Навахо ұлты: тарихы, жері және халқы

Навахо ұлты: АҚШ-тағы ең ірі индей племясы, Аризона, Нью-Мексико және Юта штаттарында орналасқан. Тарихы, жері және өкімет орталығы туралы ақпарат.

29 мин оқу

100%

Дереккөз: Navajo Nation — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Федералды түрде танылған тайпа Оңтүстік-Батыс АҚШ-та.

Навахо ұлты, сонымен қатар Навахоланд деп аталады, Америка Құрама Штаттарындағы Навахо халқының түпкілікті американдық резервациясы. Ол Аризонаның солтүстік-шығысының, Нью-Мексиконың солтүстік-батысының және Ютаның оңтүстік-шығысының бөліктерін қамтиды. Үкіметтің орталығы Аризона штатының Window Rock қаласында орналасқан. Шамамен 66 700 шаршы километр (25 700 шаршы миль) аумақты алып жатқан Навахо ұлты АҚШ-тағы түпкілікті американдық тайпалардың арасында ең үлкен жер көлеміне ие, он АҚШ штатынан да асып түседі. Бұл – елдің дәстүрлі отандарымен жерлері бір-бірімен жапсарлас жатқан сирек резервациялардың бірі. 2010 жылы резервацияда 332 129 Навахо тайпа мүшесінің 173 667-сі тұрды; қалған 158 462 тайпа мүшесі резервациядан тыс, қалалық аймақтарда (26 пайыз), шекаралық қалаларда (10 пайыз) және АҚШ-тың басқа жерлерінде (17 пайыз) тұрды. 2020 жылы тайпа мүшелерінің саны 399 494-ке жетті, бұл тіркелу саны бойынша ең ірі тайпалық топ ретінде Чероки ұлтын басып өтті. АҚШ 1848 жылы Мексика-Америка соғысынан кейін қазіргі Навахоландтың иелігін алды. Резервация алғаш рет 1868 жылы Нью-Мексико территориясында құрылды, бастапқыда шамамен 66 700 шаршы километрді (25 700 шаршы миль) құрады; кейіннен 1912 жылы штаттар Одаққа қабылданған кезде Аризона мен Нью-Мексико шекарасына орналасты. АҚШ-тағы көптеген резервациялардан айырмашылығы, ол құрылғаннан бері бірнеше рет кеңейіп, 1934 жылы қазіргі шекараларына жетті.

Терминология

Ағылшын тілінде бұл аймақтың ресми атауы 1868 жылғы Боске Редондо келісімінің ІІ-бабында көрсетілгендей "Навахо үнді резервациясы" болды. 1969 жылдың 15 сәуірінде тайпа өзінің ресми атын "Навахо ұлты" деп өзгертті, ол оның мөрінде көрсетілген. 1994 жылы Тайпалық Кеңес "Навахо" деген ресми атауды "Дине" деп өзгерту ұсынысын қабылдамады. Кейбіреулер Дине – Ұзақ жолға дейін азап көрген халықты білдіреді, ал "Навахо" атауы болашаққа арналған дұрыс тағайындама екенін айтты. Навахо тілінде "Дине" сөзі "Халық" дегенді білдіреді, бұл термин көптеген жергілікті халықтар өз тілдерінде қолданады. Навахо халқы арасында екі термин де қолданылады. 2017 жылы Навахо Ұлт Кеңесі "Навахо азаматтары мен Навахо емес азаматтар арасында жаңсақтық пен наразылық тудыруы мүмкін" деген себеппен атауды "Дине ұлты" деп өзгерту туралы заң жобасын қабылдамады. Навахо тілінде заңды түрде белгіленген шекаралары бар географиялық аймақ, "Навахоландия" деген жалпы ұғымнан өзгеше. Бұл екі терминнің ешқайсысын, Навахоның дәстүрлі отаны үшін қолданылатын терминмен шатастырмау керек. Ол (Сан-Франциско шыңдары), (Гесперус тауы), (Бланка шыңы) және (Тейлор тауы) атты төрт қасиетті Навахо тауының арасында орналасқан.

Тарих

Навахо халқының басқару дәстүрі олардың рулары мен ауызша тарихында түбірленген. Дине халқының рулық жүйесі олардың қоғамының негізгі бөлігі болып табылады. Бұл жүйеде мінез-құлық ережелері бар, олар Навахо халқының «сұлулықта жүру» деп аталатын жоғары мәдениетінің қалыптарына дейін жетеді. Философия және рулық жүйе Динетаны испан отарлаушылары басып алғанға дейін, яғни 1868 жылдың 25 шілдесінде Конгресс президент Эндрю Джонсонмен Навахо шартты ратификациялағанда, Барбонсито, Армихо және басқа да басшылар мен ақсақалдар Боске Редондода (Нью-Мексико) қол қойған кезде қалыптасты. Навахо халқы 1868 жылғы шартқа қол қойғаннан бері үкімет туралы түсініктерін өзгертіп келеді. Әлеуметтік, мәдени және саяси ғалымдар қазіргі Навахо басқаруының мәнісі және оның «батыс әлемінің» жүйелері мен экономикасын қабылдау үшін қалай дамығанын талқылауда.

Кланның басқаруы

Навахоның дәстүрлі мәдениетінде жергілікті басшылық кландар, яғни аналық желі бойынша есептесетін туыстық топтар негізінде ұйымдастырылған. Балалар анасының отбасына туған деп есептеледі және олардың әлеуметтік статусы анасы мен оның кланы арқылы анықталады. Әдетте, анасының үлкен ағасы балаларды тәрбиелеуде маңызды рөл атқарады. Клан басшылары Навахо ұлтының жергілікті деңгейінде де-факто үкімет қызметін атқарды.

Үндістанның қайта ұйымдастыру туралы заңның қабылданбауы

1933 жылы Ұлы депрессия кезінде Үндістер істері бюросы (BIA) резервациялардағы малдың шамадан тыс жайылуынан туған қоршаған ортаға зиянды азайтуға тырысты. Навахо тайпасы бұл шаралар қолға алынар алдында олармен жеткілікті кеңес жүргізілмегенін айтты. BIA басшысы Джон Коллиердің мал басының мөлшерін азайтуға жасаған әрекеті, оның Американың жергілікті халқының жағдайын жақсартуға бағытталған басқа да тырыстарына кері әсер етті. Мал Навахо мәдениетінің маңызды бөлігі болды және олардың мәртебесінің көзі еді. Осы кезеңде 1934 жылғы Үндістерді қайта ұйымдастыру туралы заңға (IRA) сәйкес, федералды үкімет тайпаларды АҚШ үлгісіндегі конституциялық модельдерге негізделген өз үкіметтерін қайта жаңартуға шақырды. Навахо тайпасы мал мәселесіне байланысты ашуланып, наразылық білдіргендіктен, заңда ұсынылған алғашқы конституцияның мәтініне сенімсіздікпен қарады. Бұл олардың алғашқы конституция нұсқасын қабылдамауына себеп болды. Содан бері жасалған әрекеттерде тайпа мүшелері бұл процесті тым қиын және тайпаның өзін-өзі билеу құқығына қауіп төндіретіндей деп тапты. Конституцияны BIA қарап, бекітетін болды. Алғашқы әрекеттердің қабылданбауының басты себебі, тайпаның бір бөлігі ұсынылған үкімет нысанында жеткілікті тәуелсіздік таппады. 1935 жылы олар ұсынылған үкіметтің мал шаруашылығының дамуы мен қалпына келуіне кедергі келтіруінен қорқынышты; ал 1953 жылы минералды ресурстарды игерудегі шектеулер туралы алаңдады. Олар дәстүрлі үлгідегі үкіметті сақтап, кландар басшыларын сайлап отырды.

Навахо ұлты мен федералды үкімет юрисдикциялары

Навахо халқы барлық заң жобаларын Үнді істер бюросы (BIA) арқылы АҚШ Ішкі істер министріне хатшылық қарау үшін ұсынуы тиіс. АҚШ федералды үкіметі мен Ұлт арасындағы көптеген қақтығыстар мен даулар саяси келісімдерде баяндалған келіссөздер арқылы шешіледі. Навахо кодексінде Навахо Ұлтының кодификацияланған ережелері мен заңдары қамтылған. Навахо Ұлтының кодексі 26 тараудан тұрады, олар Навахо Ұлтының үкіметінен бастап сауда-саттыққа және суға дейінгі мәселелерді қамтиды. 2010 жылғы нұсқасы Навахо Ұлтының Заң шығару қызметтері кеңсесінде, сондай-ақ 2014 жылдың қаңтарынан 2022 жылдың желтоқсанына дейінгі түзетулер бөлімінде қолжетімді. Навахо Ұлтының шекарасын көрсететін карта Навахо жері департаментінің веб-сайтында бар. Сондай-ақ, Навахо Ұлтының жерлік базасының тарихы туралы ақпаратты Dine Land Use веб-сайтынан табуға болады. Навахо Ұлтының шекарасындағы жерлер мемлекеттік, тайпалық сенім, тайпалық иелік, Жерді басқару бюросы (BLM), жеке меншік, мемлекеттік және BIA үнділік бөлу жерлерінен тұрады. Навахо Ұлтының Аризона және Юта бөліктерінде Нью-Мексико бөлігімен салыстырғанда жеке және BIA үнділік бөлулер аз, ал Нью-Мексико бөлігінде жоғарыда аталған барлық жерлердің шахмат тәрізді орналасуы байқалады. Шығыс агенттігі, атап айтқанда, негізінен тайпалық иелік, BIA үнділік бөлулер және BLM жерлерінен тұрады. Нью-Мексикода тайпалық иелік жерлер көбірек болғанымен, Навахо Ұлтының үкіметі тайпалық иелік жерлердің көп бөлігін немесе барлығын тайпалық сенімге айналдыруды жоспарлап отыр, бұл Үнді істер бюросының мәлімдемесіне сәйкес, бірнеше артықшылықтар береді.

Үкімет

1989 жылғы ІІ тармаққа енгізілген түзету Навахо ұлтының үкіметін үш буынды жүйе ретінде бекітті (әділет органдарына қатысты өзгерістер 1958 жылы басталған еді). Екі тармақ кеңестен тәуелсіз, себебі бұрын барлық үкіметтік шешімдерді қабылдау кеңесте шоғырланған болатын. Президент және вице-президент төрт жыл сайын сайланады. Атқарушы билік округтік соттардың судьяларын және Жоғарғы сот судьяларын ұсынады. Ұлт заңмен белгіленген бірнеше бөлімшелерден, департаменттерден, кеңселерден және бағдарламалардан тұрады.

Конституция

2006 жылы «Навахо Конституциясы» комитеті Навахо конституциялық конвенциясын өткізуді жақтады. Комитет Навахо ұлтының әрбір бөлімінен конвенцияға өкілдер қатысуын қамтамасыз етуді мақсат тұтты. Комитет конвенцияны дәстүрлі наашид/қазіргі заманғы бөлім үйі форматында өткізуді ұсынды, онда ұлттың кез келген мүшесі өз үй бөлімі арқылы қатыса алатын болар еді. Комитет бұрынғы Навахо көшбасшылары Келси Бегае, Петерсон Зах, Питер Макдональд, Иван Гэмбл (жазушы/әлеуметтік белсенді) және басқа да жергілікті саяси белсенділер тарапынан құрылды.

Сот жүйесі

Навахоның ұзақ жүрісінен бұрын сот билігін бейбітшілік басшылары аралықтасу стилімен жүзеге асырды. Навахо халқы Боске Редондода ұсталып тұрған кезде, АҚШ әскері ауыр қылмыстарды қарады. Шағын қылмыстар мен дау-дамайлар ауыл басшыларының қарауында болды. 1868 жылы Навахолар Боске Редондодан оралғаннан кейін, тізімделген қылмыстық құқық бұзушылықтарды АҚШ Армиясының қолдауымен Үнді істері жөніндегі бюроның АҚШ үнді агенті қарады, ал шағын даулар Навахо халқының бақылауында қалды. 1892 жылы BIA агенті Дэвид Л. Шипли Навахо Үнді қылмыстық соттарын құрып, судьяларды тағайындады. Бұрын сот билігін Үнді агенті жүзеге асырған. Президент тағайындама жасайды, бірақ ол Навахо Ұлты Кеңесінің бекітуіне жатады; алайда, президенттің таңдауы Кеңестің Сот комитеті тексерген есімдер тізімімен шектеледі. Навахо халқының қазіргі сот жүйесі 1958 жылғы 16 қазанда Навахо тайпалық кеңесімен құрылды. Ол 1959 жылғы 1 сәуірде күшіне енген «Навахо халқы үкіметінің сот тармағы» деген жеке үкіметтік тармақ құрды. Навахо Үнді қылмыстық соты таратылды; бұрынғы судьялар жаңа жүйеде судья болып қалды. Бұл қаулы «Навахо тайпасының сот отырыстарын» және «Навахо тайпасының апелляциялық сотын» құрды, ол жоғарғы тайпалық сот және жалғыз апелляциялық сот болды. 1978 жылы Навахо тайпалық кеңесі сот емес, саяси орган – «Жоғарғы сот кеңесін» құрды. Ол өз қалауынша Навахо тайпасының апелляциялық сотынан келіп түскен шағымдарды қарауға құқылы болды. Кейіннен Жоғарғы сот кеңесі сот жүйесіне саясатты араластырғаны және «әділдік, теңдік және заң алдындағы тең қорғалу» принциптерін бұзғаны үшін сынға ілікті. 1985 жылғы желтоқсанда Навахо тайпалық кеңесі 1985 жылғы сот реформасы туралы заңды қабылдады, ол Жоғарғы сот кеңесін таратып жіберді. Ол «Навахо тайпасының апелляциялық сотын» «Навахо Ұлтының Жоғарғы соты» деп, ал «Навахо тайпасының сот отырыстарын» «Навахо Ұлтының аудандық соттары» деп қайта анықтады. Навахо соттары Навахо тайпалық кодексінің 7-тарауына сәйкес «Соттар мен рәсімдер» бойынша жұмыс істейді. Барлық аудандарда отбасылық соттар бар, олар отбасылық қатынастар, отбасылық зорлық-зомбылықтан қорғау, баланың күтімі мен қорғанысы, есімді өзгерту, меншік құқығын растау және мұраға қатысты мәселелерді қарауға құқылы. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, Навахо аудандық және отбасылық соттарында 17 судья жұмыс істеді.

Prior to Long Walk of the Navajo, judicial powers were exercised by peace chiefs in a mediation style process. While the people were held at Bosque Redondo, the U. S. Army handled severe crimes. Lesser crimes and disputes remained in the purview of the villages' chiefs. After the Navajo return from Bosque Redondo in 1868, listed criminal offenses were handled by the US Indian Agent of the Bureau of Indian Affairs with support of the U. S. Army, while lesser disputes remained under Navajo control. In 1892, BIA Agent David L. Shipley established the Navajo Court of Indian Offenses and appointed judges. Previously, judicial authority was exercised by the Indian Agent. The president makes appointments, subject to confirmation by the Navajo Nation Council; however, the president is limited to the list of names vetted by the Judiciary Committee of the council. The current judicial system for the Navajo Nation was created by the Navajo Tribal Council on 16 October 1958. It established a separate branch of government, the "Judicial Branch of the Navajo Nation Government", which became effective 1 April 1959. The Navajo Court of Indian Offenses was eliminated; the sitting judges became judges in the new system. The resolution established "Trial Courts of the Navajo Tribe" and the "Navajo Tribal Court of Appeals", which was the highest tribal court and its only appellate court. In 1978, the Navajo Tribal Council established a "Supreme Judicial Council", a political body rather than a court. On a discretionary basis, it could hear appeals from the Navajo Tribal Court of Appeals. Subsequently, the Supreme Judicial Council was criticized for bringing politics directly into the judicial system and undermining "impartiality, fairness and equal protection". In December 1985, the Navajo Tribal Council passed the Judicial Reform Act of 1985, which eliminated the Supreme Judicial Council. It redefined the "Navajo Tribal Court of Appeals" as the "Navajo Nation Supreme Court", and redefined "Trial Courts of the Navajo Tribe" as "District Courts of the Navajo Nation". Navajo courts are governed by Title 7, "Courts and Procedures", of the Navajo Tribal Code. All of the districts also have family courts, which have jurisdiction over domestic relations, civil relief in domestic violence, child custody and protection, name changes, quiet title, and probate. as of 2010, there were 17 trial judges presiding in the Navajo district and family courts.

Атқарушы билік

Навахо ұлтының президенттік өкіметі қазіргі түрінде 1989 жылдың 15 желтоқсанында құрылды. Федералдық үкіметтен алынған нұсқаулар бойынша, Халық кеңесі қазіргі сот, заң шығару және атқарушы үлгіні құруға бағытталды. Бұл, бұрынғы үкіметтік органның «Кеңес және төрағалық» жүйесінен айырмашылықты білдірді. Навахо ұлты кодексінің II тақырыбына түсініктер қосылып, жаңа заңдар 1990 жылдың 1 сәуірінде жаңа үкіметтің құрамын кеңейтті. Президент лауазымына талапкерлердің біліміне қойылатын талаптардың бірі – навахо тілін еркін білу (бірақ бұл талап көбінесе орындалмады және 2015 жылы кеңес бұл талапты жою үшін заңды өзгертті). Лауазымды ұстау мерзіміне қатысты шектеулер бар, оған сәйкес президенттің мерзімі қатарынан екі реттен аспауы керек.

Заң шығарушы билік

Навахо Ұлттық Кеңесі, бұрын Навахо Тайпалық Кеңесі, Навахо Ұлтының заң шығарушы органы болып табылады. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, Навахо Ұлттық Кеңесі 110 бөлімді білдіретін 24 делегаттан тұрады, олар тіркелген Навахо сайлаушыларымен әр төрт жыл сайын сайланады. 2010 жылғы қарашадағы сайлауға дейін Навахо Ұлттық Кеңесі 88 өкілден тұрды. Навахо халқы тиімді үкімет құру және кеңес мүшелерімен байланысты тайпалық үкіметтегі сыбайлас жемқорлықты шектеу мақсатында осы өзгеріске дауыс берді, олар өздері үшін бекітілген орындарды құрған болатын.

Бөлімдер

1927 жылы АҚШ федералды үкіметінің өкілдері АҚШ-тағы округтар немесе қалалар сияқты аумақтық басқару үлгісіндегі жергілікті өзін-өзі басқару органдарының – «Бөлімдер» деп аталатын жаңа түрін құрды. Әр бөлім өз лауазымдарын сайлап, парламенттік тәртіптерді сақтады. 1933 жылға қарай Навахо ұлтының аумағында 100-ден астам бөлім жұмыс істеді. Бұл бөлімдер Навахо және федералды үкімет арасында байланысшылардың рөлін атқарды. Сонымен қатар, олар тайпалық кеңес делегаттарын сайлау үшін дауыс беру учаскелері ретінде де жұмыс істеді. Олар жергілікті тайпа басшылары үшін платформа болды, бірақ Навахо ұлты үкіметінің құрылымында бөлімдердің өкілеттігі болған жоқ. 1998 жылы Навахо тайпалық кеңесі «Жергілікті басқару туралы» (LGA) заңын қабылдады, ол қолданыстағы 110 бөлімнің саяси рөлін кеңейтті. Ол оларға бөлім мүшелерінің атынан шешімдер қабылдауға және бұрын кеңес пен атқарушы билікке жүктелген кейбір функцияларды өздеріне алуға рұқсат берді. Бұл федералды, штаттық және тайпалық органдармен үкіметаралық келісімдер жасауды қамтиды, бірақ мұндай келісімдер кеңестің Үкіметаралық қатынастар комитетінің бекітуіне жататын еді. 2006 жылдың мәліметі бойынша, 44 бөлім LGA сертификатын алған.

Агенттіктер мен бөлімдер

Навахо ұлты бес агенттікке бөлінеді. Үкімет орталығы Отырар (Window Rock/Tségháhoodzání) қаласындағы Навахо үкіметтік кампусында орналасқан. Бұл агенттіктердің әрқайсысы бірнеше бөлімшеден тұрады және Навахо ұлтының алғашқы құрылу кезеңінде құрылған Үнді істері бюросының (BIA) бес агенттігін көрсетеді. Навахо ұлтының бес агенттігі: Аризона штатының Чинле қаласындағы Чинле агенттігі; Нью-Мексико штатының Кронпойнт қаласындағы Шығыс Навахо агенттігі; Аризона штатының Туба-Сити қаласындағы Батыс Навахо агенттігі; Аризона штатының Форт-Дефайанс қаласындағы Форт-Дефайанс агенттігі; және Нью-Мексико штатының Шипрок қаласындағы Шипрок агенттігі. BIA агенттіктері Нью-Мексико штатының Галлап қаласындағы BIA-ның Навахо аймақтық кеңсесінің басшылығымен түрлі техникалық қызметтер көрсетеді. Агенттіктер ең кіші саяси бірлік ретінде бөлімшелерге бөлінеді, бұл муниципалитеттерге немесе АҚШ-тың кішкентай округтеріне ұқсас. Навахо ұлтының бас қаласы – Window Rock, Аризона штатының Сент-Майклс бөлімшесінде орналасқан. Навахо ұлты сондай-ақ Вашингтон қаласында үкімет аралық қарым-қатынастарды жеңілдету, лоббилік қызметтер мен конгресспен байланыс үшін атқарушы кеңселерді ұстап тұрады.

Құқық қорғау органдары

Навахоның құқық қорғау органдары шамамен 300 тайпалық полиция қызметкерінен тұрады; олардың үшеуі ғана жергілікті емес. Өлім жазасын көздейтін қылмыстар сияқты белгілі бір қылмыстардың істері Федералдық соттарда қаралады. Дегенмен, Навахо Ұлты өзінің құқық қорғау бөлімдерін Навахо қоғамдық қауіпсіздік бөлімі арқылы басқарады, ол көбінесе Навахо Ұлты Полициясы (бұрынғы Навахо тайпалық полициясы) деп аталады. Құқық қорғау функциялары сондай-ақ Навахо Ұлты Балық және жабайы табиғат департаментіне: Жабайы табиғат заңын орындау және жануарларды бақылау бөлімдеріне; Навахо Ұлты Орман шаруашылығы заңын орындау қызметкерлеріне; Навахо Ұлты Экологиялық қауіпсіздік агенттігінің (ЭҚА) қылмыстық құқық қорғау бөліміне; және Навахо Ұлты Ресурстарды қорғау қызметіне (Навахо рейнджерлері) жүктеледі. Басқа жергілікті, штаттық және федералдық құқық қорғау органдары да Навахо Ұлтында тұрақты түрде жұмыс істейді, олардың ішінде BIA полициясы, Ұлттық саябақтар қызметінің АҚШ саябақ рейнджерлері, АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің құқық қорғау және тергеу бөлімдері, Жерді басқару бюросының құқық қорғау қызметі, Есірткі құралдарына қарсы күрес басқармасы (DEA), АҚШ маршалдары, Федералдық тергеу бюросы, сондай-ақ басқа да американдық бірліктер, мысалы, Уте тау агенттігі және Хопи агенттігі, Аризона тас жолы патрулі, Юта тас жолы патрулі, Нью-Мексико қоғамдық қауіпсіздік департаменті (штаттық полиция және тас жолы патрулі), Апачи округі шерифінің кеңсесі, Навахо округі шерифінің кеңсесі, Маккинли округі шерифінің кеңсесі кіреді.

Өңірлік комиссиялар

Өңірлік басқару функцияларын "Ауданы жайылым комитеттері", "Резервациядан тыс жерлер жөніндегі кеңестер", "Ірі суару жобалары бойынша шаруашылық кеңестері" және "Агенттік кеңестері" атқарады.

2015 жылғы президенттік сайлау

2014 жылдың 25 тамызында Навахо ұлты президенттік лауазымға алғашқы сайлау өткізді. Жо Ширли-күлкен және Крис Дешен ең көп дауыс жинады. Келесі апталарда тағы екі үміткер тайпалық сотқа шағымданып, кандидаттардың навахо тілін еркін білуін талап ететін 1990 жылдардағы қолданылмаған заңды қолданбады. Олар жетекші үміткерлердің тілдік біліктілігін бағалауды сұрады. 2014 жылдың 23 қазанында тайпаның тыңдау және апелляциялық бюросы Дешенге қарсы берілген шағым бойынша алғашқы тыңдау өткізді. Отырысқа бас тыңдаушы Ричи Нез төрағалық етті. Сот Dale Tsosie және Hank Whitethorne, бұрынғы алғашқы үміткерлердің пайдасына шешім шығарды және бағалауға қатысудан бас тартқан Deschene-ге қарсы әдепкі шешім шығарды. Сол күні Навахо Жоғарғы Соты бұл мәселе бойынша арнайы сессияда төменгі соттың шешімін күшіне енгізіп, Навахо үкіметіне Дешенді навахо тілін білмегендігі үшін президенттік сайлау тізімінен шығаруға бұйрық берді. Жоғары сот 4 қарашада (12 күннен кейін) жоспарланған президенттік сайлауды кейінге жылдыруға шешім қабылдады және оны 2015 жылдың қаңтар айының соңына дейін өткізуді бұйырды. Бас судья Герб Яззи және судья Элеонора Ширли 2–1 көпшілік дауысымен шешім қабылдады; судья Ирен Блэк келіспеушілігінде техникалық мәселені төменгі сотқа түзету үшін қайтару қажет екенін жазды. Шешімде қазіргі президенттің өкілеттігі аяқталғаннан кейін (2015 жылдың қаңтары) кімнің атқарушы орган ретінде әрекет ететіні көрсетілмеген. 2014 жылдың 24 қазанындағы таңғы сағаттарда Навахо Кеңесі 0298-14 заң жобасын қабылдады, ол Навахо ұлты кодексіне өзгеріс енгізді. Заң президенттік лауазымға үміткерлердің біліктілік талаптарындағы тілдік талапты жойды. Бұл Крис Дешеннің сайлауға қатысуына мүмкіндік берді. Келесі дүйсенбіде Навахо сайлауды қадағалау кеңесі (NBES) отырыс өткізді, бірақ соттың нұсқауларын іске асыру үшін ешқандай шара қабыланбады. NBES-тің өкілі жоғары сотқа қосымша нұсқаулар беру үшін арыз берді. Келесі күні Навахо ұлтының сайлау комиссары Уоллес Чарли (кейін Навахо сайлау басқармасының Киммет Яззи қосылды) Дешеннің аты сайлау бюллетенінде қалатынын мәлімдеді. Дешен жарыстан шықпауға уәде бергенімен, 30 қазанда жарыстан бас тартты. 29 қазанда Навахо президенті Бен Шелли тілдік талапты жойған заң жобасына вето қойды. Навахо ұлтының жалпы сайлауы өтті. Жо Ширли-күлкен ресми емес санау бойынша көпшілік дауысқа ие болды. Навахо Кеңесі 2015 жылдың маусым және тамыз айларында алғашқы және жалпы сайлау өткізуді жоспарлады. 2015 жылдың 5 қаңтарында президент Шелли тіл білуге қатысты заңға вето қойды. 7 қаңтарда бес көмекші бас прокурор президенттік лауазымның бос орын мәселесі бойынша түсіндіру үшін Навахо Жоғарғы Сотына өтініш берді. Даулы келісім мен қаулы арқылы Сот пен Кеңес Бен Шеллиді уақытша президенттік лауазымға тағайындады. Арнайы сайлауда бизнесмен Рассел Бегае президент, ал Джонатан Нез вице-президент болып сайланды. 2015 жылдың мамыр айында олар қызметке кірісті. Бегае навахо тілінде сөйлейтін тайпа мүшелерінің саны ең көп болғандықтан, навахолар арасында ана тілінің қолданылуын ынталандыруды қолдайды. Ұлттың 340 000 мүшесінің шамамен жартысы навахо тілінде сөйлейді. Бегае қызметке келген кезде Гранд-Каньон Эскаладе жобасын, каньонға туризмді арттыруға бағытталған жобаны, сондай-ақ резервациядан егін мен көмірді экспорттау үшін теміржол портын дамыту және таза көмір технологиясын іздеу бастамаларын қолдады.

On August 25, 2014, the Navajo Nation held primary elections for the Office of President. Joe Shirley Jr. and Chris Deschene had the two highest vote counts. In the weeks following, two other primary candidates sued in tribal court, invoking a never used 1990s law that required candidates to be fluent in the Navajo language. They asked for an assessment of the leading candidates' language skills. On October 23, 2014, the Office of Hearings and Appeals of the tribe held the first hearing on the complaint filed against Deschene. The meeting was presided by chief hearing officer Richie Nez. The court body ruled in favor of Dale Tsosie and Hank Whitethorne, the former primary candidates, and issued a default ruling against Deschene, who had refused to participate in assessment. Later that day, the Navajo Supreme Court, in a special session on the matter, enforced the ruling from the lower Court body and ordered that the Navajo government remove Deschene from the presidential ballot because of his lack of Navajo language skills. The High Court ruled that the presidential election scheduled for November 4 (12 days later) would be postponed, and ordered that it be held by the end of January 2015. Chief Justice Herb Yazzie and Associate Justice Eleanor Shirley ruled for the 2–1 majority; Justice Irene Black wrote in her dissent that the technicality must be sent back to the lower court for correction there. The decision did not outline who would act as executive at the end of the current president's term (January 2015). In the early hours of October 24, 2014 the Navajo Council passed legislative Bill 0298 14 amending the Navajo Nation Code. The legislation repealed the language requirement of the qualifications sections for president. This enabled Chris Deschene's participation in the election. The following Monday, the Navajo Board of Election Supervisors (NBES) met but took no action to implement the court directives. Counsel for NBES motioned the High Court for further instruction. The next day, the Navajo Nation Election Board commissioner, Wallace Charley (joined later by Kimmeth Yazzie, Navajo Election Administration) announced that Deschene's name would remain on the ballot. Though he had vowed to continue, Deschene resigned from the race on October 30. On October 29, Navajo President Ben Shelly vetoed the bill repealing the language requirement. The Navajo general election was held. Joe Shirley Jr. had the majority of votes by the unofficial tally. The Navajo Council scheduled a primary and general election for June and August 2015. On Monday, January 5, 2015, President Shelly vetoed the language fluency bill. On January 7, five assistant attorneys general filed petition with the Navajo Nation Supreme Court for clarification on the question of the presidential vacancy issue. Through a controversial agreement and resolution, the Court and the Council appointed Ben Shelly to act as interim President. In the special election, businessman Russell Begaye was elected as president and Jonathan Nez as vice president. In May 2015, they were sworn in. Begaye supports encouraging native language use among the Navajo, who have the most members of nearly any tribe who speak their native language. Approximately half of the Nation's 340,000 members speak Navajo. Begaye came to office supporting the Grand Canyon Escalade, a proposed project to increase tourism at the canyon, as well as initiatives to develop a rail port to export crops and coal from the reservation and to pursue clean coal technology.

Инфрақұрылым

Навахо тайпасының коммуналдық шаруашылық басқармасы үйлерге коммуналдық қызметтер көрсетеді. 2019 жылға қарай, электр қуаты жоқ қалған үйлерді электрмен қамтамасыз ету науқанын жүргізіп жатқан еді. 60 000 тұрғыны бар шамамен 15 000 үйде электр жоқ еді; сол кезде басқарма жылына 400–450 үйді электрлендірді. Навахо ұлтының 13 азық-түлік дүкені, 12 денсаулық сақтау мекемесі, 170 аурухана төсегі, 13 жансақтау бөлімшесі төсегі, 52 оқшаулау бөлмесі және 28 өкпе желдеткіші бар. Коконино округі Пейдж қаласындағы 467 Vista Ave мекенжайында орналасқан Пейдж магистраттық сотының ғимараты мен Коконино округінің денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер басқармасының Солтүстік аймақтық кеңсесі арасында Wi-Fi желісін орнатты. CountyWiFi деп аталатын бұл желіге көлікте отырып, тегін қол жеткізуге болады және желілік пароль қажет емес. Солтүстік Аризона университеті (NAU), Навахо және Хопи басшыларының келісімімен, Навахо ұлтындағы тұрақтарға колледж және K-12 оқушылары үшін тегін Wi-Fi сигналын таратып берді. Коконино округі табыс деңгейіне қарай тұрғын үйді жалға алу және коммуналдық қызметтерге жәрдемдесуге көмек көрсетеді. Көшіп бару кезінде электр, газ, отын, су, пропан, жалдау ақысы немесе коммуналдық қызметтерге депозит төлеуге көмек алуға болады.

Халықаралық ынтымақтастық

2012 жылдың желтоқсан айында Бен Шелли Навахо халқының өкілдері ретінде Израильге делегациясын жетектеп барды, онда олар елді аралап көрді. 2013 жылдың сәуірінде Шеллинің көмекшісі Десвуд Томе Израильдің ауыл шаруашылығы мамандарынан тұратын делегацияны Навахо ұлтының ресурстарын тамашалауға алып барды. Израильдіктердің сапарына кейбір жергілікті халық өкілдері қарсылық білдірді, олар Израильдегі палестиналықтардың жағдайы өзіндік жағдайға ұқсас деп санайды.

География

Навахо ұлтының жер аумағы 27 000 шаршы мильден астам (69 930 км²), бұл оны АҚШ-тағы ең үлкен үнді резервациясына айналдырады; ол Батыс Вирджиния штатынан шамамен 8000 км² үлкен. Навахо ұлтына жақын орналасқандар: Колорадоның Оңтүстік Ют тайпасы, Колорадо, Юта және Нью-Мексиконың Ют таулары тайпасы, екеуі де солтүстік шекарада; шығысында Джикарилла Апачи тайпасы; оңтүстігінде Зуни Пуэбло және Ақ Тау Апачи тайпасы; батысында Хуалапай тайпалары. Навахо ұлтының аумағы Хопи үнді резервациясын толық қоршап тұр. Келісім АҚШ аумақты басып алуына дейін жерді талап еткен Навахоларға 75 жылға жалға беру арқылы жер дауының шиеленісін азайтты. Навахо жерінде Каньон-де-Шелли ұлттық ескерткіші, Монумент-Валли, Радуга Көпірінің ұлттық ескерткіші, Шипрок монадногы және Гранд-Каньонның шығыс бөлігі орналасқан. Нью-Мексикодағы Навахо территориясы "Шахмат тақтасы" деп аталады, себебі ол көптеген жер учаскелерімен Навахо және Навахо емес ақылы меншікке бөлінген. Бұл аймақта Навахо жерлері Навахоларға да, Навахо емес адамдарға да тиесілі, сондай-ақ түрлі юрисдикцияларға бағынатын федералды және штаттық жерлермен араласады. Навахо ұлтының аумағындағы биіктіктің үлкен айырмашылығы климаттың айтарлықтай өзгеруіне әкеледі – құрғақ, шөлді климаттан (аумақтың 55% -ын құрайды), аралық далалық аймақтан бастап, таулы аймақтың 8% -ын құрайтын суық, ылғалды климатқа дейін.

Демография

2010 жылғы санақ бойынша 166 826 тұрғын өзін навахо немесе басқа да жергілікті американдықтар ретінде, 3 249 – ақ/еуропалық американдықтар ретінде, 401 – азиялық немесе Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары ретінде, 208 – африкалық американдықтар ретінде көрсетті, ал қалғандары басқа топқа жатады немесе бірнеше ұлттан шыққандығын атады. Орташа отбасы мүшелерінің саны 4,1 адамды құрады, ал үй шаруашылығында орташа есеппен 3,5 адам тұрды. 2010 жылы үй шаруашылығының орташа табысы 27 389 долларға жетті. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, 173 667 дине тайпалық жерлерде тұрды.

Білім

Тарихи тұрғыдан алғанда, Навахо халқы міндетті батыс біліміне, соның ішінде Ұзақ жолдан кейін үкімет тарапынан таңылған интернат мектептеріне қарсылық көрсетті. Навахо отбасылары мен қоғамы АҚШ аннексиялауына дейін дәстүрлі және үй білімін кең көлемде және тереңде қамтамасыз етіп келді. Білімді жалғастыру және Навахо студенттерін мектепте ұстап тұру маңызды міндеттер болып табылады. Ұлт алдындағы басты мәселелер студенттерге бәсекеге қабілетті GPA құруға көмектесу және жоғары сынып оқушылары арасында оқуды тастаудың жоғары деңгейін болдырмаумен байланысты. 150-ден астам мемлекеттік, жеке және Үндістер ісі жөніндегі бюро мектептері Навахо ұлтының балабақшадан жоғары сыныпқа дейінгі студенттеріне қызмет көрсетеді. Көптеген мектептер Джонсон О'Мэлли бағдарламасы арқылы Навахо ұлтынан қаржыландырылады. Ұлт қауымдық Head Start бағдарламасын жүргізеді, бұл Навахо халқының үкіметі толыққанды басқаратын жалғыз білім беру бағдарламасы. Жоғары білім және кәсіптік оқыту аумақта да, одан тыс жерлерде де қолжетімді. Навахо ұлты Аризона штатының Форт-Дефайанс қаласында K–8 сыныптары үшін Навахо тілінде толыққанды оқытатын Tséhootsooí Diné Bi'ólta' мектебін басқарады. Аризона-Нью-Мексико шекарасында, Навахо ұлтының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан мектеп Window Rock біріктірілген мектеп округінің балалары арасында Навахо тілін жандандыруға ұмтылады. Tséhootsooí Diné Bi'ólta' мектебінде тек Навахо тілінде сабақ беретін он үш Навахо тілі мұғалімі жұмыс істейді. Бес ағылшын тілі мұғалімі ағылшын тілінде сабақ береді. Балабақша мен бірінші сынып толыққанды Навахо тілінде оқытылады, ал ағылшын тілі үшінші сыныптан бастап бағдарламаға енгізіледі, онда ол оқытудың шамамен 10% -ын құрайды.

Дине колледжі Цайле кампусы

Навахо ұлты Дине колледжін басқарады, ол екі жылдық тайпалық қауымдастық колледжі. Колледждің негізгі кампусы Аризона штатының Апачи округіндегі Цайле қаласында орналасқан. Колледж сонымен қатар ұлттың ішінде жеті филиал кампусын да басқарады. Навахо Ұлттық Кеңесі 1968 жылы осы колледжді АҚШ-тағы алғашқы тайпалық колледж ретінде құрды. Осыдан кейін көптеген үнді резервацияларында тайпалық колледждер ашылды, қазір олардың саны 32-ге жетті.

Уран өндіру

1940 жылдардан бастап Навахо ұлтының аймақтарында кең көлемде уран өндірісі жүргізілді, ал қатаң жұмысшылар мен қоршаған ортаның қауіпсіздігіне қатысты заңдар 1960 жылдардың басына дейін қабылданбады және күшіне енгізілмеді. Зерттеулерге сәйкес, Навахо ұлтының жасөспірім қыздарында репродуктивті органдардың қатерлі ісіктерінің көрсеткіші ерекше жоғары, ол АҚШ қыздарының орташа көрсеткішінен он жеті есе асып түседі. 1990 жылы Конгресс радиациялық әсерден өтеу туралы заң қабылдады. Қызыл Су Көлі маңындағы тұрғындар Standing Black Tree Mesa-да орналасқан, желіден тыс жаңа ауылға көшіруді сұрады. Солтүстік-Шығыс Чирч Рок Майн Суперфонд учаскесінде тазалау жұмыстары жүргізілуде. Бұл ұсыныс, Экологиялық қорғау агенттігінің (ЭҚА) тұрғындарды Галлапқа көшіру туралы ұсынысына балама ретінде жасалды.

Навахо нейрогепатологиясы

Навахо тайпасы Навахо нейрогепатопатологиясы (ННХ) деп аталатын сирек кездесетін және өмірге қауіпті аутосомалық рецессивті көп жүйелі ауруға ерекше бейім. Бұл генетикалық жағдайдың әрбір 1600 тірі туған баланың арасында 1-ге кездесуі шамаланған. Ең ауыр белгілеріне нейропатия және бауырдың жұмысының бұзылуы (гепатопатия) жатады, олардың екеуі де жеңіл және прогрессивті немесе ауыр және өлімге алып келуі мүмкін, әсіресе бұл жағдай нәрестелерде (6 айға дейін) немесе балаларда (1-ден 5 жасқа дейін) дамитын болса. Басқа белгілеріне мүйіз қабығының сезімталдығының жоғалуы және жарақатануы, акральдік өзгерістер, мидың лейкоэнцефалопатиясы, дене салмағының жеткіліксіз өсуі және аралас инфекциялармен қатар қайталамалы метаболикалық ацидоз кіреді.

Қатты біріктірілген иммунодефицит

Навахо халқының әрбір 2500 баласының біреуі ауыр біріктірілген иммуножеткіліксіздік (АБИЖ) синдромын мұраға алады. Бұл генетикалық бұзылу нәтижесінде балалардың иммундық жүйесі дерлік жоқ болып дүниеге келеді. Жалпы халық арасында бұл генетикалық ауру әлдеқайда сирек кездеседі, ол 100 000 баланың біреуіне әсер етеді. Бұл ауру кейде "көпіршік бала синдромы" деп те аталады. Бұл жағдай Навахо балалары арасында ауру мен өлімнің маңызды себебі болып табылады. Зерттеулер апачилердің арасында да ұқсас генетикалық үлгі байқалатынын көрсетті. 2007 жылдың желтоқсан айында Associated Press агенттігі жариялаған мақалада Калифорния университеті, Сан-Францискодағы балалар гематологиялық трансплантациясы бағдарламасының директоры Мортан Коуэн зерттеушілердің АБИЖ-ге себеп болатын шамамен он генді анықтағанын, бірақ Навахо/Апачи халқында бұл аурудың ең ауыр түрі кездесетінін атап өтті. Бұл DCLRE1C геніндегі мутацияларға байланысты, ол Артемида ақуызының кемістікті көшірмесін тудырады. Бұл ген болмаған жағдайда балалардың денесі ДНК-ны жаңартпайды және аурумен күресе алатын жасушаларды дамыта алмайды.

COVID-19 пандемиясы

COVID-19 пандемиясы 2020 жылдың 17 наурызында Навахо ұлтына жетті. 20 наурызда коронавирустың 14 жағдайы расталғаннан кейін үйде болу туралы бұйрық шығарылды және кешкі сағат 20:00-ден таңғы 05:00-ге дейін коменданттық сағат енгізілді. 12 сәуірден бастап демалыс күндері 57 сағаттық үйде болу режимі жарияланды. Осы кезде Нью-Мексико, Аризона және Юта штаттарында тұратын Навахо ұлтының мүшелері арасында коронавирус жұқтырған 698 жағдай, соның ішінде 24 өлім тіркелді. 19 сәуірде Навахо денсаулық сақтау департаменті үйден тыс жерлерде маска тағуды міндеттейтін, сондай-ақ түнгі және демалыс күндері үйде болу режимін сақтау туралы жедел қоғамдық денсаулық сақтау бұйрығын шығарды. 20 сәуірде Навахо ұлтының жұқпау деңгейі АҚШ-та Нью-Йорк пен Нью-Джерсиден кейін үшінші орында болды, 4,071 оң нәтижелі COVID-19 тестісі және 142 өлім тіркелді. 25 сәуірде Ұлт тағы 10 тайпамен бірге АҚШ Қаржы министріне қарсы сотқа жүгінгенін мәлімдеді, арыз иелерінің айтуынша, бұл Coronavirus Aid, Relief, and Economic Security Act (CARES Act) аясында тайпаларға ақшаны әділетсіз бөлу болды. 5 мамырда заңға қол қойылғаннан кейін бір ай өткен соң Навахо ұлтына 600 миллион доллар көмек ақшасы жеткізілді. 2022 жылға қарай COVID-19 жұқтырған 50,428 жағдай тіркелді, вирустан 1,619 адам қайтыс болды.

Экономика

Навахо халқының экономикасы мен мәдениеті ұзақ жылдар бойы қой және ешкі шаруашылығына негізделген. Навахо отбасылары жүнді өңдеп, оны ақшаға сатады немесе жіпке айналдырып, сату үшін кілемдер мен жамылғылар тоқиды. Навахолар түркіз және күміс әшекейлер жасаудағы шеберліктерімен де әйгілі. Навахо суретшілерінің құм суреті, мүсін және қыш ыдыстар сияқты дәстүрлі өнерлері де бар. Навахо ұлты дәстүрлі кәсіптерге балама мүмкіндіктер ұсынып, өнеркәсіп пен бизнестің үйлесімді комбинациясын құрды. Ұлттың орташа ақшалай табысы жылына шамамен 20 000 долларды құрайды. Дегенмен, федералды стандарттар бойынша жұмыссыздық деңгейі 40-45% аралығында ауытқиды. Отбасылардың шамамен 40% федералды кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүреді. Навахо халқының экономикалық дамуы тарихында өзгеріп отырған, бірақ көбінесе шектеулі болып келді. Инвестицияларға кедергі келтіретін бір фактор – жерді басқарудың екі жүйесінің үйлесімсіздігі. Тайпалық жерлер ортақ меншікте болып, үй салу немесе мал жаю сияқты мақсаттар үшін жеке тұлғаларға жалға беріледі. Тайпалық жерлерден тысқары қаржы институттары қарыз алушылар капитал іздеген кезде, жерді қоса алғанда, активтерді кепіл ретінде ұсынуын талап етеді. Жеке тұлғалар жердің толыққанды иесі болмағандықтан, қарыз алушылар несиелерін өтемеген жағдайда қаржы институттарының тиімді шаралары шектеулі. Сонымен қатар, АҚШ Ішкі істер министрлігі, Үндістер ісі жөніндегі бюро және тайпалық үкімет элементтерін қамтитын кең бюрократия инвесторлар мен бизнес үшін күрделі және уақытты талап ететін желі құрды. Навахоның өзін-өзі жұмыспен қамтыған жұмысшылары мен кәсіпкерлері көбінесе көлеңкелі экономикаға қатысады. Мысалы, қолөнершілер жол бойындағы дүкендер ашып, американдық және халықаралық туристерге, Навахо ұлты арқылы өтетін саяхатшыларға және Навахо халқының өзіне қызмет көрсетеді. Басқа Навахо жұмысшылары жақын орналасқан Пейдж (Аризона), Флагстафф (Аризона), Фармингтон (Нью-Мексико), Галлап (Нью-Мексико), Кортес (Колорадо) қалаларында және I-40 дәлізіндегі басқа да қалаларда жұмыс табады. Бұл жұмысшылардың жұмысқа бару уақыты әртүрлі. Кейбір Навахо қауымдарының шалғай орналасуына байланысты, сапар бірнеше сағатқа созылуы мүмкін. Экономикалық итергіш және тартымды факторлар жұмыс күшінің елеулі бөлігін уақытша немесе тұрақты түрде осы шекаралық қалаларға немесе одан әрі орналасқан ірі мегаполистерге, мысалы, Феникс (Аризона), Альбукерки (Нью-Мексико), Лос-Анджелес (Калифорния), Чикаго (Иллинойс), Денвер (Колорадо) және Солт-Лейк-Сити (Юта) қоныстандыруға алып келді. Навахо тайпасының жартысына жуығы резервациядан тыс жерде өмір сүргендіктен, тайпа үшін әлеуметтік капиталды дамыту және олардың дағдыларын пайдалану қиынға соғады. Резервациядан тыс қалалар мен қалалардағы университеттерде оқитын Навахо студенттері мен түлектері, жұмыс мүмкіндіктерінің көптігі, басқа сыныптастарымен байланыс және жоғарырақ өмір сүру сапасының арқасында Навахо ұлтына оралудың орнына сол жерде қалуды таңдауы мүмкін. Бұл құбылыс адам капиталының қашуына немесе "мидың ағылуына" ықпал етеді, онда жоғары білікті немесе жақсы білім алған адамдар басқа немесе жақсы экономикалық мүмкіндіктері бар жерге тартылады немесе итермеленеді. Олар бастапқы қоғам мен жергілікті экономикаға енгізілмейді. Тайпа 1700 жылдан бері шабдалыны (Prunus persica) өсіріп келеді.

The Navajo economy and culture have long been based on the raising of sheep and goats. Navajo families process the wool and sell it for cash or spin it into yarn and weave blankets and rugs for sale. The Navajo are also noted for their skill in creating turquoise and silver jewelry. Navajo artists have other traditional arts, such as sand painting, sculpture, and pottery. The Navajo Nation has created a mixture of industry and business that has provided the Navajo with alternative opportunities to traditional occupations. The Nation's median cash household income is around $20,000 per year. However, using federal standards, unemployment levels fluctuate between 40 and 45%. About 40% of families live below the federal poverty rate. Economic development within the Navajo Nation has fluctuated over its history but has largely remained limited. One obstacle to investment has been the incompatibility of its two land management systems. Tribal lands are held in common and leased to individuals for specific purposes, such as home construction or for livestock grazing. Financial institutions outside of tribal lands require assets, including land, to be used as collateral when potential borrowers seek capital. Since individuals do not own the land outright, financial institutions have little recourse if borrowers' default on their loans. Additionally, the wide ranging bureaucracy involving elements of the U. S. Department of Interior, the Bureau of Indian Affairs, and the tribal government has created a complex network that is cumbersome and time consuming for investors and businesses to navigate. Self employed Navajo workers and Navajo entrepreneurs are often involved in the grey economy. For instance, artisans staff roadside shops and cater to American and international tourists, travelers passing through Navajo Nation, and to the Navajo people themselves. Other Navajo workers find employment in the nearby cities and towns of Page, Arizona; Flagstaff, Arizona; Farmington, New Mexico; Gallup, New Mexico; Cortez, Colorado; and other towns along the I 40 corridor. Commute times vary for these workers. Because of the remoteness of some Navajo communities, they can last up to several hours. Economic push pull factors have led a sizeable portion of the workforce to temporarily or permanently relocate to these border towns or to large metropolitan areas further away, such as Phoenix, Arizona; Albuquerque, New Mexico; Los Angeles, California; Chicago, Illinois; Denver, Colorado; and Salt Lake City, Utah. With nearly half of all Navajo tribal members living off the reservation, it is more difficult for the tribe to build social capital there and to draw from those people's talents. Navajo college students and graduates studying at universities in cities and towns outside the reservation may elect to stay there rather than relocate to the Navajo Nation because of the relative abundance of employment opportunities, connections with other classmates, and higher quality of life. This phenomenon contributes to human capital flight or "the brain drain", where highly skilled or highly educated individuals are attracted or pushed to a location with different or more economic opportunities. They are not incorporated into the community and local economy of origin. The tribe has grown peaches (Prunus persica) since the 1700s.

Табиғи ресурстар

20-ғасырдың екінші жартысында кен өндіру, әсіресе көмір мен уран өндіру, Навахо ұлты мен жеке Навахоларға маңызды кіріс әкелді. Көптеген шахталар жабылды. Бірақ 21-ғасырдың басында кен өндіру тайпаға жалға беру арқылы әлі де маңызды кіріс көзі болып табылады (2003 жылы тайпаның барлық кірісінің 51% құрады). Навахо халқының өкілдері кен өндіру саласында жұмыс істейтін 1000 адамның арасында.

Көмір

Навахо халқының жерінде өндірілетін көмір көлемі XXI ғасырдың басында азайды. Peabody Energy компаниясының Black Mesa көмір кеніші, даулы ашық карьер, 2005 жылдың желтоқсанында қоршаған ортаға тигізген зиянды әсерінен жабылды. 2010 жылдың қаңтар айында оны қайта ашу туралы апелляциялық шағымы қабылданбады. Black Mesa кеніші 1.5 ГВт Мохаве электр стансасын Лафлин, Невада штатында, Black Mesa суынан пайдаланатын шлам құбыр желісі арқылы қуатпен қамтамасыз етті. Жақын орналасқан Кайента кеніші Black Mesa & Lake Powell темір жолын Пайдж қаласындағы (Аризона штаты) бұрынғы Навахо электр стансасына (2.2 ГВт) көмір тасымалдау үшін пайдаланды. Кайента кеніші тайпаға жалға алудан түскен кірістің көп бөлігін қамтамасыз етті. Кайента кеніші 400 жұмысшысының арасындағы Навахо халқының өкілдеріне де жалақы төледі. Chevron корпорациясының P&M McKinley кеніші 1961 жылы ашылғанда Нью-Мексикодағы алғашқы ірі ашық көмір кеніші болды. Ол 2010 жылдың қаңтар айында жабылды. Навахо кеніші 1963 жылы Нью-Мексико штатының Фрутленд қаласының жанында ашылды және шамамен 350 адамды жұмыспен қамтиды. Ол 2 ГВт Four Corners электр стансасын 13 мильдік Navajo Mine Railroad арқылы тас көмірмен қамтамасыз етеді. Навахо ұлтының бөлігі, Navajo Transitional Energy Company арқылы, кенішті және Монтана мен Вайоминг штатындағы үш кенішті сатып алды.

Уран

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін белсенді болған уран нарығы, сол кезеңнің соңына қарай баяулады. Осы кезеңде уран кенін нашар реттеу салдарынан Навахо тайпасы қоршаған ортаның ауыр ластануы мен денсаулыққа зиянды әсерлерге ұшырады. 2005 жылдан бері Навахо тайпасы өз территориясында уран өндіруді толығымен тоқтатты.

Мұнай және табиғи газ

Навахо ұлтының жерінде дамыған және болашақта дами алатын мұнай мен газ кен орындары бар. Ең көне және ең ірі кен орындары Төрт бұрышты аймақтағы Парадокс бассейнінде орналасқан. Бұл кен орындарының көп бөлігі Юта штатындағы Анет кеңейтуінде орналасқан, бірақ Колорадо, Нью-Мексико және Аризона штаттарында да бірнеше ұңғыма бар. Алғашқы ұңғыма 1956 жылы Анет кеңейтуінде бұрғыланған. 2006 жылы Парадокс бассейніндегі кен орындарына су және көмірқышқыл газы құйылып, төмендеп бара жатқан өндірісті арттыруға тырысты. Сондай-ақ, Нью-Мексикодағы Чекерборд аймағында жеке Навахоларға тиесілі жалға алынған жерлерде де ұңғымалар бар. Жылдар бойында жерді жалға алу және мұнайдан түсетін роялтилердің сатылу тәртібі өзгеріп келді. Анет кеңейтімі 1933 жылы Пауэлл көлінің су басуына байланысты федералды үкіметпен жасалған келісімнің аясында, мемлекеттік жерлерден құрылды. Конгресс Юта штатын Сан-Хуан округінде тұратын Навахо халқының атынан, аймақтағы табиғи ресурстардан түсетін кез келген кіріс үшін сенімді ретінде тағайындады. Юта штаты бастапқыда 3 адамнан тұратын комиссия құрды, ол келісімшарттар жасасып, роялтилерді қабылдап, Юта Навахоларының тұрмыс жағдайын жақсартумен айналысты. Кірістер мен шығыстар артқан сайын, Юта штаты 12 мүшеден тұратын Навахо комиссиясын құрды. Навахо ұлты мен Үндістер ісі жөніндегі бюро да бұл мәселеге қатысады. Навахоның бірнеше ұйымы мұнай және газ саласымен айналысады. Юта Дине корпорациясы – Навахо комиссиясының қызметін жалғастыру үшін құрылған коммерциялық емес ұйым. Навахо ұлтының мұнай және газ компаниясы мұнай мен табиғи газ қорларын иеленеді және басқарады, негізінен Нью-Мексико, Колорадо және Юта штаттарында. Ол федералды түрде тіркелген және толықтай Навахо ұлтының меншігінде.

Жаңартылатын энергия көздері

2008 жылдың басында Навахо ұлты мен Хьюстон қаласындағы International Piping Products компаниясы жел ресурстарын бақылау жөнінде келісімге келді, бұл Флагстафф (Аризона) қаласынан солтүстікке қарай 80 шақырым жерде 500 мегаватттық жел электр стансасын салуға мүмкіндік береді. «Навахо желдік жобасы» деп аталатын бұл жоба, Холбрук пен Овергард Хебер арасындағы Iberdrola компаниясының «Dry Lake Wind Power Project» жобасынан кейін Аризона штатындағы екінші коммерциялық жел электр стансасы болуы тиіс. Жоба Аризона штатының Коконино округіндегі Обри жартасына салынуы жоспарланған. 2010 жылдың желтоқсанында Президент және Навахо кеңесі Навахо ұлтының кәсіпорны – Навахо тайпалық коммуналдық қызметі (NTUA) және Edison Mission Energy компанияларының 85 мегаватттық жел жобасын дамыту туралы ұсынысын мақұлдады. NTUA бұл жобаны ең жоғары қуаты 200 мегаватқа дейін жеткізуді жоспарлап отыр. Бұл жобаның көп бөлігі Навахо ұлтына тиесілі болуы тиіс еді; NTUA-ның үлесі 51% құрасты. Құрылыс жұмыстарына шамамен 300-350 адам жұмылдырылады, ал стансада 10 тұрақты жұмыс орны ашылады. Жобаның мақсаты – тек жаңартылатын энергия көздеріне көшу ғана емес, сонымен қатар тайпа мүшелерінің электр қуатына қолжетімділігін арттыру, өйткені шамамен 16 000 үй электр қуатына қосылмаған. Жел жобасы «Кэмерон [Бөлімі] мен Виндоу Рок [орталық үкімет] арасында қай компанияны қолдау керек деген ұзаққа созылған жанжалдың» салдарынан тоқтап қалды.

Өнер және қолөнер

Навахо халқының шағын бизнесінің маңызды бір бөлігі – қолмен жасалған өнер және қолөнер өнеркәсібі. Аризона қонақжайлылық зерттеу және ресурстық орталығы жүргізген сауалнама бойынша, 2011 жылы Навахо халқы өнер және қолөнер саудасынан 20 428 039 доллар табыс тапқан. Жаңа дүниеге қой енгізілгеннен бері Навахо халқы дәстүрлі түрде тік тоқыма станогын немесе арқалық белдік тоқыма станогын (белдік станок) жіп тоқу үшін пайдаланған. Алғашқы тоқу тәжірибесінде өңделмеген жүн негізінен көрпелер жасау үшін қолданылған, ол әлі де ланолин мен майды (тер) сақтап, бір жағынан суды қайтаратын, бірақ екінші жағынан дайын жүн өнімінің жағымсыз иісін қалдыратын. Бүгінде, ескі техникалар заманауи техникалармен алмастырылды және жүн алдын ала өңделіп, сілтілі заттармен өңделеді. 1900 жылға қарай, Навахо халқының дәстүрлі көрпелерін тоқу орнына кілем тоқуға көшті.

Дине даму корпорациясы

Дине даму корпорациясы 2004 жылы Навахо бизнесін жандандыру және казинодан түскен табысты тиімді пайдалану мақсатында құрылды.

Навахо Таймс

Навахо халқына түрлі баспа құралдары қызмет етеді. "The Navajo Times" газеті бұрын "Navajo Times Today" деп жарияланған. 1959 жылы Навахо Ұлттық Кеңесі құрған бұл газет жекешелендірілді. Ол Навахо халқының ресми газеті ретінде шығарыла береді. "The Navajo Times" – АҚШ-тағы үндістерге тиесілі ең ірі газет компаниясы.

KTNN

1985 жылы Навахо ұлтының кәсіпорны ретінде құрылған KTNN радиостанциясы – AM 660 жиілігінде хабар тарататын, ақпарат пен ойын-сауық ұсынатын коммерциялық радиостанция.

Басқа газеттер

Басқа газет-қағаз топтары да Навахо ұлтына қызмет етеді. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарының ішінде Навахо/Хопи Обсервері бар, ол Навахо, Хопи және Винслоу мен Флагстафф қалаларына қызмет көрсетеді, сондай-ақ Темпедегі кеңсесінен қалалық Навахоларға қызмет ететін, веб- және баспа нұсқалары бар "Навахо Пост" газеті де бар. "Гэллап Индипендент" сияқты Навахо емес газеттер де Навахо оқырмандарына арналған.