Кіріспе
Техас революциясының шешуші шайқасы – Сан-Хассинто шайқасы (lang es), 1836 жылғы 21 сәуірде қазіргі Ла-Порте және Дир Парк қалаларында болған Техас революциясының соңғы және шешуші шайқасы. Генерал Сэмюэл Хьюстон басшылығымен Техас армиясы генерал Антонио Лопес де Санта Аннаның мексикалық армиясымен тек 18 минутқа созылған шайқаста күш сынасып, жеңіске жетті. Генерал Хьюстон шайқас туралы егжей-тегжейлі, куәгердің баяндамасын 1836 жылғы 25 сәуірде Сан-Хассинтодағы Техас армиясының бас штабынан жазды. Одан кейін көптеген екіншілік талдаулар мен түсіндірмелер жасалды. Мексика президенті генерал Санта Анна және генерал Мартин Перфекто де Кос екеуі де шайқас кезінде қашып кетті. Санта-Анна келесі күні, 22 сәуірде, ал Кос 24 сәуірде қолға түсті. Шамамен үш апта соғыс тұтқыны ретінде ұсталғаннан кейін Санта-Анна Мексика әскерінің аймақтан кетуін талап ететін бейбіт келісімге қол қойды, бұл Техас Республикасының тәуелсіз мемлекет болуына жағдай жасады. Бұл келісімдер Техастың егеменді мемлекет екенін ресми түрде мойындамаса да, Санта-Аннаның Мексика қаласында мұндай мойындау үшін күш салуын талап етті. Сэм Хьюстон ұлттық деңгейде танымал болды, ал соғыс оқиғаларынан туған «Аламоны еске алу» және «Голиадты еске алу» шақырулары Техас тарихы мен аңызында мәңгілікке қалып қойды.
The Battle of San Jacinto (lang es), fought on April 21, 1836, in present day La Porte and Deer Park, Texas, was the final and decisive battle of the Texas Revolution. Led by General Samuel Houston, the Texan Army engaged and defeated General Antonio López de Santa Anna's Mexican army in a fight that lasted just 18 minutes. A detailed, first hand account of the battle was written by General Houston from the headquarters of the Texan Army in San Jacinto on April 25, 1836. Numerous secondary analyses and interpretations have followed. General Santa Anna, the president of Mexico, and General Martín Perfecto de Cos both escaped during the battle. Santa Anna was captured the next day on April 22 and Cos on April 24. After being held for about three weeks as a prisoner of war, Santa Anna signed the peace treaty that dictated that the Mexican army leave the region, paving the way for the Republic of Texas to become an independent country. These treaties did not necessarily recognize Texas as a sovereign nation but stipulated that Santa Anna was to lobby for such recognition in Mexico City. Sam Houston became a national celebrity, and the Texans' rallying cries from events of the war, "Remember the Alamo" and "Remember Goliad", became etched into Texan history and legend.
Мексика конституциясы күшін жойды
Генерал Антонио Лопес де Санта-Анна 1832 жылы желтоқсанда Мексика президенті Анастасио Бустамантеді құлатуға көмектескен кезде үкіметтік федерализмді қолдаушы болды. 1833 жылы сәуірде президент болып сайланғаннан кейін Санта-Анна саяси идеологиясын өзгертті және өкіметінің авторитарлық билігін күшейтетін орталықшыл саясатты жүзеге асыруға кірісті. Оның 1824 жылғы Конституцияны жоюы, сондай-ақ Мексиканың Коахуила-и-Техас штатындағы жергілікті билікті таратуы, орталық үкімет пен Техастағы техано және аңгло-америкалық азаматтар арасындағы шиеленістің күшеюіне себеп болды. Мексика қаласында Санта-Аннамен кездесуді күтіп отырған техастық кәсіпкер Стивен Ф. Остин Бесар қалалық кеңесіне (қазіргі Сан-Антонио) хат жазып, штаттан бөлінуге шақырды. Жауап ретінде Мексика үкіметі оны 1834 жылдың көп бөлігінде түрмеде ұстады. Полковник Хуан Алмонте Техастағы отарлау директоры болып тағайындалды, бұл отарлаушылармен қарым-қатынасты жақсарту және Остин түрмеде отырғанына байланысты алаңдаушылықты азайту мақсатында жасалды. Ол Техасқа өз билігін жүргізуге мүмкіндік беретінін уәделеді және Мексика Конгресі Техасты жеке штат ретінде мойындауды конституциялық жағынан мүмкін емес деп шешкеніне өкініш білдірді. Бірақ, шын мәнінде, оның құпия миссиясы жергілікті ықпалды тұлғаларды анықтау, бүлік жоспарларын тоқтату және Мексика үкіметін әскери қақтығыста пайдалы болатын мәліметтермен қамтамасыз ету болды. 1834 жылы тоғыз ай бойы үкімет өкілі ретінде Алмонте Техас арқылы саяхаттап, халық және оның айналасы туралы толыққанды барлау есебін жинады, соның ішінде олардың ресурстары мен қорғаныс қабілетін бағалауды да қамтыды.
Кос Техастың әскери губернаторы болып тағайындалды
Өзінің билігін нығайту үшін Санта-Анна 1835 жылы генерал Мартин Перфекто де Косты Техас үкіметінің әскери билігіне тағайындады. Кос 9 қазанда Сан-Антониода штаб-пәтерін орнатып, Бехарды қоршау деп белгілі болған оқиғаны бастады. Техас күштерін екі ай бойы кері тартуға тырысқаннан кейін, Кос 9 желтоқсанда ақ ту көтеріп, екі күннен соң капитуляция шартына қол қойды. Костың капитуляциясы Мексика әскерін Техастан шығарып, Техас аймағын оккупациядан босатты. Көптеген адамдар соғыс аяқталды деп ойлады және еріктілер үйлеріне қайта бастады. Санта-Аннаның бұйрығымен Мексиканың соғыс министрі Хосе Мария Торнел 30 желтоқсанда "No. 5" деген жарлық шығарды, ол көбінесе Торнел жарлығы деп аталады, бұл Техастағы көтеріліске АҚШ-тың араласуына қарсы бағытталған. Жарлықта Мексикаға көтеріліске қосылу мақсатымен келген шетелдіктердің "қарақшылар" ретінде қарастырылатыны және тұтқындалған жағдайда өлім жазасына кесілетіні жазылған. Торнел «Олар республикамен соғыстағы ешқандай елдің азаматтары емес және ешқандай мойындалған тудың астында қызмет етпейді» деп қосымша айтқан арқылы АҚШ-қа соғыс жариялаудан жалтарды.
Санта-Анна Аламоны басып алады
Мексика операциялық армиясы 6019 сарбаздан тұрады және Бехарға қарай 300 миль (483 км) қашықтықта орналасты. Генерал Хоакин Рамирес-и-Сесма Техасқа өткен алдыңғы қатардың басшысы болды. Санта-Анна және оның көмекшісі Альмонте 1836 жылдың 16 ақпанында Герреро, Коауила қаласында Рио-Гранде өзенін кесіп өтті, ал ертесі күні Матаморос қаласында генерал Хосе де Урреа және тағы 500 әскер келіп қосылды. Бехар 23 ақпанда басып алынды, ал шабуыл басталғанда, бекіністің ішінде капитуляцияласу үшін келіссөздер басталды. Гарнизон командирі Уильям Б. Трэвис Альберт Мартинды Альмонтемен кездесуді сұрап жіберді, ол Санта-Анна атынан сөйлеуге өкілетті емес екенін жауап берді. Полковник Джеймс Боуи Хуан Сегуин испан тіліне аударған хатпен Грин Б. Джеймсонды Санта-Аннамен кездесуге жіберді, ол дереу бас тартты. Дегенмен, Санта-Анна бекініштегі теханоларға амнистия ұсынды. Аламодан аман қалған Энрике Эспарса Боуи оларға ұсынысты қабылдауға кеңес берген кезде көптеген теханолар кетіп қалғанын айтты. Кос, капитуляция шарттарын бұзып, 26 ақпанда Герреро арқылы Техасқа өтіп, Бехардағы бас әскерге қосылды. Урреа Мексика шығанағының жағалауын бақылауға кірісіп, Голиадта полковник Джеймс Фанниннің басшылығымен қызмет ететін техас жасақтарымен екі шайқаста жеңіске жетті. 27 ақпанда Сан-Патрисиода азық іздеп жүрген Фрэнк В. Джонсон басқаратын отрядқа Урреа шабуыл жасады. 16 адам қаза тауып, 21 адам тұтқынға алынды, бірақ Джонсон және тағы төрт адам қашып үлкерді. Урреа Джеймс Грант пен Пласидо Бенавидесті іздеуге отряд жіберді, олар Матаморосқа шабуыл жасауға ниеттенген аңгло және техано жасағын басқарып келе жатқан еді. Мексикалықтар техастықтардың тобына шабуыл жасап, Грантты және жасақтың көп бөлігін өлтірді. Бенавидес пен тағы 4 адам қашып кетті, ал 6 адам тұтқынға алынды. 1836 жылғы конвент 1 наурызда Бразос өзеніндегі Вашингтонда жиналды. Келесі күні, Сэм Хьюстонның 42-ші туған күнінде, 59 делегат Техас Тәуелсіздік Декларациясына қол қойып, уақытша үкіметті сайлады. Декларация туралы жаңалық Голиадқа жеткенде, Бенавидес Фаннинге Санта-Аннаға қарсы болғанына қарамастан, ол әлі де Мексикаға адал екенін және Техастың бөлінуіне көмектескімсіз екенін мәлімдеді. Фаннин оны қызметтен босатып, үйіне жіберді. 4 наурызда Хьюстонның әскери билігі "Тексас армиясының құрлық әскерлері, регулярлық, ерікті және милиция" күштерін қамту үшін кеңейтілді. 6 наурызда таңғы сағат 5-те мексикалық әскерлер Аламоға соңғы шабуыл жасады. Мексика әскерінің ауыр шығындарына қарамастан, 90 минутқа созылған қатал шайқастан кейін оқ атылу тоқтады; Аламо түсті. Аман қалған Сюзанна Дикинсон, оның қызы Анжелина, Трэвистің құлы Джо және Альмонтедің аспазы Бен Санта-Аннамен құтқарылып, техас еріктілері жиналған Гонзалеске жіберілді.
Техас шегінуі: Қашқан қоқыс
Мексика әскерлері Бексардан кеткен күні Хьюстон Гонзалеске келді және онда жиналған 374 еріктіге (кейбіреулері қарусыз) Техас енді тәуелсіз республика екенін хабарлады. 13 наурыз күні сағат 23:00-ден кейін Сюзанна Дикинсон мен Джо Аламо гарнизоны жеңілгені және мексика армиясы Техас елді мекендеріне қарай жол тартқаны туралы хабар жеткізді. Шашырап жиналған соғыс кеңесі аймақты эвакуациялап, кері шегінуге шешім қабылдады. Эвакуация түн ортасында басталды және соншалықты жылдам болды, көптеген техас тыңшылары әскердің қозғалысын білмеді. Алып жүруге болмайтын барлық нәрсе өртеліп, армияның екі топырғысы Гуадалупе өзеніне тасталды. 14 наурыз күні таңертең Рамирес-и-Сесма Гонзалеске жеткенде, ғимараттардың әлі де жанып, түтін шығарып тұрғанын көрді. Көптеген азаматтар жаяу қашып кетті, көбісі кішкентай балаларын алып жүрді. Сегуин мен Сальвадор Флорес басқаратын атты әскер ротасы оқшауланған ранчоларды эвакуациялау және бейбіт тұрғындарды мексика әскерлері мен үндістердің шабуылдарынан қорғау үшін артқы күзетке тағайындалды. Армия шегіне қаншалықты артқа жылса, соншалықты көп азаматтар қашқын болып қосылды. Ылғалды жаңбыр өзендерді толыстырып, жолдарды лайға айналдырды. Аламоның құлауы туралы жаңалық тараған сайын еріктілер қатары көбейіп, 19 наурызға қарай шамамен 1400 адамға жетті. 28 наурызға қарай Техас армиясы Навидад және Колорадо өзендері арқылы 193 км (120 миль) шегінді. Көптеген сарбаздар дезертирлік жасады, ал қалғандары қолбасшыларының қорқақ екенін ашық айтты. Одан әрі шегінуден бас тартқан екі ротаға өткелді күзету міндеті жүктелді. Келесі екі аптада техастықтар демалып, аурудан айығып, алғаш рет әскери жаттығулар жасауға кірісті. Сол кезде Цинциннати, Огайо қаласынан "Егіз қарындастар" деп аталатын екі топырақ жеткізілді. Уақытша соғыс хатшысы Томас Раск лагерьке келді, президент Дэвид Г. Бернеттен егер Хьюстон соғысудан бас тартса, оның орнын басуға бұйрық алды. Хьюстон Раскты өзінің жоспарларының дұрыстығына тез сендірді. Барлығына наразы болған Бернет Хьюстонға былай деп жазды: "Дұшпандар сенің есеңгіреуіңе күліп жатыр. Сен олармен күресуің керек. Сен одан әрі шегінбеуің керек. Ел сенің күресуіңді күтеді. Елдің құтқарылуы сенің қолыңда." Санта-Анна кішкентай күшпен Бехарда қалды. Президент міндетін атқарушы Мигель Барраганның қайтыс болғанын естігеннен кейін Санта-Анна өзінің беделін нығайту үшін Мексика қаласына оралуды ойлады. Бірақ Үреаның жеңістері оны саяси қарсыласы етіп бейнелейтінінен қорқып, Санта-Анна кампанияның соңғы кезеңін жеке бақылау үшін Техаста қалуға шешім қабылдады. Ол 29 наурызда Рамирес-и-Сесмаға қосылу үшін кетіп, Бехарды қорғауға шағын күш қалдырды. 7 сәуірде таңертең олардың біріккен күші Сан-Фелипеге жетіп, техас сарбазын тұтқынға алды. Ол Санта-Аннаға техастықтар мексика армиясы Бразос өзенін кесіп өтсе, одан әрі шегінуді жоспарлап отырғанын хабарлады. Бразос өзенін кесіп өте алмағандықтан, өзен арқылы бөгет құрған техастықтардың шағын тобына ашуланған Санта-Анна 14 сәуірде 700-ге жуық әскермен Техастың уақытша үкіметін басып алуға кірісті. Мексика әскерлері Харрисбургке (қазіргі Хьюстон) жеткенге бірнеше сағат бұрын үкімет шенеуніктері қашып кетті, ал Санта-Анна Альмонтеге 50 атты әскермен Нью-Вашингтонда оларды тосқауылға алуды тапсырды. Альмонте Бернет Галвестон аралына қарай қайықпен келе жатқанда келді. Қайық әлі де олардың қаруларының қашықтығында болғанымен, Альмонте Бернеттің отбасына зиян келтірмеу үшін оқ атуды тоқтатуға бұйрық берді. Осы кезде Санта-Анна бүліктің соңғы демі таусылғанына сенді. Техас үкіметі құрлықтан шығарылды, соғысуға ниеті жоқ әскерімен байланыс орнату мүмкіндігі болмады. Ол Техас армиясының шегінуін тоқтатып, соғысқа нүкте қоюға бел буды. Сол күні Деф Смит пен Генри Карнс Техастағы мексика әскерлерінің орналасқан жері мен болашақ жоспарлары туралы ақпарат таратқан мексикалық курьерді ұстады. Санта-Аннаның күші шағын екенін және алыс емес екенін түсінген Хьюстон өз әскеріне "Аламоны есіңнен шығарма" және "Голиадты есіңнен шығарма" деп үгіттеп, құмарлықпен сөз сөйледі. Содан соң оның әскері Линчбургке қарай асықты. Өз әскері мексика сарбаздары мен Сегуиннің ротасындағы техастықтарды ажырата алмауы мүмкін деген алаңдаушылықтан Хьюстон бастапқыда Сегуин мен оның адамдарын Харрисбургте қалып, тез сапар шегуге мүмкіндігі жоқ науқастарды күзетуге бұйырды. Сегуин мен Антонио Менчаканың қарсылығынан кейін бұл бұйрық алынып тасталды, бірақ техастықтар екенін көрсету үшін техастықтар бас киімдеріне карта ойындарының парақшаларын тағуға міндеттелді.
Шайқас
Бұқалар байуасының бойындағы аймақ батпақтармен бөлінген қалың емен тоғайларымен жабылған. Бұл жер техас тұрғындарына жақсы таныс болса, мексикалық сарбаздарға жатсып, беймәлім болды. Бірнеше офицерінің қарсылығына қарамастан, Санта-Анна Сан-Хасинто өзенінің жанындағы жазықты, бір жағынан орман, екінші жағынан батпақ пен көлмен шектелген, осал жерде лагерь құруды жөн көрді. Екі лагерь шамалы қашықтықта орналасқан, оларды арасындағы сәл көтеріңкі шөпті дала бөліп тұрды. Полковник Педро Дельгадо кейіннен: «Ерінің таңдаған орны әскери ережелерге қайшы. Кез келген жас сарбаз одан жақсы таңдар еді» деп жазды. Келесі бірнеше сағат ішінде екі шағын шайқас болды. Техас штатының әскерилері «Егіз қарындастар» арқылы алғашқы шайқаста жеңіске жетіп, драгунның шағын тобы мен мексикалық артиллериясын кері шегінуге мәжбүр етті. Хьюстонның қарсылығына қарамастан, көптеген жаяу әскерлер шайқас алаңына асықты. Техас атты әскері кері шегініп кеткенде, Ламар аттан құлаған техасшыны құтқару үшін қалды, ал мексикалық офицерлер оның батылдығына «құрметпен қол соқты». Хьюстон жаяу әскердің бұйрығына бағынбағанына ашуланды, себебі бұл Санта-Аннаға олардың күшін дұрыс бағалауға мүмкіндік берді, ал сарбаздар Хьюстонның толық шайқасқа рұқсат бермегеніне ренжіді. Түн бойы мексикалық әскерлер лагерін нығайтып, табатын барлық нәрседен, тіпті жабдықтары мен бұталардан бекініс жасады. 21 сәуірде таңғы сағат 9-да Кос 540 күшпен келді, мексикалық әскердің санын шамамен 1200-1500 адамға жеткізді, бұл техастықтардың 800 шамасындағы күшінен әлдеқайда көп болды (шайқасқа кіргендердің ресми саны 783 деп хабарланды). Генерал Костың әскері көбінесе тәжірибесіз жаңадан келгендерден тұрды, және олар 24 сағаттан астам уақыт бойы тынымсыз, тамақсыз жүріп келді. Таңертең техастықтар шабуылға шықпағандықтан, мексикалық офицерлер сақшыларын жібітпей бастады. Түске қарай Санта-Анна Костың әскеріне ұйықтауға рұқсат берді, ал оның шаршаған сарбаздары да демалуға, тамақтануға және жуынуға уақыт тапты. Кос күштермен келгеннен кейін көп ұзамай, генерал Хьюстон Смитке Винс көпірін (техастық лагерден шамамен 8 миль қашықтықта) бұйырып, Бразостан шығатын жалғыз жолды кесіп, Санта-Аннаның қашу мүмкіндігін жоюға тырысты. Хьюстон техастық әскерді шайқасқа дайындауын былай сипаттады: «Полковник Эдвард Берлсонға орталық бөлім берілді. Полковник Сидней Шерман басқаратын екінші полк армияның сол қанатын құрады. Артиллерия, бас инспектор полковник Джордж У. Хаклидің арнайы басшылығымен, бірінші полктің оң жағына орналастырылды, ал лейтенант-полковник Генри Миллард басқаратын төрт рота артиллерияны оң жақта қолдады, ал біздің атты әскеріміз, алпыс бір адамнан тұрады және полковник Мирабо Б. Ламар басқарады, біздің оң қанатымызды құрады». Техас атты әскері алдымен мексикалық әскердің сол қанатына жіберілді, ал артиллерия биік шөптер арқылы мексикалық бекінісіне 200 метрге дейін жетті. Бір рет оқ атқаннан кейін техастықтар қатарынан шығып, «Аламоны есімізден шығармаңдар! Ла-Баияны (Голиадты) есімізден шығармаңдар!» деп айқайлап, мексикалық бекінісіне шабуылдады. Мексикалық сарбаздар күтпеген жерден шабуылға ұшырады. Санта-Анна, Кастрильон және Альмонте өздерінің әскерін қорғануға ұйымдастыруға тырысып, жиі қайшы бұйрықтарды айқайлады. Техас жаяу әскері орманды жерді және мексикалық бекінісін басып алғанға дейін тоқтамай алға жылжи берді, Бурлсонның оң және Миллардтың сол қанаты бекіністі басып алды. Қырғын сағаттар бойы созылды. Көптеген мексикалық сарбаздар батпақ арқылы Пегги көліне қарай шегінді. Техас мергендері жағалауға орналасып, қозғалғанның бәріне оқ жаудырды. Көптеген техас офицерлері, соның ішінде Хьюстон мен Раск, қырғынды тоқтатуға тырысты, бірақ Аламо мен Голиадтағы қырғынға ашуланған және кек қайратқан сарбаздарды бақылауға ала алмады, ал қорқып қалған мексикалық жаяу әскері «Мен Аламода болған жоқпын!» деп айқайлап, аяу сұрады, бірақ ешкім тыңдамады. Тарихшы Дейвис бұл шайқасты «тарихтағы ең бір жақты жеңістердің бірі» деп атады, нәтижесінде 650 мексикалық сарбаз қаза тауып, 208 жарақат алды, ал 300 тұтқынға алынды. Техастың 11 тұрғыны қаза тауып, ауыр жарақат алды, ал Хьюстонды қоса алғанда, тағы 30 адам жарақат алды. Санта-Анна әскері толық жеңілгенімен, олар Техастағы мексикалық армияның басым бөлігін құрамайтын. Урреа мен генерал Висенте Филисола басқаратын тағы 4000 әскер қалды. Техастықтар шайқасты Санта-Анна жасаған қателіктердің арқасында жеңіп алды, ал Хьюстон оның әскері Урреа немесе Филисолаға қарсы жеңіске жете алмайтынын жақсы білді. Қараңғылық түскен кезде, көптеген тұтқын лагерьге әкелінді. Хьюстон бастапқыда оларды мексикалық күштердің қосымша әскері деп қателесіп, «барлығы жоғалды» деп айқайлаған көрінеді.
Мексиканың шегінуі
Санта Анна Винс көпіріне қарай қашып кетті. Көпірдің қирағанын көріп, ол батпаққа жасырынды, ал келесі күні әскери киімнің жеңін киіп тұтқындалды. Бұл әрекет, басқа мексикалық тұтқындар командирлерін танып айқайлағанда ашылды. Техас сарбаздары мексикалық генералдың дереу жазалануын талап етіп, айналасына жиналды. Өмірін сақтап қалу үшін Санта Анна қалған мексикалық әскерлеріне қашуға бұйрық беруді ұсынды. Техастағы мексикалық биліктің басшысы Филисолаға жазған хатында Санта Анна "кеше кешке бізге өкінішті жағдай болды" деп, әскерлеріне Бехарға шегінуді және одан әрі нұсқауларды күтуді бұйырды. Көктемгі жаңбыр оқ-дәріні бүлдіріп, жолдарды өткісіз қылды, сарбаздар батпаққа тізедей батып кетті. Мексикалық әскерлерде азық-түлік бітіп, дизентерия және басқа да ауруларға шалдығу бастады. Филизола кейіннен: "Егер дұшпан осы қатыгез жағдайларда, қалған жалғыз жолда бізді қарсы алғанда, өлмеу немесе шартсыз бағынудан басқа таңдау қалмаған болар еді" деп жазды. Сан-Хасинто шайқасынан кейін бірнеше апта бойы Санта Анна Хьюстонмен, Раскпен, содан кейін Бернетпен келіссөздер жүргізуді жалғастырды. Санта Анна екі келісім ұсынды: екі ел арасындағы уәделердің ашық нұсқасы және Санта Аннаның міндеттемелерін қамтитын құпия нұсқасы. Веласко келісімдері мексикалық әскерлердің Рио-Гранденің оңтүстігіне шегінуін және барлық жеке меншікті құрметтеуді және қалпына келтіруді талап етті. Соғыс тұтқындары зардапсыз босатылып, Санта Аннаға Веракрузға тікелей өтуге рұхсат берілді. Ол Мексика Конгресін Техас Республикасын мойындауға және Рио-Грандені екі елдің шекарасы ретінде тануға көндіруге уәде берді. Мамырдың ортасында Урреа оңтүстікке қарай жорық жасағанда, мексикалық әскерді қолдаған Сан-Патрисиодан көптеген отбасылар онымен бірге жүрді. Техас әскерлері маусымның басында келгенде, онда тек 20 отбасы қалған еді. Сан-Патрисио және Рефухио аймағында Техас Республикасы жылдарында "көрінетін халық азаюы" байқалды. Келісімде Урреа мен Филисола өз әскерлері қорғаған құлдарды қайтаруға міндеттелгенімен, Урреа орындаудан бас тартты. Көптеген бұрынғы құлдар Мексикаға әскермен бірге аттанды, онда олар бостандыққа ие болды. Мамырдың соңында мексикалық әскерлер Нуэсесті кесіп өтті. Мексика билігі Санта Аннаның Сан-Хасинтодағы жеңілісін естігенде, бүкіл елдегі тулар жартылай төменге түсіріліп, аза тұтылды. Тұтқынның қол қойған келісімдерін мойындаудан бас тартып, мексикалық билік Техас Республикасын мойындаудан бас тартты. Мексикалық сарбаздардың денелері соғыстан кейін жылдар бойы немесе ондаған жылдар бойы өлтірілген жерлерінде жатты. Хьюстон мен Санта Анна екеуі де өз сарбаздарына өлгендерді жерлеуге бұйрық бермеді, сондықтан олар соғыс болған жердің иесі Маргарет "Пегги" МакКормиктің жерінде жатты. Хьюстон мәйіттерді жерлеуден бас тартты, өйткені мексикалықтар Голиад пен Аламода жазаланған техас сарбаздарын өртеп жіберді, ал Санта Анна белгісіз себептермен өз сарбаздарына, енді соғыс тұтқындарына, өздерінің қаза тапқан жолдастарын жерлеуге бұйрық бермеді. МакКормик Хьюстоннан қазір шіріп бара жатқан мексикалық өлекселерді жерлеуді тікелей сұрады, бірақ Хьюстон оның жері енді Техастың тәуелсіздігі үшін жеңіске жеткен шайқастың орны болғаны үшін құрметтелуі керек деп жауап берді. Оның отбасы бірнеше мәйітті жерледі, бірақ жүздеген мәйіт табылмады. Көп жылдар өткен соң мәйіттер, енді бас сүйектер мен қаңқалар, шайқас алаңындағы үлкен траншеяға көмілді, бірақ бүгінгі күнге дейін оның орны белгісіз. Техастағылардың көпшілігі мексикалық әскер тез оралады деп ойлады. Сақтық шарасы ретінде Бехар 1836 жыл бойы әскери үкімде болды. Раск Гваделупе мен Нуэсес өзендері арасындағы Техас тұрғындарына шығыс Техасқа немесе Мексикаға көшіп кетуді бұйырды. Кейбір тұрғындар бұған бағынбағандықтан, күшпен көшірілді. Жаңа американдық қоныстанушылар Техас халқының жерін басып алу үшін қауіп-қатерлер мен заңгерлік амалдарды қолданды. Келесі жылдары жүздеген Техас отбасылары Мексикаға қайта қоныстанды. Әскери қаржыландыру үнемі басқа бүліктерге бағытталғандықтан, үлкен экспедициялар кейінге шегерілді, бұл аймақтар Техаспен одақтасып, елді одан әрі бөлшектейді деген қорқыныштан туды. Матаморос экспедициясының орталығы болған солтүстік мексикалық штаттар 1839 жылы қысқа уақытқа Рио-Гранде Республикасын құрды. Сонымен қатар, сол жылы Мексика Конгресі Техас туралы жағымды сөздер айтуды мемлекеттік қылмыс деп жариялау туралы заңды қарастырды. 1843 жылдың маусымында екі елдің басшылары қаруды тоқтату туралы келісімге келді.
Техас Республикасы
1836 жылғы 1 маусымда Санта-Анна кемеге мініп, Мексикаға қайтып келді. Келесі екі күн бойы көптеген әскерлер, олардың көп бөлігі сол аптада АҚШ-тан келгендер, оның өлім жазасына кесілуін талап етіп жиналды. Жақында әскери министр болып тағайындалған Ламар "Халық үкіметті қорқытпауы керек. Техаста француз революциясын қаламаймыз!" деп сөйледі, бірақ 4 маусымда әскерлер Санта-Аннаны тұтқынға алып, әскери қамауға алды. Бернет конституцияны бекіту және Конгресс сайлау үшін сайлау шақырды, бұл он екі ай ішінде Техас үшін басшылардың алтыншы тобы болды. Сайлаушылар көпшілік дауыспен Хьюстонды бірінші президент етіп сайлады, 1836 жылғы Конвенцияда жасалған конституцияны бекітті және АҚШ-қа қосылу туралы резолюцияны мақұлдады. Хьюстон Санта-Аннаны Вашингтон қаласына жіберу туралы жарлық шығарды, ал ол кейін елге қайтарылды. Оның болмаған кезінде Санта-Анна биліктен алынған еді. Мексикаға келген соң, мексикалық баспасөз оны Голиадта өлім жазасына кесілгендерге жасаған қатыгездігі үшін сынады. 1837 жылдың мамыр айында Санта-Анна оқиға бойынша тергеу жүргізуді сұрады. Сот тергеудің мақсаты фактілерді анықтау ғана екенін анықтады және ешқандай шара қолданбады; Мексика мен АҚШ-тағы баспасөз шабуылдары жалғасты. Санта-Анна келесі жылға дейін ар-намысын жоғалтты, содан кейін ол нан соғысының батыры атанды.
Мұра
Сан-Хасинто шайқасы алаңының мемлекеттік тарихи орны 1960 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Осы орынға 174 метр (570 фут) биіктіктегі Сан-Хасинто монументі кіреді, ол Қоғамдық жұмыс басқармасымен салынды. 1936 жылдың 21 сәуірінде мақұлданған және 1939 жылдың 21 сәуірінде ашылған монументтің құны 1,5 миллион долларға бағаланды (1939 жылғы 1,5 миллион доллар қазіргі шақта шамамен миллион долларға тең). Әр жылдың сәуір айында осы орында Сан-Хасинто күні тойланады және шайқастың қайта жандандырылуы өтеді. Техас және АҚШ Әскери-теңіз күштері Сан-Хасинто шайқасының құрметіне аталған кемелерді пайдалануға берді: техастық шхуна Сан-Хасинто және Сан-Хасинто деп аталған үш кеме. Сондай-ақ, SS San Jacinto деп аталған бір азаматтық жолаушылар кемесі болды. Техас Әскери-теңіз күштерінің шхунасы Сан-Хасинто 1839 жылы пайдалануға берілді және 1840 жылы Кайос Аркаста жанып кеткеннен кейін қызметтен шығарылды. Бірінші Сан-Хасинто – 1850 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің тапсырысымен салынған бұрандалы фрегат. 1860 жылы Африка эскадрильясының құрамында болған кезде, ол "Storm King" құл кемесін қолға түсірді. Фрегат АҚШ Азамат соғысының көп бөлігінде қызмет етті, бірақ 1865 жылы Багам аралдарында апатқа ұшырады. 1903 жылы Нью-Йорк және Техас параход компаниясы үшін Делавэр өзенінің темір кеме құрылысы және қозғалтқыш жұмыстарымен салынған АҚШ азаматтық жолаушылар кемесі болды. АҚШ Әскери-теңіз күштері Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайдалану үшін азаматтық жолаушылар жүк кемесін USS San Jacinto (ID 1531) ретінде сатып алуды қарастырды, бірақ оны сатып алмады немесе пайдалануға бермеді. 1942 жылдың 21 сәуірінде кеме неміс суасты қайығымен батырылды. Екінші Сан-Хасинто – 1943 жылдың желтоқсанында пайдалануға берілген және 1947 жылы қызметтен шығарылған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңіл ұшақ тасымалдаушысы. Үшінші Сан-Хасинто – 1988 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерімен пайдалануға берілген және 2023 жылы қызметтен шығарылған басқарылатын зымырандық крейсер. 1948 жылы "Техас" әскери кемесін мұражай кемесіне айналдырып, қызметтен шығарғанда, оған Сан-Хасинто монументінің жанында тұрақты тұрақ беруге шешім қабылданды. Балтимордан келген ол 1948 жылдың 21 сәуірінде, Сан-Хасинто шайқасының 112 жылдығында келді.
was a United States civilian passenger ship built in 1903 by the Delaware River Iron Shipbuilding and Engine Works for the New York and Texas Steamship Company. The U. S. Navy considered acquiring the civilian passenger cargo ship for use during World War I as USS San Jacinto (ID 1531) but never acquired or commissioned her. On April 21, 1942, the ship was sunk by a German U boat. The second San Jacinto was a United States Navy World War II light aircraft carrier commissioned in December 1943 and decommissioned in 1947. The third San Jacinto is a decommissioned guided missile cruiser commissioned by the U. S. Navy in 1988 and decommissioned in 2023. When the veteran battleship Texas was decommissioned in 1948 and made into a museum ship, it was decided to give her a permanent anchorage near the San Jacinto Monument. Her arrival from Baltimore, where she was decommissioned, was timed for April 21, 1948—the 112th anniversary of the Battle of San Jacinto.