Кіріспе

Совет одағындағы әуесқой жұмысшы-ауыл адамдары мен журналистер. Халық тілшілері - Совет Одағының алғашқы жылдарынан бастап әуесқой жұмысшы-ауылдықтар мен журналистер. Бұрын Владимир Ленин бұрыс басқару мен сыбайлас жемқорлықты әшкерелеу құралы ретінде бастаған, бірнеше миллион адам өздерінің гүлдену кезеңінде халық тілшілері ретінде жұмыс істеді. 1934 жылы 17-ші партия съезінде Иосиф Сталин 3 миллионнан астам жұмысшы және шаруа тілшілері бар екенін айтты.

Тарих

Халық тілшілерінің дәстүрі - жұмысшы тілшілері, рабкорлар ("рабочий тілші") және ауыл тілшілері (кейде ауыл тілшілері деп аталады), селькорлар ("selskokhozyaistvenny немесе selsky тілші") ретінде белгілі болшевиктер билікті қолға алғаннан кейін көп ұзамай басталды. 1918 жылы Владимир Ленин "Газеталарымыздың сипаты туралы" деген мақаласында газетшілерді "қажетсіздерді" және өндіріс пен саяси жұмысты бұзған "нақты зұлымдарды" ашуға шақырды. 1919 жылы наурыз айында өткен 8-ші партия съезі жұмысшы және шаруа тілшілерін бюрократияны бақылау және билік теріс пайдаланылуын ашу үшін қолдады. 1919 жылы Ленин "Правда" редакциясына тұрақты жұмысшылар мен ауыл тілшілерінің желісін ұйымдастыруды тапсырды, ал 1926 жылы Лев Троцкий Рабкорыдағы Үшінші Бүкілодақтық съезде 500 000-ға жуық рабкоры мен селкорыны білдіретін 580 делегатқа сөйледі.

Негізгі мақсаттары

1923-1924 жылдары барлық кең таралған кеңес газеттері жұмысшы және шаруа тілшілерінің тұрақты құрамын ұйымдастырды. Олар газеттерге үнемі хат жазып тұратын қарапайым жұмысшылар болуы керек еді. Коммунистік партияның басшылары хатшылардан жергілікті билік өкілдерінің сыбайлас жемқорлығын әшкерелеуді, халықтың көңіл-күйі туралы ақпарат беруді және болшевиктер режиміне қолдау көрсетуге көмектесуді үміттенген. Олар жұмысшы және шаруа тілшілері қозғалысын жаңа жұмысшы/шаруа интеллигенциясын тәрбиелеу құралы ретінде пайдалануды үміттенді. Осы мақсаттардың барлығына жету үшін 1920-1930 жылдары совет газеттері редакторлары мен журналистеріне жұмысшы және ауыл тілшілеріне хаттарға арналған тақырыптар мен тіл туралы нұсқаулар берді.

Үлгілі тілші

Хатшылардың көпшілігі партияның төменгі деңгейдегі лауазымды адамдары, кәсіподақ белсенділері немесе фабрика басшыларының өкілдері болды. Кәдімгі жұмысшы тілшісі, мысалы, жергілікті партия комитетінің мүшесі болуы мүмкін. Басқа жұмысшы тілшілері кәсіподақ фабрика комитеттеріне, провинциялық кәсіподақ еңбек департаменттеріне немесе кооперативтік әкімшілікке қатысты. Хатшыларының кейбір хаттары машинкамен жазылған, бұл автордың мемлекеттік кеңседе жазу машинасына қол жетімді екенін көрсетеді.

Нұсқаулық

1920 жылдары газеттер жұмысшы мен ауыл тілшілерін оқыту үшін бірнеше арналарды қолданды. Сабақтардың өзі кездейсоқ және сапасы әртүрлі болды, бірақ оқу құралдары кеңінен таратылды. 1923 жылдың соңында Орталық Комитет Баспасөз бөлімінің жүргізген зерттеуіне сәйкес, кеңес кәсіподақтары мен бұқаралық жұмысшылар газеттері жұмысшылар мен ауыл тілшілеріне не және қалай жазу керектігін мақалалар, конференциялар, жеке хаттар, айналымдар және көшпелі нұсқаушылар арқылы білдірді. Сонымен қатар газеттерде хатшыларға арналған нұсқаулық журналдар жарияланады. Оқулық журналдардың бірі - "Правданың" "Рабоче крестянский" тілшісі. Партия басшылары газеттер мен жергілікті партия ұйымдарына хатшыларды оқытуды бұйырды, себебі олар қозғалысты жұмысшылар мен шаруалардың жаңа кеңес интеллигенциясын тәрбиелеу құралы ретінде көрді. Бірқатар ғалымдар атап өткендей, жұмысшы және ауыл тілшілері қозғалысы жұмысшы жастардың белсенділері кеңес мемлекетінің ресми тілін үйренген "университет" түрінде қызмет етті. Бұл функция туралы корреспонденттер қозғалысын ұйымдастырушылар да, қатысушылар да білген. Газеттер тілшілерге жаңа большевик сөздіктерін қолдануды үйретті, ал партия мүшелері мен белсенділері өз хаттарында ресми сөздерді еліктеп, оны түбегейлі үйренуге ниет білдірді.

Идеологиялық қадағалау

Партия басшылары жұмысшы тілшілерден большевиктер тілі мен идеологиясын үйрету үшін хаттар алды. Газет редакторларымен, оқытушылармен және партия агитаторларымен жазбаша және ауызша қарым-қатынас арқылы белсенділер Кеңес мемлекетінің тілін меңгерді. Большевиктер басшылары корреспонденттер қозғалысын партияның немесе комсомолдың қарапайым мүшелері марксизм мен ленинизмді үйренетін сынып ретінде қарастырды. Шын мәнінде, ресми тілді үйренуге құштар белсенділер ғана емес, тіпті мемлекеттік аппаратты өз мақсаттарына пайдалануға тырысқан сыншылар да өз мақсаттарына жету үшін ресми риторика мен әлеуметтік-саяси категорияларды қолдануға мәжбүр болды. Болшевиктердің мемлекетін басқаруға ұмтылғандар оның тілінде сөйлеуі керек еді.

Есеп беру стилі

Халық тілшілері ешқашан үкіметке сын көзқараспен қараған емес, бірақ олардың кішігірім бюрократтар мен басшыларды қудалауға белгілі бір еркіндігі болды. Онжылдықтар бойы жарияланған көптеген мақалалар негізінен редакторға хаттар болғандықтан, олардың көпшілігі қарапайым болды, өйткені тек идеологиялық мақалалар ғана басылып шықты. Мысалы, 1958 жылы "Югра" газетінің бір тілшісі Т. Патракова жазған хатында Реполовский колхозының мүшелері 25 жыл бойы "адал" темірші болып жұмыс істеген Иван Михайловпен "жылы" қоштасып кеткені туралы хабарланған. "Біздің партия мен үкіметке рахмет, - дейді Иван Яковлевич. Қартайған кезімде мен қауіпсіз боламын: ай сайын 730 рубль зейнетақы аламын", - деп жазды Патракова.

Кейінгі дамуы

Халықтың тілшілерінің саны 1980 жылдары Перестройка басталғаннан кейін азая бастады, ал бүгінгі күні олардың саны қанша екені белгісіз. Тарихи оқиғаның бір қызығы, олар қазір Ресей үкіметі мен президент Владимир Путиннің қатал қарсыластарына айналды. Халық тілшісінің дәстүрі Кеңес Одағының ыдырауынан кейін де сақталып қалды, бұл негізінен, "Советская Россия" және "Правда" сияқты советтік сенімді өкілдердің арқасында болды, олар әуесқой жазушылардың хаттарын, очерктерін және поэзиясын қабылдады. Мысалы, "Советская Россия" мақалаларының жартысына жуығын оқырмандар мен халық тілшілері жазады. Газеттің тиражы 300 000-ға жетті, бұл 1980-ші жылдардың соңында 4,5 миллионнан төмен, ал қазіргі уақытта оның редакциясында тек алты адам бар.