Кіріспе
Жиырма үш немесе жетпіс бір яһуди ақсақалдарының жиналыстары. Синедрион (иврит және арамей тілдерінде: סַנְהֶדְרִין, *synedrion*, 'бірге отыру', демек 'жиналыс' немесе 'кеңес') – ежелгі Израиль жерінде жергілікті және орталық деңгейде құрылған 23 немесе 71 ақсақалдан тұратын заң шығару және сот органы. Раввиндер сотының екі түрі болған: Ұлы Синедрион және Кіші Синедрион. Әр қалада сот отырысын өткізу үшін 23 судьядан тұратын Кіші Синедрион тағайындалған, бірақ тек бір ғана Ұлы Синедрион 71 судьядан құралды, ол жоғарғы сот ретінде қызмет етіп, Кіші соттардың шешімдеріне шағымдарды қарады. Көбінесе, ерекше атаусыз Синедрион дегенде Ұлы Синедрион түсініледі, оған Наси төрағалық етті, ол соттың басшысы немесе президенті болып табылып, сонымен қатар сот мүшесі де болды; Насиден кейінгі екінші тұлға – Ав Бейт Дин, соттың басшысы; және 69 жалпы мүше. Екінші ғибадатхана кезеңінде Ұлы Синедрион Иерусалимдегі ғибадатханада, "Тілінген тастар залы" деп аталатын ғимаратта жиналатын. Ұлы Синедрион мейрамдар мен сенбі күндерін (Шаббат) қоспағанда, күн сайын отырыс өткізді. Екінші ғибадатхана қиратылғаннан кейін және Бар-Кохба көтерілісінің сәтсіз аяқталуынан соң Ұлы Синедрион Галилеяға көшті, ол Сирия Палестина провинциясының Рим бөлігіне айналды. Осы кезеңде Синедрион кейде Галилея патриархаты немесе Палестина патриархаты деп аталды, ол Галилея еврейлерінің заңдық басқару органы болды. 200-ші жылдардың соңында қуғын-сүргіннен қашу үшін Синедрион атауы алынып тасталды және оның шешімдері Бейт Хамидраш (білім үйі) деген атпен жарияланды. Ұлы Синедрионның соңғы ресми шешімі 358 жылы қабылданды, сол кезде еврей күнтізбесі бекітілді. Ұлы Синедрион 425 жылы таратылды. Ғасырлар бойы институтты қайта жаңғыртуға әртүрлі әрекеттер жасалды, мысалы, Наполеон Бонапарт шақырған Ұлы Синедрион және Израильдегі қазіргі заманғы тыраздағы әрекеттер.
The Sanhedrin (Hebrew and Aramaic: סַנְהֶדְרִין from , synedrion, 'sitting together,' hence 'assembly' or 'council') was a legislative and judicial assembly of either 23 or 71 elders, existing at both a local and central level in the ancient Land of Israel. There were two classes of Rabbinite courts that were called Sanhedrin: Great Sanhedrin and Lesser Sanhedrin. A lesser Sanhedrin of 23 judges was appointed to sit as a tribunal in each city, but there was only supposed to be one Great Sanhedrin of 71 judges, which among other roles acted as a supreme court, taking appeals from cases which were decided by lesser courts. In general usage, the Sanhedrin without qualifier normally refers to the Great Sanhedrin, which was presided over by the Nasi, who functioned as its head or representing president, and was a member of the court; the Av Beit Din or the chief of the court, who was second to the nasi; and 69 general members. In the Second Temple period, the Great Sanhedrin met in the Temple in Jerusalem, in a building called the Hall of Hewn Stones. The Great Sanhedrin convened every day except festivals and the sabbath day (Shabbat). After the destruction of the Second Temple and the failure of the Bar Kokhba revolt, the Great Sanhedrin moved to Galilee, which became part of the Roman province of Syria Palaestina. In this period the Sanhedrin was sometimes referred as the Galilean Patriarchate or Patriarchate of Palaestina, being the governing legal body of Galilean Jewry. In the late 200s CE, to avoid persecution, the name Sanhedrin was dropped and its decisions were issued under the name of Beit HaMidrash (house of learning). The last universally binding decision of the Great Sanhedrin appeared in 358 CE, when the Hebrew calendar was established. The Great Sanhedrin was finally disbanded in 425 CE. Over the centuries, there have been attempts to revive the institution, such as the Grand Sanhedrin convened by Napoleon Bonaparte, and modern attempts in Israel.
Еврей Киелі кітап
Еврей жазбаларында Құдай Мұсаға және израильдіктерге соттар құруды бұйырған. Оларға сондай-ақ, жергілікті соттар үшін тым қиын істерді қарау үшін (Израиль еліне келгеннен кейін) орталық қасиетті орында орналасқан «жоғарғы сот» құруға бұйрық берілді. Мұса халықты басқару міндеті өзіне тым ауыр екенін айтқанда, Құдай оған 70 қартты (зекенімді) тағайындап, басшылықты бірге жүктеуге көмектесуін бұйырды. Мишнаға сәйкес, осы 70 қарт пен Мұсаның өзі «Ұлы Синедрионың» 71 судьясының бастауы болып табылады. Бұл қарттар «халықтың қарттары және оның лауазымды тұлғалары» деп сипатталады, бір дерек бойынша, олар Мисыр құлдығында Перғауынның кірпіш жөніндегі талабын орындамағандықтары үшін ұрылған және Мысырдан шыққаннан кейін алғашқы Синедрионың мүшелігімен марапатталған. «Кіші Синедрионың» 23 судьясы келесі түсіндірмеден туындайды: «қауым» айыптауға және ақтауға дауыс бере алуы керек. «Қауымның» ең аз саны 10 адам, яғни 10-ға қарсы 10. Көпшілікке қол жеткізу үшін тағы бір адам қажет (11-ге қарсы 10), бірақ қарапайым көпшілік айыптауға жеткізе алмайды, сондықтан қосымша судья қажет (12-ге қарсы 10). Соңында, соттағы судьялардың саны жұп болмауы керек, себебі дауыс тең болуы мүмкін; сондықтан 22 емес, 23 судья болуы керек. Бұл кеңестің нақты табиғаты белгісіз. Ол даналар немесе дін қызметкерлерінің тобы, немесе саяси, заң шығару және сот институты болуы мүмкін. Бұл орган туралы алғашқы тарихи жазба Аул Габинийдің басқару кезінде болды, ол, Иосиф Флавийдің сөзіне сүйенсек, б.з.д. 57 жылы бес синедрионы ұйымдастырды, себебі римдік басқару діни мәселелерге, тек бүлік күдігі болмаса, араласпады. Екінші ғибадатхана қиратылғаннан кейін ғана Синедрио тек даналардан құралды. Кейінірек Иосиф Флавий Иродты (сол кезде Галилеяның губернаторы) Синедрионың рұқсатынсыз қылмыскерлерді өлімге кескендігі үшін, бас діни қызметкер Хиркан II басқарған Синедриоға шақыртқанын жазды. Бірақ кейін Ирод осы кеңестің көптеген мүшелерін өлтірді. Мишна осы кезеңдегі Синедрионы одан әрі сипаттайды. Ұлы Синедрио Иерусалимдегі ғибадатхананың «Ойылған тастар залында» отырыс өткізді. Ол мерекелер мен сенбі күндерінен басқа күн сайын жиналатын. Оның құрамына дін қызметкерлері, левилер және қыздары дін қызметкерлеріне үйленуге рұхсат етілген таза текті яһудилер кірді.
Исаның сотталуы және ертедегі мәсіхшілер
Синедрион грек тіліндегі Жаңа Келісімде 22 рет айтылады, оның ішінде Ізгі хабарларда Исаның сот процесіне қатысты, ал Расулдардың іс-әрекеттерінде 5-тарауда рабби Гамалиел қатысқан "Ұлы Синедрион" және 7-тарауда Әулие Стефанның таспен өлтірілуі туралы жазылған. Бұл орган Бас діни қызметкер немесе басқа жетекші діни қызметкерлер, сондай-ақ "ақсақалдар" және/немесе парызшылдар басшылығымен сот ретінде сипатталады.
Яһудилер мен римдіктердің соғыстары кезінде
70 жылы Екінші ғибадатхана қирағаннан кейін, Жоханнан бен Закай мен Рим императоры Веспасианның келісімі бойынша, Синедрион Явнеде қайта құрылды, бірақ бұрынғы құқықтары шектелді. Веспасианның келісуіне себеп, оның пікірінше, парызшылар басқа топтарға қарағанда бірінші көтеріліске аз қатысқан болатын. Сондықтан Явнедегі Синедрион негізінен парызшыл ғалымдардан құралды. Рим империясы Синедрионды мойындады және оның басшысын өздерінің жалақы төлейтін, префект дәрежесіндегі мемлекеттік шенеунігі деп санады. Рим заңнамасы оның құзыретін күрт қысқартты, бірақ діни мәселелердегі соңғы билігін растады. Революциялық күштерді басу мақсатында Рим яһуди дінінің бір түрін ғана ресми дін деп жариялады. Бұл секталық топтарды қуғындауға және олардың Рим үкіметі алдында Синедрионды айыптау әрекеттеріне әкелді. 80 жылы Патриархаттың орталығы Гаммалиел II басшылығымен Ушаға көшті. 116 жылы ол қайтадан Явнеге, содан кейін тағы да Ушаға оралды.
Бар-Кохба көтерілісінен кейін
Раввиндер жазбалары Бар-Кохба көтерілісінен кейін Оңтүстік Галилеяның Израиль жерінде раббиндік білімнің ортасы болғанын көрсетеді. Осы аймақта Патриарх соты орналасқан, ол алдымен Ушада, содан кейін Бет-Шеаримде, одан кейін Сепфористе және соңында Тиберияда болды. Ұлы Синедрио́н 140 жылы Шимон бен Гамиль II төрағалығымен Шефарамға, сосын Бейт-Шеаримге, кейін Сепфорисқа, Яһуда ха-Наси (165–220) төрағалығымен көшті. Соңында, ол 220 жылы Тиберияға көшті, онда Юда ха-Насидің ұлы Гамалиел III (220–230) президент болды, ол көбінесе консисторияға айналды, бірақ Юда II (230–270) президенттігі кезінде экскоммуникация билігін сақтап қалды. Римдік қудалаудың салдарынан Гамалиел IV (270–290) Синедрио́н атауын жойды; ал оның ресми шешімдері кейін Бет-ха-Мидраш атымен жарияланды. 363 жылы император Юлиан (355–363 жж.), христиандықтан бас тартқан, ғибадатхананы қайта құруға бұйрық берді. Жобаның сәтсіздігіне 363 жылғы Галилея жер сілкінісі және яһудилердің жобаға қатысты бейтараптығы себеп болды. Саботаж мүмкін, сондай-ақ кездейсоқ өрт те болуы мүмкін. Сол кездегі христиан тарихшылары арасында Құдайдың араласуы кең таралған пікір болды. Юлианның яһудилерді қолдауына қарсылық ретінде, кейінгі император Феодосий I (379–395 жж.) Синедрио́нның жиналуын тыйым салып, діни лауазымға тағайындауды заңсыз деп жариялады. Раббиндік лауазымға тағайындалған кез келген раббиге өлім жазасы берілді, сондай-ақ тағайындау болған қала толығымен қиратылды. Алайда, еврей күнтізбесі куәгерлердің куәлігіне негізделгендіктен, оларды жинау өте қауіпті болды, сондықтан рабби Хиллель II математикалық негіздемеге көшуді ұсынды, ол 358 жылы жасырын, мүмкін соңғы отырыста қабылданды. Бұл Ұлы Синедрио́нның соңғы жалпыға бірдей шешімі болды. Гамалиел VI (400–425) Синедрио́нның соңғы президенті болды. Оның 425 жылы қайтысымен Феодосий II Наси лауазымын, ежелгі Синедрио́нның соңғы қалдығын заңсыз деп жариялады. 426 жылғы императорлық жарлық патриархтардың салымын (post excessum patriarchorum) императорлық қазынаға бұрды. Бірақ Гамалиел VI, императордың префекті лауазымына көтерілген соңғы иесі, императорлық билікпен келіспеушілікке тап болған болуы мүмкін. Алайда, 429 жылғы заңда Палестинаның шығыс римдік провинцияларының әрқайсысында Синедрио́нның бар екені айтылған.
Құзыреті
Талмудта "Санхедрин" трактатында "Санхедрин" деп аталатын раввиндік соттардың екі түрі айтылады: Ұлы Санхедрин (בית דין הגדול) және Кіші Санхедрин (בית דין הקטן). Әрбір қалада 23 судьядан тұратын өз Кіші Санхедрині болуы мүмкін еді, бірақ тек бір ғана 71 судьядан тұратын Ұлы Санхедрин болуы мүмкін, ол өзге де міндеттермен қатар, Жоғарғы Сот қызметін атқарып, кішігірім соттардың шешімдеріне шағымдарды қарады. Судьялардың сандарының жұп болмауы, дауыс тең болу мүмкіндігін жою мақсатында болды, ал соңғы дауыс берген судья сот төрағасы болып табылды.
Функциясы мен рәсімдері
Бұл кеңес яһудилердің төменгі соттарына берілмеген биліктерге ие болды. Олар патшаны соттауға, ғибадатхана мен Иерусалимнің шекараларын кеңейтуге және заңның барлық мәселелері бойынша соңғы шешім шығаруға құқылы болды. Б.з.д. 191 жылға дейін Бас діни қызметкер Жоғарғы Кеңестің лауазымдық басшысы ретінде әрекет етті, бірақ б.з.д. 191 жылы, Жоғарғы Кеңес Бас діни қызметкерге сенімсіздік білдірген кезде, Наси лауазымы құрылды. Ұлы Хиллелдің заманынан кейін (б.з.д. 1-ғасырдың соңы мен б.з. 1-ғасырдың басында) Наси көбінесе Хиллелдің ұрпағы болды. Жоғарғы Кеңестің екінші ең жоғары дәрежелі мүшесі «Ав Бейт Дин», яки «Сот басшысы» (әдеби мағынасында «үкім үйінің әкесі») деп аталды, ол қылмыстық сот ретінде отырғанда Жоғарғы Кеңеске төрағалық етті. Екінші ғибадатхана кезеңінде Жоғарғы Кеңес «Кесу тастары залы» (Лишкат ха Газит) деп белгіленген ғимаратта жиналатын, Талмуд пен көптеген ғалымдар оны ғибадатхана тауының солтүстік қабырғасына салынған деп санайды, жартысы киелі орынның ішінде, жартысы сыртында, есіктері ғибадатханаға және сыртқа түрлі жолдармен кіруге мүмкіндік берді. Бұл атау, болжам бойынша, оны ғибадатхана кешеніндегі діни мақсаттарға арналған ғимараттардан ажырату үшін пайда болды, оларды темір құралдармен кесілген тастардан салуға болмады. Кейбір жағдайларда, тек 23 мүшеден тұратын кеңес (Кіші Жоғарғы Кеңес ретінде жұмыс істейтін) жиналуы жеткілікті болды. Жалпы алғанда, 71 судьядан тұратын толық құрам ұлттық маңызы бар мәселелерде (мысалы, соғыс жариялау) немесе 23 мүшеден тұратын кеңес нақты шешімге келмеген жағдайларда ғана шақырылды. Екінші ғибадатхана кезеңінің соңына қарай Жоғарғы Кеңес өзінің маңыздылығының шыңына жетіп, яһудилердің діни және саяси өмірінің барлық салаларын Киелі кітап пен раввиндік дәстүрлерде белгіленген шектеулерде заңдады.
Археологиялық табылған жерлер
2004 жылы Израильдің көне заттар басқармасы Тиберия қаласында жүргізген қазба жұмыстары нәтижесінде 3-шы ғасырда салынған, қала жиын өткізген кезде Санхедриннің орны болған болуға мүмкін екендігі анықталған құрылыс табылды. Сол кезде бұл ғимарат Бейт Хава'ад деп аталған.
Наси (төраға)
Б.з.д. 191 жылға дейін Бас діни қызметкер Иерусалимде халифа Омардың тұсында Синедрионның қызметтік басшысы ретінде әрекет етті, бірақ кейінгі раввиндік билік осы әрекеттерге ешқандай назар бермеді және олар туралы ақпарат аз. Маймонид (1135–1204) семиха мен Синедрионды қайта орнату мақсатына жету үшін рационалистік шешім ұсынды. Маймонидтің ұсыныстарын 1538 жылы рабби Якоб Бераб, 1830 жылы рабби Исраэль Шкловер, 1901 жылы рабби Аарон Мендель хаКохен, 1940 жылы рабби Цви Ковскер, 1949 жылы рабби Иегуда Лейб Маймон және 2004 жылы Израиль раввиндерінің тобы іске асыруға тырысты.
Наполеон Бонапарттың "Ұлы мәжілісі"
"Ұлы Синедрион" – Наполеон I шақырған яһудилердің жоғары соты, ол үкімет ұсынған он екі сұраққа жауап ретінде Атақтылар жиналысында білдірілген принциптерге заңдық күш беру үшін құрылды. Бұл кеңес дәстүрлі Синедрионның халахикалық процедураларын сақтамады. 1806 жылдың 6 қазанында Атақтылар жиналысы Еуропаның барлық еврей қауымдарына Синедрионға делегаттар жіберуге шақырып, хабарлама таратты, ол 20 қазанда шақырылуға тиіс болды. Бұл хабарлама еврей, француз, неміс және итальян тілдерінде жазылып, қайта жаңғырған осы институттың маңыздылығы және оның императорлық қорғаушысының ұлылығы туралы мақтаншаң түрде айтқан. Наполеонның бұл әрекеті Германиядағы көптеген яһудилерде үміт тудырды, олар оның ықпалымен өз үкіметтері де оларға азаматтық құқықтар береді деп ойлады, ал басқалары оны саяси амал деп қарады. Пруссияға қарсы соғыста (1806–07) император Польшаға басып кіргенде және яһудилер оның әскеріне зор қызмет көрсеткенде, ол күліп: «Синедрион мен үшін кем дегенде пайдалы» деді. Дэвид Фридландер және оның Берлиндегі достары оны Наполеонның париждіктерге көрсеткен көрінісі деп сипаттады.