Кіріспе

1954 жылғы Poul Anderson ғылыми-фантастикалық романы Сұрақ және жауап - американдық жазушы Poul Anderson-дың ғылыми-фантастикалық романы. Ол бастапқыда 1954 жылы маусым мен шілдеде жарық көрген журналдың таңғажайып ғылыми фантастика, кейін 1956 жылы қайта басылып шығарылды Ace Double D 199 бөлігі ретінде қайтадан басылып шығарылды.

Троас планетасы

Андерсонға 1953 жылы Twayne Press редакторы Флетчер Пратт әңгіме ұсынысымен жақындады: ғалым әлемді жасайды, содан кейін ол, Исаак Азимов және Джеймс Блиш (Азимов үшінші жазушы Блиштың сол кездегі әйелі Вирджиния Кидд болуы мүмкін деп ойлады) сол әлемде роман жазуы керек. Кейін үш роман сценарийді жасаған ғалымның очергімен бірге кітап болып жарияланады. Пратт Твэйн үштігі деп атаған бұл формула 1952 жылы "Таңбаланған планета" кітабында пайда болды. Бұл сценарий Мессье 13 шарлық шоғырындағы екілік жұлдыз жүйесінің Троас (немесе, бейресми түрде, Джуниор) деп аталатын Жерге ұқсас планетасы бар, ол жүйенің Лагранж нүктелерінің бірінде орналасқан. Трояға бұрын жасалған экспедиция құпия апатқа ұшырап, планетаны отарлауға жарамды екенін анықтау үшін екінші экспедиция ұйымдастырылды және бірінші экспедицияға не болғанын анықтау үшін. Андерсон өзінің әңгімесін аяқтады, ал Азимов "Сукер Байт" атты әңгімесін аяқтады, бірақ Блиш (немесе Кидд) үшінші әңгімені ешқашан аяқтамады, ал ұсынылған кітап ешқашан басылып шықпады. Андерсон "Сұрақ және жауап" романын Astounding (онда ол "Sucker Bait" романын шығарғаннан бірнеше ай өткен соң) және кейіннен Ace Books-қа сата алды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Джон Лорензен - Лунополис қаласынан келген астроном, Лагранж институты оны Трояға екінші экспедицияға шақырады. Қазіргі уақытта Жерде әлі де екі ғасырлық соғыс пен хаос кезеңінен айығып жатыр. Бұл соғыс үшінші дүниежүзілік соғыста Солтүстік Американы жаулап алудан басталып, Марс пен Венера арасындағы соғыстың қорытындысы бойынша Күн жүйесінің бірігуімен аяқталды. Жарықтан жылдам қозғалтқыш табылғаннан кейін 22 жыл өткен соң, Троас - Жерге ұқсас жалғыз дүние, ал жұлдыздар аралық сапарларға деген құлшыныс азайып барады. Егер Троасты отарлауға жол берілмесе, адамзат жұлдыздар аралық сапардан мүлдем бас тартады. Трояға екінші экспедицияны ұйымдастыруға күш салу қиындықтармен күресті. Лагранж институты ғарыш кемесін жалға ала алмай, өз кемесін - "Генри Хадсонды" құрастыруға мәжбүр болды. Гадсонды салуды кідіртулер, шығындардан асып кетулер және кем дегенде бір рет саботаж жасау кедергі келтіреді. Хадсонның Трояға сапары да қиындыққа ұшырайды, өйткені экспедиция мүшелерінің арасында шиеленістер көбейеді. Эдвард Эйвери экспедицияның психомедициналық қызметкері кемеде топтық үйлесімділікті сақтай алмайды, сондықтан кем дегенде бір рет ұрыс басталады. Трояға жеткен Хадсон экипажы алғашқы экспедицияның ізін таппайды. Троадада зиянды микроорганизмдер жоқ екені анықталғаннан кейін планетада базалық лагерь құрылады. 18 күннен кейін ғарышкерлер тобы пайда болады. Айвериге ғарышкерлердің тілін үйрену тапсырылады, бірақ ол оны түсіну өте қиын екенін айтады. Ақырында ол шетелдіктердің Рорван деп аталғанын және олардың Троядан екенін анықтайды. Бұл экспедиция үшін жаман жаңалық, өйткені ақылды түрлер мекендейтін планеталар отарлау үшін шексіз. Рорвандар шағын топ адамды, соның ішінде Эйвери мен Лорензенді қоныстарына ертіп бару үшін шақырады. Адамдар мен Рорвандар тобы саяхаттап бара жатқанда, Лорензен Эйверидің ғарышкерлермен сөйлескенін тыңдайды және олардың тілін психомедтер айтқандай түсіну қиын емес екенін түсінеді. Олар Рорван қонысына жеткен кезде Лорензен өзінің тыңдау арқылы Эйвери мен Рорванның басқа адамдарды алдау үшін сөз байласып жатқанын біледі. Лорензен Аверимен кездескенде, психомед өзі мен оның Жер үкіметі ішіндегі тобы қасақана жұлдыздар аралық саяхатқа кедергі келтіріп отырғанын мойындайды, өйткені олар адамзат оған дайын емес деп санайды. Бірінші экспедиция мүшелері Күн жүйесіне оралғаннан кейін тұтқындалды, ал рорвандықтар Троаданың тумасы емес. Эвери Лорензенге алдауды жалғастыруға көмектесуді сұрайды, бірақ Лорензен бас тартады. Ол адамзат галактикаға кеңінен таралуын қалайды.

Психотехникалық лига

"Сұрақ пен жауап" Андерсонның Психотехникалық лигасының болашақ тарихын құрайтын әңгімелермен ұқсас болса да, Андерсон өзі "Сұрақ пен жауапты" "Психотехникалық лиганың" оқиғаларының уақыт сызығына енгізбеді. Ол "Ганимед қарлары" повесін ертіп жүруге арналған. Ол 1978 жылы Ace Books басылымындағы әңгіменің кіріспесінде қандай да бір байланысты атап өтпеді. Сонымен қатар, Үшінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесі, сондай-ақ соғыстан кейінгі ғасырлардағы оқиғалар "Сұрақ-жауап" пен Психотехникалық лиганың оқиғалары арасында сәйкес келмейді. Кітапта айтылғандай, Кеңес Одағы Солтүстік Американы жаулап алды, ал Еуропа ғасырлар бойына қаңырап бос қалды; керісінше, Психотехникалық лига тарихында Кеңес Одағы толығымен жойылып, оның тірі қалған тұрғындары "айқайлаған каннибальдардың" жағдайына айналды, ал Еуропа бір ұрпақ ішінде соғыс күйреуінен қалпына келді. "Сұрақ-жауап" бөлімінде Психотехникалық институт туралы сөз жоқ. (Мариус" журналында психотехниканы фин профессоры Валти бастағанын айтады - ол Кеңес Одағының қатал қарсыласы, Еуропаны оккупациядан азат етуде үлкен рөл атқарған; әрине, Совет Одағы соғысты жеңген тарихта Валтидің өмірі мен ғылыми мансабы мүлдем басқаша болар еді). Психотехникалық лиганың әңгімелері мен кітаптарында психотехника адамзат бейбітшілігі мен өркендеуін, Жерді біріктіруді және одан кейін бүкіл Күн жүйесінің милитаризм, ұлтшылдық, саяси және діни экстремизм күштеріне қарсы тұруы үшін, бұл Үшінші дүниежүзілік соғысқа әкеліп соқты және егер тоқтатылмаса, "адамзаттың аман қалмауы мүмкін басқа соғыс" ("Мариус"та сипатталғандай) болуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, Андерсон психотехника жағында екені анық және автордың көзқарасын білдіретін кейіпкерлер соған сәйкес әрекет етеді. Алайда "Сұрақ-жауап" романында психотехника тыныштық пен тұрақтылықты орнатуға қол жеткізгеннен кейін, ғарыш кеңістігіне қарсы тұрып, адамзатты Күн жүйесінің қорғаныш коконында ұстап, оның бүкіл Галактикаға таралуын болдырмауға тырысады. Осыған байланысты Андерсон (және оның көзқарасын білдіретін кейіпкер) психотехникаға қарсы және галактикалық кеңеюге қарсы шығады. Бұл Андерсонның барлық кезеңдердегі көркем және көркем емес шығармаларында ғарышқа ұшуды қолдауын және қолдауын ескере отырып, бұл сөзсіз. Кітаптың негізгі тақырыбы Азимовтың "Мәңгілік соңы" сияқты, бірақ бұл ұқсастық екі кітаптың да тиісті аяқтарында ғана айқын болады. Екі жағдайда да - бірде ғарышқа ұшу және зерттеу, екіншісінде уақытқа саяхат жасау - жақсы ниетті араласушылардың ұйымы адамзаттың тарихының барысын "бағыттауға" және оған қол сұғу үшін араласады, оның мақсаты қауіпсіздікті, қауіпсіздікті және тұрақтылықты қолдау, ал бағасы ғарышқа ұшуды және галактикалық зерттеу мен отарлауды басу. Екі жағдайда да кейіпкер осы әрекеттерді тоқтатып, галактикалық кеңеюді таңдауға шешім қабылдайды, тіпті тұрақсыздық пен белгісіздікке қарамастан.