Кіріспе
Энтони Троллоптың 1857 жылғы романы «Барчестер мұнарасы» – ағылшын жазушысы Энтони Троллоптың 1857 жылы Лонгманс баспасында жарық көрген романы. Бұл «Барсетшир хроникасы» сериясының екінші кітабы, алғашқысы – «Күзетші», кейінгісі – «Доктор Торн». Роман, басқа нәрселермен қатар, Англия шіркеуіндегі жоғары шіркеу және евангелистік бағыттағылардың арасындағы қарым-қатынасты сатиралайды. Троллоп осы кітапты 1855 жылы жаза бастады. Ол үздіксіз жазып, пойызбен саяхаттап жүргенде де жазуын жалғастыру үшін өзіне арнайы жазу үстелін жасады. «Адам кітап жазуды қолға алса, оны ешқашан тоқтатпайды», – деп жазды ол осы кезеңдегі хатында. «Оны қоршап алған жамандық, ішімдікке құмарлықтай немесе құмар ойынға берілгендей, тоқтатпайды». Троллоп өзінің өмірбаяндық еңбегінде: «Барчестер мұнарасын» жазу кезінде мен зор қуаныш алдым. Епископ пен Пруди ханым, архидиаконның қиындықтары және Слоуп мырзаның махаббаты мен үшін өте шын болды», – деп жазды. Ол аяқталған туындысын баспагер Уильям Лонгманға ұсынғанда, баспагер бастапқыда оны қабылдаудан бас тартып, оның көп бөлігі «вульгарлыққа және асыра көрсетуге» толы деп тапты. Дегенмен, қазіргі сыншылар оң пікір білдіреді: «Барчестер мұнарасы – көптеген оқырмандардың сүйікті Троллоп романы», – деп жазды The Guardian, және оны 2009 жылғы «Әркім оқуға тиіс 1000 роман» тізіміне енгізді.
Barchester Towers is a novel by English author Anthony Trollope published by Longmans in 1857. It is the second book in the Chronicles of Barsetshire series, preceded by The Warden and followed by Doctor Thorne. Among other things it satirises the antipathy in the Church of England between High Church and Evangelical adherents. Trollope began writing this book in 1855. He wrote constantly and made himself a writing desk so he could continue writing while travelling by train. "Pray know that when a man begins writing a book he never gives over", he wrote in a letter during this period. "The evil with which he is beset is as inveterate as drinking – as exciting as gambling". In his autobiography, Trollope observed "In the writing of Barchester Towers I took great delight. The bishop and Mrs. Proudie were very real to me, as were also the troubles of the archdeacon and the loves of Mr. Slope". When he submitted his finished work, his publisher, William Longman, initially turned it down, finding much of it to be full of "vulgarity and exaggeration". Recent critics offer a more positive opinion: "Barchester Towers is many readers' favourite Trollope", wrote The Guardian, which included it in its 2009 list of "1000 novels everyone must read".
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Барчестер мұнарасы - Барчестер қаласындағы собордың жетекші дінбасылары. Көпшілікке танымал епископ қайтыс болған соң, оның орнын оның ұлы, архидиакон Грантли алады деп күтілуде. Жаңа премьер-министрге бағыныштылық билігінің өтуіне байланысты жаңа келген, евангелистік епископ Пруди, орын алады. Оның әйелі, Пруди ханым, жаңа епископқа тиімсіз ықпал етіп, өзі де, епископ та епархияның діни қызметкерлерінің көпшілігінде танымал емес. Оның араласуы, епископты бүкіл әлемге танымал Септимус Хардинг мырзаны (Троллоптың бұрынғы романының басты кейіпкері, Warden) Хирам ауруханасының бастығы етіп қайта тағайындауға вето қоюға итермелегені жақсы қабылдамады, тіпті ол мұқтаж дін қызметкері, әйелі мен 14 баласын асырау керек болған Quiverful мырзаға лауазым беруге тырысса да. Г-н Прудиден де танымал емес епископтың жаңа капелланы, екі жүзді және мазақтаушы Obadiah Slope мырза, ол Хардингтің бай жесір қызы Элеонора Болдқа үйленуді жөн деп санайды. Слоуп оның ықыласына ие болып, Хардингтің пайдасына қамқоршылық туралы дауға араласады деп үміттенеді. Епископ, немесе г-н Слоуп, г-н Прудидің басшылығымен, сондай-ақ пребендар доктор Весси Стэнхоупты Италиядан қайтаруды бұйырады. Станхоп 12 жыл бойы ішегі ауырып, Италияда емделіп жүр. Қасиетті орынға қасында әйелі мен үш ересек баласы келеді. Доктор Стэнхоуптың екі қызының кішісі сарайда дүрбілтіп, мистер Слоуптың жоспарларына қауіп төндіреді. Синьора Мадлен Весси Нерони - жас қызы мен оны тастап кеткен құпия итальяндық күйеуі бар мүгедек флиртші. Г-жа Прауди қатты қорқады және оны қыздарына, қызметшілеріне және мистер Слоупқа қауіпті әсер етеді деп санайды. Мистер Слоп отқа ұшқан көбелек сияқты, синьорадан алыстай алмайды. Доктор Стэнхоуптың өнерлі ұлы Берти ақшаны жұмсауды біледі, бірақ оны жасауды емес; оның әпкелері бай Элеонор Болдпен неке құру көмектеседі деп санайды. Архидиакон Грантлидің шақыруымен Прудилерге қарсы соғысқа көмекке келді, ал мистер Слоуп - преподобный Фрэнсис Арабин. Арабин мырза - Оксфорд университетінің Лазарь колледжінің мүшесі, өзінің ұстазы Джон Генри Ньюманның соңынан қайтқан ғалым. Элеонораның әкесі, қайын інісі, қарындасы және Мистер Арабин арасында түсініспеушілік пайда болады, олар оның Мистер Слоппен некеге тұруға ниетті екенін ойлайды, олардың жиіркенуіне себеп болады. Мистер Арабин Элеонорға қызығады, бірақ Грантли мен оның әйелі оның Слоппен некеге тұруға кедергі келтіруге тырысады. Торнның үй-бүлөлері өткізген "Уллаторн" бақшасындағы кешке келгенде, жағдай күрт қиындап кетеді. Мистер Слоп миссис Болдқа ұсыныс жасайды және оның еріншектігі үшін шабады; Берти Элеонорға ұсыныс жасады және онымен жақсы әдеппен бас тартылды, ал синьора Мистер Арабинмен сөйлеседі. Г-н Слоуптың екіжақты әрекеті ашылып, оны Г-жа Пруди мен синьора жұмыстан шығарады. Синьора бірнеше құлаққа нәзік сөзді құяды және түсініспеушіліктің жойылуымен, Мистер Арабин мен Элеонора үйленіп алады. Собордың деканы қайтыс болғаннан кейін, мистер Слоуп жаңа декана болу үшін науқан жүргізеді, бірақ мистер Хардингке артықшылық ұсынылады, ол Close-те әдемі үй және он бес акрлық бақ. Хардинг өзін лайықсыз деп санайды және архидиаконның көмегімен Арабинді декана етіп тағайындады. Станхоптар Италияға оралғаннан кейін Кафедральдық қамалдағы өмір қалыпқа келеді, ал мистер Хардинг өзінің жұмсақ және музыкамен өмір сүруін жалғастырады.
Құрылымы
Әдебиеттанушы Джон Сазерленд Троллоптың роман жұмысын тоқтатқанын (VIII тараудың соңына жеткен соң) 1855 жылдың ақпан айынан 1856 жылдың мамыр айына дейін, оның орнына, кейіннен жарық көрген «Жаңа Зеландиялық» романына көшкенін айтады. Осы кезеңде ол қысқа роман жазу ниетін («Сакшы» романымен салыстырылатын көлемде) ұзақ романға өзгертті, және осы үзілістен мәтінде бірнеше дәйкессіздіктер туындады. Бірінші тарауда Троллоп епископ Грантлидің «шілде айының аяққы күндерінде» қайтыс болатынын, ал Прауди «Грантли қайтыс болғаннан бір ай өткен соң» епископ болғанын мәлімдейді. IX тараудың басында Сазерленд Троллоптың Праудиді епископтық қызметіне үш айлық мерзімге ие еткенін, яғни қараша айының соңына таман екенін көрсетеді. Алайда, XII тараудың басында Слоп 20 тамызда жазылған хатты жазады, ал XXXIII және XXXV тарауларда Мисс Торнның мерекесі қыркүйектің соңғы күні өтетіні айтылады. XLVIII тарауда Арабин Элеонораға «қазан айының басындағы әдемі күнде» ұсыныс жасайды. Сазерленд алғашқы тарауларда Троллоптың Праудилердің Лондонға барынша уақыт өткізуге ниеттенгенін, осылайша Слопқа Барчестерде өздігінен әрекет етуге мүмкіндік бергенін, ал оқиғаны бір томдық романға сығарғанын атап көрсетеді: IV тарауда Слоп Прудилердің Лондонға күтілетін сапарларында «осылайша, ол, мистер Слоп, Барчестер епискобы болар» деп ойлайды. Бірақ Троллоп 1856 жылдың мамыр айында «Барчестер мұнаралары» романын жазуды қайта бастағанда, 1855 жылдың соңында «Сакшы» романының күтпеген үлкен сатылымының нәтижесінде үш томдық романды жоспарлап, мәтінді кеңейтті, Праудилерді Барчестерде қалдырды және бұрынғы тарауларда кездеспеген бірнеше жаңа кейіпкерлерді енгізді – Стэнхоуптар, мистер Арабин және Торн отбасылары сияқты. Сазерленд Троллоптың «өз әңгімелеріндегі ұсақ-түйек дәйкессіздіктерге көбінесе мән бермейтінін» ескерсе де, осы қателіктерді Троллоптың романдық цикл идеясын тудырған сәт деп санайды, ол ақырында өте сәтті Барсетширдің хроникаларына айналды.
Жоғары шіркеу фракциясы
Септимус Хардинг мырза – Барчестердегі қарапайым, егде жастағы хор жетекшісі және Кафедральдық алапқа жақын Сент-Кутберт шіркеуінің пасторы. Бұрын Хирам ауруханасының басшысы болған, бірақ «Директор» романында қызметтен бас тартқан. Архиекон Грантли, доктор Теофилус Грантли – романның басында қайтыс болған Барчестердің бұрынғы епископы доктор Грантли ағаның ұлы. Бұрын Сьюзан Хардинг аталған Сьюзан Грантлиға үйленген, оның үш ұлы (Чарльз Джеймс, Генри және Сэмюэл) мен екі қызы (Флоринда және Гризельда) бар, Пламстед Епископиде тұрады. Оның қарындасы – Элеонора Болд, Хардингтің қызы. Сьюзан Грантли ханым – мистер Хардингтің үлкен қызы және архиеконның әйелі. Фрэнсис Арабин мырза – Сент-Эвольд шіркеуінің викарийі, Олд-Уайкхэмнің түлегі, Лазарус колледжінің мүшесі және Оксфорд университетінің поэзия профессоры. Бұрын Джон Генри Ньюменнің ізбасары болған, Англия шіркеуінің Жоғары шіркеу тобының мүшесі. Доктор Грантли Арабинды епископ Прудидің евангелистік тобына, оның әйелі мен капелланы Обадия Слоупқа қарсы одақтас ретінде іздейді. Доктор Гвинн – Лазарус колледжінің магистрі, тағы бір одақтас.
Төмен шіркеу фракциясы
Епископ Пруди, көрінетіндей, әйелі Пруди мен капеллан Обадия Слоуптың ықпалында, әлсіз ерікті, бағынышты және епархиялық мәселелерде олардың әсеріне түскен. Миссис Пруди – мақтаншақ, жамандаушы, үстемдік танытатын әйел, ол евангелистік істерді, мысалы, жексенбілік мектептерді қолдайды және жоғары шіркеу рәсімдерін жоюға құлшынды. Мистер Обадия Слоуп – епископ Прудиге зор ықпал ететін, жағымпаздықпен сөйлейтін, майлы капеллан. Романның ортасында Слоп миссис Элеонор Болдқа үйленуге шешім қабылдайды. Бұрын Миссис Прудидің одақтасы болған ол, Гейрам ауруханасының басшылығы мәселесінде онымен қақтығысқа келеді және ол оны сатқын деп есептейді. Автор оның Тристрем Шэнди романындағы Доктор Слоптың тікелей ұрпағы болуы мүмкін деген болжам айтады. Ол маңызды жағымпаз ретінде сипатталған: "[оның мінезі] күштілерге жағымпаздықпен, әлсіздерге тирандықпен қараушы жағымпаздықтың өрнегі".
Басқалар
Элеонора Болд, доктор Джон Болдтың жесірі, нәресте ұлы бар; ол Септимус Хардингтің кіші қызы. Оның үш күйеуге таласы бар: Обадия Слоп, Берти Стэнхоуп және Фрэнсис Арабин. Мэри Болд, Джон Болдтың әпкесі, демек, миссис Болдтың қарындасы. Доктор Веси Стэнхоуп Барчестер епархиясындағы Крэбтри Каноникорум және Стогпингумнің пасторы, сондай-ақ Барчестер соборының пребендары. Ол отбасымен бірге он екі жыл Италияда тұрды, содан кейін Епископ Прудидің Слоптың кеңесімен шақыруымен қайта келді. Оның екі қызы бар: Шарлотта мен Мадлен, және Этельберт (Берти) ұлы. Синьора Мадлен Весси Нерони, туған Мадлен Стэнхоп – доктор Веси Стэнхоптың әдемі кіші қызы, өзінің мәртебесін асыра көрсетуге бейім. Ол: «Оның әкесі Весси деп крещение алған, басқа адам Томас деп крещение алғандай, және оның оны қабылдауға құқығы жоқ, дәл сол сияқты Мистер Джозиа Джонстың қызы күйеуінің тегімен өзін Джозиа Смит ханым деп атауына құқығы жоқ», – дейді. Оның визиткасында «жарық алтын тәж» бейнеленген, бірақ оның күйеуі Пауло Нерони «тіпті итальяндық аристократияның ұрпағы екенін дәлелдеуге ешқандай негізі болмаған». Зорлық көріп, мүгедек болған ол үйде диванда тасымалдануға мәжбүр, бірақ бұл оны еркектермен флирттесуден тоқтатпайды. Оның Джулия есімді кішкентай қызы бар, оны ол «Неролардың соңғы мұрагері» деп атайды. Этельберт «Берти» Стэнхоуп – доктор Веси Стэнхоптың жалғыз ұлы. Бос, бейқам, ешқашан тұрақтап жатпайтын, бірақ талантты суретші, көп қарызға батып, ақша жұмсайды, бірақ табыс таппайды. Оның әпкесі Шарлотта оған бай және әдемі жесір Элеонора Болдқа сүйіспеншілік білдіруге кеңес береді. Шарлотта Стэнхоп – доктор Веси Стэнхоптың көп білімді үлкен қызы; ол Элеонора Болдты Уильям Уилвелл мен Дэвид Брюстер ұсынған басқа әлемдердегі зиялы өмірге қатысты теологиялық пікірлерге жауап беруге шақырады. Ол отбасының істерін басқарады және Элеонора Болдтың жақын досы, бірақ Элеонора Шарлоттаның ағасын оған сүйіспеншілік білдіруге басты себепкер екенін түсінгенге дейін. Мистер Куиверфул, 14 баласы бар кедей дін қызметкері, Хирам ауруханасының жаңа басшысы болады. Оның әйелі Летти Куиверфул. Уилфред Торн, Сент-Эвольдтің жер иесі. Жасы елуге жуық, үйленбеген, Синьора Неронидің сүйкімділігіне берілген. Мисс Моника Торн, Уилфредтің алпысқа жуық қалың апасы, ол өте консервативті. Ол Барсетширдің белгілі адамдары үшін отбасылық резиденциясында, Уллаторнда, бақша кешін ұйымдастырады.
Ethelbert "Bertie" Stanhope is the only son of Dr Vesey Stanhope. An idling, carefree man who never settles down, he is a gifted artist, who borrows and spends a great deal and earns nothing. His sister Charlotte advises him to woo the rich and beautiful widow Eleanor Bold. Charlotte Stanhope is the polymath elder daughter of Dr Vesey Stanhope; she challenges Eleanor Bold to comment on the theological arguments concerning intelligent life on other worlds as presented by William Whewell and David Brewster. She is the manager of the family and a good friend of Eleanor Bold until Eleanor realises Charlotte is the primary instigator of her brother wooing her. Mr Quiverful, a poor clergyman with 14 children who becomes the new Warden of Hiram's Hospital. Mrs Letty Quiverful, his wife. Wilfred Thorne, the squire of St Ewold's. A bachelor of about fifty who comes under the charms of Signora Neroni. Miss Monica Thorne, Wilfred's spinster sister of about sixty, who is an extreme traditionalist. She holds a garden party at their family residence, Ullathorne, for the notables of Barsetshire.
Бейімделулер
1982 жылы BBC «The Warden» және «Barchester Towers» туындыларын «Барчестер шежіресі» (The Barchester Chronicles) телесериалы ретінде түсірді.