Кіріспе

Калимантан – Борнео аралының Индонезия бөлігі. Ол аралдың 73 пайызын құрайды және Орталық Калимантан, Шығыс Калимантан, Солтүстік Калимантан, Оңтүстік Калимантан және Батыс Калимантан провинцияларынан тұрады. Борнео аралының Индонезияға қарасты емес бөліктері – Бруней және Шығыс Малайзия. Индонезияда бүкіл Борнео аралын "Калимантан" деп те атайды. Жаңа астана – Нусантара қаласы Шығыс Калимантаннан жасалмақ. Үкіметтік шенеуніктердің мәлімдемесіне сәйкес, құрылысы 2045 жылға дейін толығымен аяқталуы күтілуде, ал жаңа астананың ресми ашылуы 2024 жылдың 17 тамызында, Индонезияның Тәуелсіздік күнімен бірге өтеді.

Этимология

Калимантан атауы санскрит тіліндегі Каламантана сөзінен шыққан, ол "күйдіретін ауа райы бар арал" немесе "өте ыстық арал" деген мағынаны білдіреді, бұл оның ыстық және ылғалды тропикалық климатымен байланысты. Бұл сөз kal[a] ("уақыт, маусым, кезең") және manthan[a] ("қайнату, араластыру, күйдіру") деген екі сөзден тұрады, бұл Үнді мәдениетінің ықпалынан туындаған. Бірақ Индонезиялық Борнеоның жергілікті халқы өз аралын Пуллу К'лемантан немесе "Калимантан" деп атаған, ал португалдық саяхатшы Жорже де Менезес 16 ғасырда олармен байланыс жасаған кезде осы атауды естіген. Аралмен және оның халқымен байланысы 20 ғасырдың басында британдық ғалым және отарлық әкімші Чарльз Хоузға да жатқызылады.

Аумағы

Индонезия аумағы аралдың 73% және 2020 жылғы 23 053 723 халқының 72,1% құрайды (2010 жылғы Индонезия халық санағы бойынша халық саны 13 772 543 адамды, ал 2020 жылғы санақ бойынша 16 625 796 адамды көрсеткен). Борнеоның Индонезияға жатпайтын бөліктері – Бруней (2020 жылы 460 345 адам) және Шығыс Малайзия (2020 жылы 5 967 582 адам), соңғысы Сабах (3 418 785 адам) және Саравак (2 453 677 адам) штаттарынан және Лабуан (95 120 адам) федералдық аумағынан тұрады. Индонезиядағы аймақ Индонезиялық Борнео деп те аталады. Калимантанның жалпы ауданы – Калимантан мен Индонезияның басқа аймақтарындағы кең таралған орман жойылуы және қоршаған ортаның өзге де зардаптары ғалымдар тарапынан көбінесе экоцид деп сипатталады.

Әкімшілік бөлімшелер

Калимантан қазір бес провинцияға бөлінген. Ол 1945-1956 жылдар аралығында бір провинция ретінде басқарылды, бірақ 1956 жылы ол үш провинцияға бөлінді – Шығыс Калимантан, Оңтүстік Калимантан және Батыс Калимантан; содан кейін 1957 жылы Орталық Калимантан провинциясы құрылды, ол Оңтүстік Калимантаннан бөлініп шықты. 2012 жылдың 25 қазанына дейін Солтүстік Калимантан Шығыс Калимантаннан бөлінгенге дейін төрт провинция қалды. Төменде олардың ауданы (км²) және 2010 және 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны, сондай-ақ 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалаулар келтірілген.

+ Калимантан провинциялары

| Провинция | Аймағы (км²) | Халық саны (2010 ж. санақ) | Халық саны (2015 ж. аралық санақ) | Халық саны (2020 ж. санақ) | Халық саны (2023 ж. ортасы) | Шаруашылық тығыздығы (2023 ж., км²-ге) | Облыс орталығы | Ірі қалалық аймақ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Батыс Калимантан | 147,037.04 | 4,395,983 | 4,783,209 | 5,396,821 | 5,623,328 | 38.2 | Понтианак | Понтианак |
| Орталық Калимантан | 153,443.90 | 2,202,599 | 2,490,178 | 2,669,969 | 2,773,747 | 18.1 | Палангарая | Палангарая |
| Оңтүстік Калимантан | 37,135.05 | 3,626,119 | 3,984,315 | 4,062,584 | 4,222,330 | 113.7 | Банжармасин | Банжармасин |
| Шығыс Калимантан | 126,981.28 | 3,550,586 | 3,422,676* | 3,766,039 | 3,909,740 | 30.8 | Самаринда | Баликпапан |
| Солтүстік Калимантан | 70,101.00 | 524,526 | 639,639 | 701,814 | 730,010 | 10.4 | Тањунг Селор | Таракан |
| Барлығы | 534,698.27 | 14,299,813 | 15,320,017 | 16,597,227 | 17,259,155 | 32.3 | – | Банжармасин |

* 2015 жылғы санақта Шығыс Калимантаннан бөлінген Солтүстік Калимантанның халық саны мен ауданының азаюын ескергенде.