода пайда болған деп санайды. Шындығында, 14 ғасырда Сиеналық Әулие Екатерина ағылшын монахына жазған хатында Арборея судьясы он жылдық крест жорығы үшін екі галера мен мың атты әскер бере алатынын мәлімдеген. Бұл хат турнирдің бұрыннан өткізілгенін немесе жақын арада өтетінін нақты дәлелдемесе де, сол кезде Ористано және оның төңірегіндегі ауылдарда жылқы шаруашылығының маңыздылығын көрсетеді. "Сартиглия" атауы Сортиджадан шыққан, ол латын сөзі Сортиколадан туындаған, ол Сорс сөзінің кішіртпе түрі. Сорс сөзі тек тағдыр мен бақытты ғана емес, сонымен қатар "сақина" дегенді де білдіреді. Сақина – бұл ортасында тесігі бар қалайы жұлдыз, ол соборға жақын жердегі көшеде аттың биіктігінен асылған лентадан ілінеді. Маска киген аттылар семсерлерімен осы сақинаны ұстауға тырысады, ал олардың жылқылары жан-жаққа шауып, үлкен жылдамдықпен өтеді, бұл туралы бұрыш пен барабанмен хабарланады және қала орталығынан иіріліп өтетін құмды жолмен жылдамдық алады. Әр күні ұсталған жұлдыздардың саны корпорацияларға егін мен ағаш өңдеу жұмысынан қандай байлық әкелетінінің белгісі болып табылады. Са Сартиглияның соңында, ескі қабырғалардың ішінде, сол маска киген аттылар мен әйелдер басқа құмды жолмен жүріп өтеді, олардың керемет шеберлігін көрсетеді, сонымен қатар екі және үш атқа мінгендердің арасында түрлі акробатикалық тәсілдерді орындайды. Бұл Ла Парилья деп аталады және күн батумен аяқталады. Екі сынақтың да жетекшісі Су Компонидори деп аталады, яғни "басқарушы" деген мағынаны білдіреді. Ол корпорация мүшелері тарапынан таңдалады, олар оның атын Candlemas-қа дейін жарияламайды, осы кезде Su Majorale оны тағайындалған адамға тікелей хабарлайды, содан кейін аттарды мұқият таңдау және тиісті жаттығулар басталуы мүмкін. Ол еркек те, әйел де емес, андрогин, жер сияқты, және турнирдің соңында, "Мамырдың кішкентай қуыршағы" (Sa Pippia 'e maiu) – лентаға оралған гүлдер шоғымен көрермендер мен қаланы баталайды, бұл турнирдің өзінен бұрын пайда болған деп саналады, содан кейін басқа аттылар бірінші рет, содан кейін жалғыз, шапшаң жылқыларына арқасымен мініп, аспанға қарайтын жүзімен жүреді.

Көлік

Ористаноға Сардинияның Ольбия және Порто-Торрес порттарынан, сондай-ақ аралдың ірі қалалары Кальяри мен Сассариден пойызбен баруға болады. Ористанодан провинцияның барлық ауылдарына орталықта орналасқан Пьяцца Г. Манноға жақын автобус станциясынан кететін автобустармен жетуге болады. Бұған қоса, жеке компания Кальяри Эльмас әуежайына күніне екі рет автобус қатынайды. Сапар шамамен 2 сағатқа созылады. Ористано қаласы Феносу әуежайымен және жүк тасымалдау теңіз портымен қамтамасыз етілген. Бірақ әуежай қазір жұмыс істемейді.

Климат

Ористанода субтропикалық Жерорта теңізі климаты, ыстық жаздар мен жұмсақ қыстар басылады. Жерорта теңізі климатына тән болатын нөлге жауын-шашынның таралуы маусымдық ерекшеліктерге байланысты, көбісі қыс айларында жауады. Құрғақ ауа-райына қарамастан, жазғы түндер жылу және ылғалды болып сақталады.