Кіріспе

Марокколық жазушы Лейла Абузеид (ليلة أبو زيد) (1950 жылы туған, Ел Ксиба) - Марокколық жазушы. Ол араб тілінде жазады және өз шығармаларын ағылшын тілінде аударған алғашқы марокколық әйел жазушы.

Француздармен қарым-қатынасы

Абузейдтің радио-шоуы ерекше болды, өйткені ол француз тіліне қарағанда араб тілінде сөйленді. Радионың барлық хабарлары француз тілінде болды, өйткені радио - бұл бизнес, ал француз тілі бизнесте қолданылады. Өзінің бағдарламасының бір бөлігі ретінде ол араб тіліне кино сценарийлерін аударып, драмалық оқулар жасады. Солардың бірі - Малкольм Икс-тің әйгілі автобиографиясы. Ол сценарийді араб тіліне аударып, оны эфирде сахналық түрде оқыды. Басқа адамдардың кітаптарын оқып, ол өз жұмысын жасауға итермелеген болар. Ол әлі күнге дейін француз тілін қолданудан бас тартады, өйткені бұл олардың шетелдік басқыншыларының тілі, ал араб тілі Марокконың ресми тілі және ислам тілі болып табылады. Абузеид араб, ағылшын және француз тілдерінде сөйлейді, бірақ әлі күнге дейін араб тілінде сөйлейді, өйткені ол өз елін басып алған шетелдік мәдениетке бейімделуді қаламайды. Ол өзіне жат мәдениетті жақтағысы келмейді. Абузейдтің пікірінше, француз тілін қолдану - бұл қазір жоқ басқыншыларды мойындау. "Соңғы тарауда" Абузеид өзінің мектептегі жылдары француз тілін қолдану туралы пікірін "Артынша сөз: автордың" деген кітабында былай деп түсіндіреді: "Мен Рабаттағы жеке мектепте араб және француз тілдері оқыту тілдері болған. Мен француз тілінде оқығанды жек көріп, сыныптан тыс жерлерде оқығанды жаман көрдім. Бұл отарлаушы тілге қарсы алғашқы ұстаным маған сәттілік әкелді, өйткені ол мені отарлаудан кейінгі магреб [солтүстік африкалық] жазушыларының біріне айналудан сақтады, олар шетелдік тілдерде ұлттық әдебиет шығарады. Француз тіліне деген қатты жеккөрінісім менің Батыспен қарым-қатынас құралым ретінде ағылшын тіліне бет бұрғанымды түсіндіре алады" (Абузеид, соңғы тарау 153). Абузеид француздарды және олардың тілін жек көретіндігін бірнеше рет айтады, тіпті ол жас кезінде және мектепте француз тілін жек көретін. Романда ол француздық мектепті жек көретіндігін айтады: "Мен мадемуазель Дозаға өкініп отырмын, тіпті ол француз болса да" (Абузеид, 6). Абузейдтің француздарды жек көруіне жеке себептері де бар. Француздар оның әкесін марокколық ұлтшылдықты жақтағаны үшін тұтқындап, азаптап, оған осы тілді таңулап берді. Бұл оның француздарды кішкентай кезінен жек көруіне себеп болды. Ол ағылшын тілі сияқты басқа шет тілдеріне ешқандай жек көрушілік танытпайды, өйткені олар оған жеке зиян келтірген жоқ.

Фил жылы

Оның "Сары жыл" атты алғашқы кітабы 1980 жылы жарық көрді, ал 1989 жылы ағылшын тілінде Техас университеті шығарды. Оның кітабы тек 2005 жылы француз тіліне аударылды. "Сил жылы" деп аталуы ислам тарихындағы бір шайқастан туындаған. Бұл шайқастың тарихы ертедегі діни негіздегі шайқаста құстар тобы келіп, жаудың пилдеріне тас тастап, оларды артқа бұрып жіберген. Ол бұл тарихи шайқасты марокколықтардың тәуелсіздік үшін күресуімен салыстырып отыр, өйткені олар француз билеушілерінің ғаламат әлемдік күшінің алдында жай ғана құстар.

Әйелдер білімін атау

"Соңғы тарауда" Айшаның 42 оқушыдан тұратын сыныпта тек екі қыз бар. Сол екеуінің ішінде тек Айша ғана бітірді. Мароккодағы әйелдерге деген жеккөрушілік осы кітапта көрініс табады. Мароккода әйелдер өте білімсіз, бір сыныпта екі әйел болу әдеттегі нәрсе. Абузеид мектепте жақсы оқыды, себебі оның ақыл-ойынан басқасы жоқ еді. Ерлер әйелдер ақыл-парасаты жоқ болып туылған деп есептеді (бірақ бұл ғылыми дәлелдерге қайшы келеді), бірақ бұл олардың білімін патриархалды үкімет басып тастағандықтан деп болжайды. 2009 жылы жүргізілген зерттеуде Мароккода сауаттылық деңгейі әйелдер арасында 39,6%, ерлер арасында 65,7%, ал ауылдық аймақтардан келген әйелдер арасында 10% -ды құрады (DoS, 2-бет). Басқаша айтқанда, әйелдер білімді емес, олардың көпшілігі тіпті оқи да алмайды, ал еркектердің көпшілігі сауатты.

Жұмыстағы жекелік тақырыбы

Оның шығармалары адамдардың жеке басын, сондай-ақ, жеке тұлғаны иеленудің немесе жоқ болудың табиғатын сипаттайды. "Сил жылының" басында басты кейіпкер күйзеліске ұшыраған ажырасудан кейін көшеде жүр. Ол өмір сүру құлшынысын елеңдей ұстап тұрып: "Мен ештеңе сезінбеймін. Мен өзімнің кім екенімді жоғалттым ба?" (Абузеид, Фил жылы, 2). Ажырасуы оның жеке басын және өзін-өзі тануын толығымен жойып жіберді. "Соңғы тарауда" жоғалған мұғалім Мадмоазель Доз туралы тағы бір рет жеке тұлға туралы айтылады. Айшаның мұғаліміне күйеу жігіті қарсылық білдірді, ол бұрынғы өзіндік қалқасына айналды. Әбузейд оны Дуз емес, сабаққа келетін дене ретінде сипаттайды (Абузейд 6). Оның денесінде қалған барлық жандар жоғалып кеткендей болды, ал мұғалім өмірде жоқтай болды. Айша бұл кенеттен өзгерудің қалай болғанын қарастырып, мынадай сұрақтар қояды: "Сіз жеке куәлік сияқты жеке басын жоғалта аласыз ба? Машинаның көрінбейтін бөлігі кенеттен және қалпына келмейтіндей бұзылады ма? " (Абузеид, с. 6) деген сұраққа жауап беріңіз.