Кіріспе
Қытайлық автобус жүргізуші Сэм Пу (19 желтоқсан 1865 жылы қайтыс болды) - Австралиядағы қытайлық автобус жүргізуші, 1865 жылдың басында Жаңа Оңтүстік Уэльсте белсенді болды. Поу 1860-шы жылдардың басында алтынға деген құштарлық кезінде Австралияға көшіп келді. Ол бұрышта жұмыс істеген, бірақ табысы жоқ шахтер болғандықтан, бұқаралық ақпарат құралдарына жүгінді. Ол бірнеше апта бойы Гулгонг-Муджиде жолаушыларды тонап жүрді. 1865 жылы 3 ақпанда Пу оны іздеп жүрген аға констебль Джон Уордты өлтірді. Уордты өлтіргеннен кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс полициясы екі аптаға созылған ауқымды аңшылықты ұйымдастырды, нәтижесінде Пу тұтқындалып, тұтқындалу кезінде ауыр жарақат алды. Қамауға алынғаннан кейін Пу екі рет сотталды. 10 сәуірде тұтқындалғанда, ол аборигендерді іздеуші Генри Хьюзді өлтіру ниетімен атып өлтіргені үшін сотталды және ол қазылар алқасы кінәлі деп тапты. Екінші рет 10 қазанда Джон Уордты қасақана өлтіргені үшін сотталып, алқабилер алқасы оны тағы да кінәлі деп тапты. Ол өлім жазасына кесіліп, 1865 жылы 19 желтоқсанда асылып өлтірілді. Поу Дэвид Мартиннің "The Hero of Too" (1965) романында ойдан шығарылған және ол цирк шоуының, балалар романының және жоспарланған көркем фильмнің тақырыбы болды.
Sam Poo (died 19 December 1865) was a Chinese bushranger in Australia who was active in New South Wales during early 1865. Poo emigrated to Australia in the early 1860s during the gold rush. Being an unsuccessful miner, he turned to bushranging. He robbed travellers on the Gulgong–Mudgee for several weeks. On 3 February 1865, Poo killed Senior Constable John Ward, who was looking for him. After the murder of Ward, the New South Wales Police organised a large scale manhunt, which lasted two weeks and resulted in Poo being arrested and seriously injured during his arrest. Poo was tried two times after his arrest. The first time on 10 April, he was tried for shooting with intent to kill at Aboriginal tracker Henry Hughes during his arrest and he was found guilty by the jury. The second time on 10 October, he was tried for the wilful murder of John Ward and he was again found guilty by the jury. He was sentenced to death and he was executed by hanging on 19 December 1865. Poo was fictionalised in David Martin's novel The Hero of Too (1965) and since has been a theme of a circus show, a children's novel and a planned feature film.
Аты және алғашқы мансабы
Сэм Пу оның шын аты емес, қытайша эквиваленті жоқ. Роберт Маклин бұл атауды ақ қоныстанушылар жасаған және полиция қолданған немесе ұқсас иілгіштердің жарғақ түрінде берілген деген пікірде. Макклин бірінші теорияны да ықтимал деп атайды. 1930 және 1940 жылдары бірнеше газет мақалаларында Констебль Уордты өлтірген қытайлық адам "Ли Ханг Чиак" деп аталды, бірақ мақалалардың ешқайсысында Сэм Пу Чиактың баламалы аты ретінде аталмаған. Ол "Керігеу Сэм" және "Қытайдың арбауы" деген лақап атпен танылды. Сэм Пу алтын Rush кезінде Австралияға Қытайдан көшіп келген. Ол "шапақшы" (қатерлерді ескертетін серіктесі жоқ кенші) ретінде жұмыс істеді Талбрагар өзенінде қазіргі Дунеду мен Муджидің арасында Жаңа Оңтүстік Уэльсте. Ол бұрышта жұмыс істеген, бірақ табысы жоқ шахтер болғандықтан, бұқаралық ақпарат құралдарына жүгінді. Ол пиджин ағылшын тілін үйреніп, атпен жүзуді және ағаш сабағын нысана ретінде қолданып, атуды үйренді. Оның заңға ұқыпты қараған қытайлық отандастары оны жалғыз басты адам ретінде сипаттап, "жақсы емес" деп атады. Ол мылтық пен тапаншамен қаруланған, Гүлгонг-Муджи жолында жасырынған. Сол жерде ол жаяу жүргіншілерді күтіп, оларға қауіп төндіріп, құнды заттарын талап еткен. Оның құрбандары негізінен қытайлықтар, бірақ ол ақ нәсілді қоныстанушыларды да нысанаға алған. Джон Уордты өлтіруден бірнеше күн бұрын Пу, қызымен сөйлескеннен кейін, Элизабет Голдинг деген Mudgee әйелін қорқытқан. Голдингтің айтуынша, Пу оған "егер мен қыздың еркіне ие бола алмасам, сенікіне ие боламын" деді.
Джон Уордты өлтіру және адам аулау
1865 жылы 2 ақпанда Пу фермер Джеймс Планкеттің қорасын тонаған. Сол күні ол егер оған жергілікті жердің топографиясы туралы хабарласпаса, екі малшыны атып өлтіремін деп қорқытқан. Осы екі оқиғадан кейін жергілікті тұрғындар Денисон қаласына полиция шақырды, олар түн ортасында келді. Келесі күні таңертең Планкетт, С.Э. Пламб мырза және полиция Пу үшін бұталарды аралап шықты, бірақ олар сәтті болмады. Олар түскі уақытта қайтып келгенде, Пуның бас стансадан бір шақырым қашықтықтағы қойшы үйіне барғандығын білді. Бақташының әйелі оларға жол-жобасын көрсетті де, олар Муджиге қарай іздестіруді жалғастырды, бірақ олар тағы да сәтсіз болды. Сағат 5-те олар жолдың 6 шақырымында бір жолаушының оларға қорқынышты сөз айтқанын айтады. Саяхатшылар оны белінде револьвері бар, иығында тапаншасы бар қытайлық ретінде сипаттады. 9 миль жүріп шыққаннан кейін Планкетт пен полиция қызметкері констебль Тодт полиция қызметкері Джон Уордты ауыр жарақаттаған күйде тапты. 1865 жылы 3 ақпанда сағат 10-да Куонабарабранда орналасқан Жаңа Оңтүстік Уэльс полициясының аға констебльі Джон Уорд тұтқынға ертіп барудан үйіне қайтып бара жатқан еді. Оған екі адам қарулы қытайлық жігіттің Барни риф деп аталатын жерде жолаушыларды тонап жүргенін айтты. Қысқа іздеуден кейін Уорд Пуның қосын тауып, оған жақындады. Поу Уорд оған жақындап келіп: "Не істеп жатырсың? Қаруды түсір!" деп айтқаннан кейін бұтаға қашып кетті. Уордтың өлімінен кейін, 1961 жылы Сиднейдің Morning Herald мақаласында "Австралияның алғашқы ең үлкен адам аулауларының бірі" деп сипатталған адам аулау болды.
After Ward's death, a manhunt which a 1961 Sydney Morning Herald article described as "one of early Australia's biggest manhunts" ensued.
Сот және өлім жазасы
10 сәуірде Пу Генри Хьюзді өлтіру ниетімен атып өлтіргені үшін айыпталды. Иса оған жауап бермей, үндемеді. Содан кейін қазылар алқасы оның қасақана не бақытсыздыққа байланысты мылқау екенін анықтады. Бірнеше куәгердің айтқандарын тыңдаған соң, қазылар алқасы жарты сағат бойы тынышталып, "жаман ниетпен ақымақ" деген үкім шығарды. Сотта бұл айыпсыз деп мойындаумен бірдей деп шешті және басқа да қазылар алқасы құрылды. Сотталушы Эдвард Батлер істі ұсынды, Пуды тұтқындауға қатысы бар полиция қызметкерлері куәгер ретінде тыңдалды, сонымен қатар құрбан Хьюз да тыңдалды. Хьюз куәлік бергенде, Пуның оғы оның шапанының жиегіне тигенін айтты. Сот отырыстарынан кейін, дәлелдер ұсынылғаннан кейін, қазылар алқасы бірнеше минутқа қайтты да, адам өлтіруге ниеттенген зақымдау туралы үкім шығарды. Қазаға ұшыраған Пуа өте әлсіз әрі әлсіз күйде болғандықтан, жазасын өтеу үшін түрмеге қамалды. Пу Джон Уордты өлтіргені үшін 1865 жылы 10 қазанда Батерст сотында сотталды. Ол қасақана кісі өлтірген деп айыпталып, оны сот тағайындаған адвокаты Джозеф Иннес қорғады, ол оны кінәсіз деп мойындады. "Сидней меілі" газетінің хабарлауынша, "қамауға алынғаннан бері [Пу] ақыл-ойы өте әлсіз". Ал, айыптаушыны дәлелдемелерді аударумен айналысқан Синг Шигх Пуаның оңтүстік диалектісін түсінбеді. Дәлел-дәлел келтірілгеннен кейін және бірнеше куәгерлерді тыңдағаннан кейін, алқабилер қысқа уақытқа зейнеткерлікке шығып, кінәлі деп шешті және Пу өлім жазасына кесілді. Роберт Маклин ешкім Пуды қылмыс орнында таппағанын, оның қаруынан өлімге әкелген оқ атылғанын дәлелдейтін баллистикалық дәлелдер келтірілмегенін және Пудың сотқа төтеп беруге психикалық жағынан әлсіз екенін айтады. Маклин Пуға болған оқиға "заңды линч" болды деген қорытындыға келеді. 1865 жылы 19 желтоқсанда Пу Батерст түрмесінде асылды. Үш қытай тұтқыны оншама бейбіт тұрғындармен бірге асылу рәсімін көруге әкелінді. Сидней поштасына сәйкес, Пу "өз тағдырын мүлдем білмей жүрген сияқты" Оның өмірі радиода "Сэм Пуның көлеңкесі" (1930) және "Заңсыздықтың астындағы" (1933) эпизодтарында драматизацияланды. Содан бері 1993 жылы Цирк Оз По туралы шоу шығарды, Кристофер Стит 2003 жылы По туралы балалар романы жазды, ал 2014 жылы Роберт Маклин және қытайлық кино продюсер Синди Цзя Ли бірігіп Аодалия Голд, По туралы фильм түсірді және сол жылы фильмнің трейлері жарық көрді. 2015 жылы Канберрадағы кинокомпаниялар JIA Films және SilverSun Pictures компаниясы Қытайдағы Yuezhong Pictures компаниясымен серіктесіп, 15 миллион долларлық бюджетпен Aodaliya Gold компаниясын құрды. Сам Пу 2022 жылдың сәуірінде Мудги өнер аймағында өткен "Мудгидің қысқаша тарихы" атты көрмеде Мудги суретшісі Майкл Бурктың екі суретіне түседі.
His life was dramatised for radio in The Shadow of Sam Poo (1930) and episodes of Outlawry Under the Gums (1933). Since then, Circus Oz created a show about Poo in 1993, Christopher Stitt wrote a children's novel about Poo in 2003, and in 2014 Robert Macklin and Chinese born film producer Cindy Jia Li teamed up to create Aodaliya Gold, a movie about Poo and in the same year the trailer for the movie was released. In 2015, film companies from Canberra, JIA Films and SilverSun Pictures partnered with Yuezhong Pictures from China to create Aodaliya Gold with the budget of $15 million. Sam Poo appears in two paintings by Mudgee artist, Michael Bourke in an exhibition 'A Brief History of Mudgee' held at Mudgee Arts Precinct in April 2022.