Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс рыцарі, ақыны және композиторы (шамамен 1220 ж. қайтыс болды).
German knight, poet, and composer (died c. 1220)
Вольфрам фон Эшенбах (; шамамен 1160/80 – шамамен 1220) – неміс рыцарі, ақын және композитор, ортағасырлық неміс әдебиетінің ең ұлы дастандық ақындарының бірі саналады. Миннезингер ретінде ол лирикалық өлеңдер де жазды.
Wolfram von Eschenbach (; c. 1160/80 – c. 1220) was a German knight, poet and composer, regarded as one of the greatest epic poets of medieval German literature. As a Minnesinger, he also wrote lyric poetry.
Өмір
Вольфрамның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Оның есімі аталған тарихи құжаттар табылмады, ал оның шығармалары ғана дәлелдің жалғыз көзі болып табылады. «Парзиваль» еңбегінде ол «wir Beier» («біз бавариялықтармыз») дейді; оның шығармаларының диалектісі Шығыс франкондық. Осы және бірқатар географиялық сілтемелерге сүйене отырып, қазіргі Вольфрамс-Эшенбах, 1917 жылға дейін Обершенбах, қазіргі Бавариядағы Ансбах маңында, оның туған жері деп ресми түрде жарияланды. Дегенмен, дәлелдер сенімсіз және мәселелерсіз емес – Баварияда кем дегенде төрт басқа да Эшенбах аталған елді мекендер бар, сонымен қатар Вольфрамс-Эшенбах Вольфрамның заманында Бавария герцогтығының (Альтбайерн) құрамына кірмеген. Манес қолжазбасында бейнеленген қару-жарақ 14 ғасыр суретшісінің қиялынан туған, «Парзивальдағы» Қызыл рыцарь бейнесіне сүйене отырып салынған, және Вольфраммен геральдикалық байланысы жоқ. Вольфрамның еңбектері бірнеше мүмкін демеушілерді (ең сенімдісі – Тюрингияның Герман I) көрсетеді, бұл оның өмірінде бірнеше сарайда қызмет еткенін көрсетеді. Ол, әдетте, бай адам болмаған, өйткені өзінің кедейлігі туралы жиі айтатын. «Парзиваль» еңбегінде Вольфрам өзінің сауатсыз екенін мәлімдейді; бұл талапты кейбір ғалымдар күдікпен қарайды, бірақ бұл мәлімдеменің рас екенін анықтау қиын, тіпті кейбір заманауи адамдарға сенуге де қиын. Бірақ көптеген зерттеушілер оны дұрыс деп санайды. Томас Маннның «Сыртқы тау» романында «Орта ғасырдың ең ұлы ақыны Вольфрам фон Эшенбах оқи да, жаза да білмеген» делінген. Оның өлеңдері диктант бойынша жазылған. Оның білімі кең және алуан түрлі болған, бірақ нақты емес. Ол, әрине, француз тілін білген, бірақ толыққанды емес, оның жеке есімдері француз сөздері мен тіркестерін дұрыс түсінбегенін көрсетеді.
Little is known of Wolfram's life. There are no historical documents which mention him, and his works are the sole source of evidence. In Parzival, he talks of wir Beier ("we Bavarians"); the dialect of his works is East Franconian. On the basis of this and a number of geographical references, the present day Wolframs Eschenbach, until 1917 Obereschenbach, near Ansbach in present day Bavaria, has been officially designated as his birthplace. However, the evidence is circumstantial and not without problems there are at least four other places named Eschenbach in Bavaria, and Wolframs Eschenbach was not part of the Duchy of Bavaria (Altbayern) in Wolfram's time. The arms shown in the Manesse manuscript come from the imagination of a 14th century artist, drawing on the figure of the Red Knight in Parzival, and have no heraldic connection with Wolfram. Wolfram's work indicates a number of possible patrons (most reliably Hermann I of Thuringia), which suggests that he served at a number of courts during his life. He was presumably not a wealthy man, as he made frequent allusions to his own poverty. In his Parzival, Wolfram states that he is illiterate; while the claim is treated with scepticism by some scholars, the truth of the assertion, difficult for some moderns to believe, is impossible to ascertain. But it has been credited by many commentators. It is noted in Thomas Mann's The Magic Mountain that "the greatest poet of the Middle Ages, Wolfram von Eschenbach, could neither read nor write," and the Catholic Encyclopedia observes: "Wolfram in his Parzival tells us explicitly that he could neither read nor write. His poems were written down from dictation. His knowledge was extensive and varied rather than accurate. He certainly knew French, but only imperfectly; for his proper names often show a curious misunderstanding of French words and phrases."
Парзиваль
Вольфрам бүгінде өзінің «Parzival» шығармасымен танымал, оны кейде барлық неміс тіліндегі Артур романтарының ең ұлысы деп есептейді. Кристиан де Тройестің аяқталмаған «Персевал, ле Конте дю Грааль» шығармасына негізделген бұл туынды, неміс тілінде Киелі Граальді (Вольфрамның түсіндіруі бойынша – қымбат тас) тақырыбына арналған алғашқы жұмыс болып табылады. Ақын поэмада Кристианның (аяқталмаған) нұсқасына деген наразылығын білдіреді және оның ақпарат көзі Прованстан келген Киот деген ақын екенін мәлімдейді.
Wolfram is best known today for his Parzival, sometimes regarded as the greatest of all German Arthurian romances. Based on Chrétien de Troyes' unfinished Perceval, le Conte du Graal, it is the first extant work in German to have as its subject the Holy Grail (in Wolfram's interpretation a gemstone). In the poem, Wolfram's narrator expresses disdain for Chrétien's (unfinished) version of the tale, and states that his source was a poet from Provence called Kyot.
Титурел және Виллехальм
Вольфрам тағы екі повесть шығармасының авторы: фрагментарлық «Титурел» және аяқталмаған «Виллехальм». Бұл екеуі де «Парзивальдан» кейін жазылған, ал «Титурелде» Герман I-нің өлімі айтылады, бұл оны 1217 жылдан кейін деп нақтылайды. «Титурел» екі фрагменттен тұрады, олар Шионатуландер мен Сигунның ( «Парзивальда» бейнеленген ғашықтар) тарихын баяндайды. Бірінші фрагмент басты кейіпкерлер арасындағы махаббаттың тууына арналған. Екінші фрагмент мүлдем өзгеше. Шионатуландер мен Сигун орманға жалғыз қалғанда, тыныштықтарын кенеттен бір құпия иттің келуі бұзады, оның мойынында рубиндермен жазылған әңгіме бар. Сигун әңгімені оқып алуға асығады, бірақ ит қашып кетеді. Шионатуландер оны іздеуге шығады, бірақ, «Парзивальдан» белгілі болғандай, ол іздеу кезінде қаза табады. «Виллехальм» – көне француз «шансон де жест» поэмасы «Алисканс» негізінде жазылған аяқталмаған туынды, маңызды еңбек саналады және 78 қолжазбада сақталған. Оқиға христиандар мен сарацендер арасындағы діни соғыстар аясында өтеді. «Виллехальм» сарацен ханшайымын ұрлап, оны христиан дініне көшіріп, әйел етіп алады. Сарацен патшасы қызын құтқару үшін әскер жинап әкеледі. Поэма ортағасырлық әдебиеттің көптеген ерекшеліктерін көрсетеді: христиандардың сарацен армиясынан жеңіске жеткені, Вильгельмнің немере інісі, жас рыцарь Вивианның қайғылы өлімі, сондай-ақ ерлік батылдық пен рухани тазалықтың үлгісі.
Wolfram is the author of two other narrative works: the fragmentary Titurel and the unfinished Willehalm. These were both composed after Parzival, and Titurel mentions the death of Hermann I, which dates it firmly after 1217. Titurel consists of two fragments, which tell the story of Schionatulander and Sigune (lovers that were already depicted in Parzival). The first fragment deals with the birth of love between the main characters. The second fragment is quite different. Schionatulander and Sigune are alone in a forest, when their peace is suddenly disturbed by a mysterious dog, whose leash contains a story written in rubies. Sigune is eager to read the story, but the dog runs off. Schionatulander sets off to find him, but, as we already know from Parzival, he dies in the attempt. Willehalm, an unfinished poem based on the Old French chanson de geste, Aliscans, was a significant work, and has been preserved in 78 manuscripts. It is set against the backdrop of the religious wars between the Christians and the Saracens. The eponymous hero Willehalm kidnaps a Saracen princess, converts her to Christianity and marries her. The Saracen king raises an army to rescue his daughter. The poem has many of the distinguishing features of medieval literature: the victory of the Christians over a much larger Saracen army, the touching death of the young knight Vivian, Willehalm's nephew and the works mirror of chivalric courage and spiritual purity.
Лирикалық поэзия
Вольфрамның тоғыз аман қалған әні, оның бесеуі таңғы әндер, Миннесангтың шедеврлері саналады. Таңғы әндер сүйікті әйелімен түн өткізген, бірақ таң атқанда жасырын түрде кететін рыцарь туралы баяндайды. Көбінесе әйел рыцарьді таңда оятады, бірақ кейде бұл жұмысты күзетші атқарады. Әуендердің ешқайсысы сақталмаған. Оған екі әуен қатыстырылған: 14 ғасырғы қолжазбада Вольфрамға жатқызылған "Шварцер Тон" және 1217 жылдан кейін жазылған, күрделі төрт тармақты өлең түрімен ерекшеленетін, аяқталмаған "Титурел" эпосы, бұл форма кейінгі өлеңдерде жиі қолданылды.
Wolfram's nine surviving songs, five of which are dawn songs, are regarded as masterpieces of Minnesang. Dawn songs recount the story of a knight who spends the night with his beloved lady, but at dawn has to slip away unnoticed. Mostly it is the lady who wakes the knight up in the morning, but sometimes this mission is made by the watchman. No melodies survived. Two melodies are still connected to him, the Schwarzer Thon, attributed to Wolfram in a 14th century manuscript, and the fragmentary and unfinished epic Titurel (after 1217) with a complicated four line stanza form that was often used in later poems.
Ықпал
Парцивалдың толық немесе бөліктері сақталған 84 қолжазбасы, Волфрамның маңызды туындысының келесі екі ғасырдағы үлкен танымалдылығын көрсетеді. Виллехальм 78 қолжазбасымен одан кейін келеді. Олардың көпшілігінде 1240 жылдары Ульрих фон Тюргеймнің Rennewart деген атпен жазған жалғасы бар. Аяқталмаған Титурелді 1272 жыл шамасында Альбрехт есімді ақын аяқтап, кеңейтті, ол, әдетте, Альбрехт фон Шарфенберг деп есептеледі және Вольфрамның повествовательдық бейнесін қабылдайды. Бұл туынды "Жас Титурел" (Jüngere Titurel) деп аталады. Вольфрамның қазіргі замандағы қайта жаңғыруы 1753 жылы швейцариялық ғалым Иоганн Якоб Бодмердің Парцивал аудармасын жариялағаннан басталады. Парцивал – Рихард Вагнердің Парсифаль операсының либреттосын жазғанда негізгі дереккөз болды. Вольфрамның өзі Вагнердің тағы бір операсы – "Таннхойзерде" кейіпкер ретінде бейнеленеді.
The 84 surviving manuscripts of Parzival, both complete and fragmentary, indicate the immense popularity of Wolfram's major work in the following two centuries. Willehalm, with 78 manuscripts, comes not far behind. Many of these include a continuation written in the 1240s by Ulrich von Türheim under the title Rennewart. The unfinished Titurel was taken up and expanded around 1272 by a poet named Albrecht, who is generally presumed to be Albrecht von Scharfenberg and who adopts the narrative persona of Wolfram. This work is referred to as the Jüngere Titurel (Younger Titurel). The modern rediscovery of Wolfram begins with the publication of a translation of Parzival in 1753 by the Swiss scholar Johann Jakob Bodmer. Parzival was the main source Richard Wagner used when writing the libretto to his opera, Parsifal. Wolfram himself appears as a character in another Wagner opera, Tannhäuser.