Кіріспе

Талмид шахамы - еврей заңын жақсы білетін адамға, яғни Тора ғұламасына берілетін құрметті атақ. Бастапқыда Талмид Шахамим, "адиптердің оқушысы", pl. תלמידי חכמים talmidei chakhamim, "ақиқатты оқушылар"; жалғыздықтың дұрыс емес қайта құрылуы, ол әрқашанда басып шығарылғанда ת"ח деп қысқартылады, қазіргі тальмид шахамына "ақиқатты оқушы" әкелді. Әйелдік эквиваленті - Талмидат Чахамим, "адистердің шәкірті" (көп. Талмидот Шахамим), немесе, сол қателіктің кеңейтілуімен, Талмида Шахама, "адилет оқушы" (пл. Талмидот шахамот).

Талмидтік шахамның үміттері

Талмидтік шахама өзінің дәрежесін сақтауы керек, әрі қадір-қасиетімен келіспеуі керек. Патшаға қатысты жағдай сияқты, оған тиісті құрмет көрсетудің кез-келген қоғамдық актісін орындаудан ешкімге рұқсат беруге болмайды, бұл Талмидтің шахамы жеңілдетуші ретінде әрекет етеді, өйткені онда Халаха құрметтеледі немесе кемсітіледі. Талмидтік шахам алты әрекетке жол бермеуі керек: иіс шығатын киім киіп, сыртқа шығу; түнде жалғыз жүру; тозған аяқ киім кию; көшеде әйелмен сөйлесу (егер ол оның әйелі болса да); білімсіз адамның ортасында отыру; бейт-мидрашқа кіру үшін соңғы болу. Талмудта білімсіз адаммен араласу туралы былай делінген: "Талмидтің шахамын білімсіз адам алдымен алтын құмырамен салыстырады; егер ол онымен сөйлесе, күміс құмыра ретінде қаралады; ал егер ол одан қызмет алса, топырақ құмыра ретінде қаралады". Талмидтік шахаманың артықшылықтарының бірі - өзінен төмен білімді судьяның алдында ақшалай операциялар туралы сот ісінде куәгер ретінде өздігінен қатысудан бас тарту құқығы. Талмидтік шахам Тораның барлық салаларын, тіпті жалпы адамзаттың білім салаларын білуі керек еді. "Астрономияны түсінген, бірақ оны зерттемеген адам - Жаратқан Иенің ісін білмейді, Оның қолымен жасаған істерін ойламайды" (Ишая). Раввв Иоханан сонымен қатар, барлық халахи сұрақтарға жауап бере алатын адам ғана, тіпті Калланың маңызды емес трактатына қатысты сұрақтарға жауап бере алатын адам ғана Талмидтік шахам болып табылады. Кейінірек кейбір раввиндер де осы пікірге сай, қазіргі заманда ешкім де осы есімді қолдануға лайық емес деп санайды. Талмидтік шахамның өмір сүруі керек принциптері "Дерекх-эрец-зутта" еңбегінің бірінші тарауында келтірілген, ал ол келесі сөйлеммен басталады: "Дана адамның жолы - қарапайым, кішіпейіл, сергек және ақылды болу; әділетсіздікке төзу; өзін адамдардың сүйіспеншілігіне бөлеу; тіпті, өзінен төмен тұрған адамдармен қарым-қатынаста мейірімді болу; жамандық жасаудан аулақ болу; әр адамды оның іс-әрекетіне қарай соттау; "Мен осы дүниелік жақсы нәрселерге қуаныш таба алмаймын, өйткені бұл өмір менің үлесім емес" деген ұранымен әрекет ету. Ол ақылдылардың аяғына отырып, киімін киіп, ешкімнің де оның жауабын таба алмайтынын айтады.

Талмидтік шахамға деген көзқарастар

Тора білімін дүниелік дүниелерден жоғары бағалағандықтан, еврей қоғамында Талмидей шахамимдарға көптеген артықшылықтар мен артықшылықтар, сондай-ақ міндеттер берілді. Орта ғасырларда еврей қауымы Талмид шахамына тек рухани мәселелер бойынша ғана емес, сонымен қатар дүниелік мәселелер бойынша да кеңестер берген. Ол тіпті қоғамдағы ресми лауазымға ие болмаған кезде де діни істерді қадағалап, дұғаның уақытын және түрін белгілеп, салмақ пен өлшемді тексеріп отыратын. Оған толық уақытты оқуды үйрету үшін яһуди заңдары салық төлеуден және белгілі бір күндізгі міндеттерді орындаудан босатты. Раввин Шимон бен Гамильдің: "Әркім өзін әрдайым Талмидтік шахам ретінде ұстауы керек", - деген сөзі келтірілген. ХХ ғасырдың басында Талмидей Хахамимді яһудилер арасында кеңінен құрметтемеді. Сол заманда әйел біреумен тұрмысқа шықса, ол өлімге әкелетін аурумен немесе басқаларға ұнамайтын кемшілікпен ауырады деп күтілді. Алайда, Холокосттан кейін, 20 ғасырдың ортасынан бастап православие қайта өркендегендіктен, православиелік яһудилер арасында керісінше жағдай орын алды.