Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Талмид шахамы - еврей заңын жақсы білетін адамға, яғни Тора ғұламасына берілетін құрметті атақ. Бастапқыда Талмид Шахамим, "адиптердің оқушысы", pl. תלמידי חכמים talmidei chakhamim, "ақиқатты оқушылар"; жалғыздықтың дұрыс емес қайта құрылуы, ол әрқашанда басып шығарылғанда ת"ח деп қысқартылады, қазіргі тальмид шахамына "ақиқатты оқушы" әкелді. Әйелдік эквиваленті - Талмидат Чахамим, "адистердің шәкірті" (көп. Талмидот Шахамим), немесе, сол қателіктің кеңейтілуімен, Талмида Шахама, "адилет оқушы" (пл. Талмидот шахамот).
Honorific title given to one well versed in Jewish law
Talmid Chakham is an honorific title which is given to a man who is well versed in Jewish law, i. e., a Torah scholar. Originally Talmid Chakhamim, lit., "student of sages", pl. תלמידי חכמים talmidei chakhamim, "students of sages"; inaccurate reconstruction of the singular, which is invariably shortened to ת"ח in printings, led to modern talmid chakham "sage student". The feminine equivalent is Talmidat Chakhamim, "student of sages" (pl. Talmidot Chakhamim), or, by extension of the same error, Talmidah Chakhamah, "sage student" (pl. Talmidot Chakhamot).
Талмидтік шахамның үміттері
Талмидтік шахама өзінің дәрежесін сақтауы керек, әрі қадір-қасиетімен келіспеуі керек. Патшаға қатысты жағдай сияқты, оған тиісті құрмет көрсетудің кез-келген қоғамдық актісін орындаудан ешкімге рұқсат беруге болмайды, бұл Талмидтің шахамы жеңілдетуші ретінде әрекет етеді, өйткені онда Халаха құрметтеледі немесе кемсітіледі. Талмидтік шахам алты әрекетке жол бермеуі керек: иіс шығатын киім киіп, сыртқа шығу; түнде жалғыз жүру; тозған аяқ киім кию; көшеде әйелмен сөйлесу (егер ол оның әйелі болса да); білімсіз адамның ортасында отыру; бейт-мидрашқа кіру үшін соңғы болу. Талмудта білімсіз адаммен араласу туралы былай делінген: "Талмидтің шахамын білімсіз адам алдымен алтын құмырамен салыстырады; егер ол онымен сөйлесе, күміс құмыра ретінде қаралады; ал егер ол одан қызмет алса, топырақ құмыра ретінде қаралады". Талмидтік шахаманың артықшылықтарының бірі - өзінен төмен білімді судьяның алдында ақшалай операциялар туралы сот ісінде куәгер ретінде өздігінен қатысудан бас тарту құқығы. Талмидтік шахам Тораның барлық салаларын, тіпті жалпы адамзаттың білім салаларын білуі керек еді. "Астрономияны түсінген, бірақ оны зерттемеген адам - Жаратқан Иенің ісін білмейді, Оның қолымен жасаған істерін ойламайды" (Ишая). Раввв Иоханан сонымен қатар, барлық халахи сұрақтарға жауап бере алатын адам ғана, тіпті Калланың маңызды емес трактатына қатысты сұрақтарға жауап бере алатын адам ғана Талмидтік шахам болып табылады. Кейінірек кейбір раввиндер де осы пікірге сай, қазіргі заманда ешкім де осы есімді қолдануға лайық емес деп санайды. Талмидтік шахамның өмір сүруі керек принциптері "Дерекх-эрец-зутта" еңбегінің бірінші тарауында келтірілген, ал ол келесі сөйлеммен басталады: "Дана адамның жолы - қарапайым, кішіпейіл, сергек және ақылды болу; әділетсіздікке төзу; өзін адамдардың сүйіспеншілігіне бөлеу; тіпті, өзінен төмен тұрған адамдармен қарым-қатынаста мейірімді болу; жамандық жасаудан аулақ болу; әр адамды оның іс-әрекетіне қарай соттау; "Мен осы дүниелік жақсы нәрселерге қуаныш таба алмаймын, өйткені бұл өмір менің үлесім емес" деген ұранымен әрекет ету. Ол ақылдылардың аяғына отырып, киімін киіп, ешкімнің де оның жауабын таба алмайтынын айтады.
A Talmid Chakham is expected to uphold his rank, and not to compromise his dignity. As in the case of a king, he is not permitted to allow anyone to omit the performance of any public act of reverence due to him, to the effect that the Talmid Chakham acts as a facilitator, because in him, the Halakha is honored or slighted. A Talmid Chakham must avoid six acts: to go abroad in perfumed garments; to walk alone at night; to wear shabby shoes; to converse with a woman while on the street (even if she is his wife); to sit in the society of an ignoramus; to be the last to enter the beth midrash. With regard to association with an ignoramus, the Talmud says: "The Talmid Chakham is first likened by the ignoramus to a vase of gold; if he converses with him, he is looked upon as a vase of silver; and if he accepts a service from him, he is regarded as a vase of earth." Among the privileges of the Talmid Chakham is the right of declining to present himself as a witness in suits concerning money transactions before a judge who is his inferior in knowledge. The Talmid Chakham was expected to be familiar with all branches of Torah study, and even all branches of general human learning. "He who understands astronomy", says Yochanan bar Nafcha, "and does not pursue the study of it, of that man, it is written: 'But they regard not the work of the Lord, neither consider the operation of His hands'" (Isaiah). Rabbi Yochanan also says that only someone able to answer all Halakhic questions, even those which deal only with the insignificant treatise Kallah, is a Talmid Chakham worthy to be appointed leader of a community. In accordance with this view, some later rabbinical authorities assert that in modern times, no one deserves to be called by this epithet. The principles with which the Talmid Chakham must live are enumerated in the first chapter of the work Derekh Eretz Zutta, opening with the following sentence: "The way of the wise is to be modest, humble, alert, and intelligent; to endure injustice; to make himself beloved of men; to be gracious in his interactions, even with subordinates; to avoid wrong doing; to judge each man according to his deeds; to act according to the motto, 'I take no pleasure in the good things of this world, seeing that life here below is not my portion.' Wrapped in his mantle, he sits at the feet of the wise; no one can detect anything unseemly in him; he puts relevant questions, and gives suitable answers."
Талмидтік шахамға деген көзқарастар
Тора білімін дүниелік дүниелерден жоғары бағалағандықтан, еврей қоғамында Талмидей шахамимдарға көптеген артықшылықтар мен артықшылықтар, сондай-ақ міндеттер берілді. Орта ғасырларда еврей қауымы Талмид шахамына тек рухани мәселелер бойынша ғана емес, сонымен қатар дүниелік мәселелер бойынша да кеңестер берген. Ол тіпті қоғамдағы ресми лауазымға ие болмаған кезде де діни істерді қадағалап, дұғаның уақытын және түрін белгілеп, салмақ пен өлшемді тексеріп отыратын. Оған толық уақытты оқуды үйрету үшін яһуди заңдары салық төлеуден және белгілі бір күндізгі міндеттерді орындаудан босатты. Раввин Шимон бен Гамильдің: "Әркім өзін әрдайым Талмидтік шахам ретінде ұстауы керек", - деген сөзі келтірілген. ХХ ғасырдың басында Талмидей Хахамимді яһудилер арасында кеңінен құрметтемеді. Сол заманда әйел біреумен тұрмысқа шықса, ол өлімге әкелетін аурумен немесе басқаларға ұнамайтын кемшілікпен ауырады деп күтілді. Алайда, Холокосттан кейін, 20 ғасырдың ортасынан бастап православие қайта өркендегендіктен, православиелік яһудилер арасында керісінше жағдай орын алды.
Prizing Torah knowledge above all worldly goods, Talmidei Chakhamim in Jewish society were afforded many privileges and prerogatives, as well as duties. In the Middle Ages, the Talmid Chakham was consulted by the Jewish community not only in spiritual matters, but also in worldly affairs. Even when he held no official position in the community, he supervised religious activities, determined the time and form of prayers, verified weights and measures, etc. To enable him to devote himself entirely to study, Jewish legislation exempted him from the payment of taxes, and from performing any specific mundane duties. Rabban Shimon ben Gamliel is quoted as having said: "[Every] person should always conduct himself as a Talmid Chakham." In the beginning of the twentieth century, due to prevailing attitudes, Talmidei Chachamim were not widely respected among Jews. If a woman married one in those days, it was expected that she had some kind of terminal illness or disability that was a turn down for others. However, post Holocaust, the opposite is the case among Orthodox Jews, due to the resurgence of Orthodoxy since the mid 20th century.