Кіріспе

Көптеген жастар қатысатын, төрт жылда бір рет өтетін ірі шара.

Дүниежүзілік скауттық джамборе – Скаут қозғалысының Дүниежүзілік ұйымы ұйымдастыратын скауттық джамборе. Оған әдетте әлемнің түкпір-түкпірінен келген 14-17 жас аралығындағы ондаған мың скаут қатысады. Джамбореде көптеген скауттар төсбелгілерін алмасады. Алғашқы Дүниежүзілік скауттық джамборе Лондондағы Скауттар қауымдастығымен ұйымдастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары мен Иран революциясынан басқа, ол шамамен төрт жылда бір рет өткізіліп келеді, ал соңғы жылдары Дүниежүзілік скаут қозғалысы ұйымы (WOSM) әлемнің әртүрлі елдерінде ұйымдастырып келеді. 2023 жылы Оңтүстік Кореяда 25-ші Дүниежүзілік скауттық джамборе өтті. Лексикографияда «Джамборе» сөзі 1860-1865 жылдарға дейін тамыр тартатын америкалық сөз болып саналады және қуанышты, шулы жиынды білдіреді. Бұл термин «жаббер» (шапшаң, түсініксіз сөйлеу) және «шиваре» (шулы той) сөздерінен, сондай-ақ «жем» (көпшілік) сөзінен алынған «m» әрпінен құралған деп есептеледі.

Тарих

Дүниежүзілік скауттық джамборе – Бұл Дүниежүзілік скаут қозғалысының ұйымы қолданатын термин, ал басқа ұйымдар өз мүшелері үшін «джамборе» деп аталатын шаралар өткізді. Скаутинг бағдарламасы 1907 жылы Роберт Баден-Пауэлл құрғаннан кейін халықаралық деңгейде сәттілікке жетті. Оның үнемі дамуымен, қозғалыстың негізін қалаушы әлемнің түкпір-түкпірінен скауттардың өкілдерінің жиналуының қажеттігін сезді. Басты мақсат – бүкіл әлемдік бауырластықты нығайту және жас скауттарға басқа халықтар мен елдер туралы тікелей қарым-қатынас арқылы білуге көмектесу. Мұндай мерзімді халықаралық жиналыстарды ұйымдастыру туралы идеяны Баден-Пауэллге Грекия скауттарының бас штаб бастығы Константинос («Кокос») Мелас 1918 жылы Англияда өткен халықаралық скауттар кездесуінде жеткізді. Капитан Мелас жиналыстарды ежелгі Грецияда өткен Олимпиада ойындары сияқты төрт жылда бір рет өткізуді ұсынды. Баден-Пауэлл бұл ұсынысты ынтамен қабылдап, жиналыстарды «Джамборе» деп атады. Алғашқы Дүниежүзілік скауттық джамборе 1920 жылы Лондонның Кенсингтон ауданындағы Олимпиада залында өтті. Символикалық тұрғыдан алғанда, джамборе орны Олимпиада ойындарының туған жері – Олимпияның атын алды. Іс-шараға 34 елден 8000 скаут қатысты. Содан бері джамборе төрт жылда бір рет өткізіліп келеді. Бұл ережеден екі ерекшелік бар: 1937 мен 1947 жылдар аралығында Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан джамборе өткізілген жоқ, ал 1979 жылы Иранда өткізілуі тиіс джамборе сол кездегі аймақтағы саяси жағдайға байланысты тоқтатылды. Джамборе әлемнің әртүрлі елдерінде өтті. Алғашқы жеті джамборе Еуропада ұйымдастырылды. Сегізінші Дүниежүзілік джамборе Солтүстік Америкада өтті, осымен джамборелерді континенттер арасында ауыстырып өткізу дәстүрі қалыптасты. Африка әлі джамборе қабылдаған жоқ. 1979 жылы жоспарланған шараның орнына Дүниежүзілік скаут комитеті «Дүниежүзілік джамборе жылы» деген баламалы мереке өткізуге шешім қабылдады. Батыс Австралияның Перт қаласында өткен 12-ші Австралия/4-ші Азия-Тынық мұхиты джамборесi сияқты бірнеше аймақтық лагерьлер ұйымдастырылды, сонымен қатар «Джамбореге қосылыңыз» атты көптеген шаралар өткізілді, олардың мақсаты – әлемнің түкпір-түкпірінен келген скауттарға мыңдаған басқа скауттармен бір уақытта қатысатын іс-шараға қатысуға мүмкіндік беру. «Бізге қосылыңыз» бағдарламасы 2007 жылы скаутингтің 100 жылдығын тойлау аясында қайта жаңғыртылды. Барлық джамборелердің арасында ең көп қатысушы 2019 жылы тіркелді, онда АҚШ-тың Батыс Вирджиния штатында 45 000-нан астам мүше джамбореде болды. Бұл сан – шараның соңына дейін қалып қойған тұрақты контингенттің мүшелерінің саны. Оларға күнделікті қатысқан жүздеген мыңдаған қонақ скауттар қосылды. Алғашқы джамборе скаутингтің көрмесіне ұқсады, онда келушілер әлемнің басқа бөліктерінде қалай жұмыс істейтінін көре алды. Екінші джамборе лагерьтік форматта өтті, ал әрбір келесі джамборе осы форматта дамыды, онда бағдарлама көбінесе белсенділікке бағытталған, ал әртүрлі елдерден келген скауттар бір-бірімен қарым-қатынас жасауға және көрмеден гөрі бейресми жағдайда бір-бірі туралы білуге көп уақыт бөледі. 16-шы Дүниежүзілік скауттық джамборе алғаш рет Австралияның Сидней қаласында Оңтүстік жарты шарда өтті. 2007 жылы Ұлыбританияның Эссекс графтығындағы Хайлендс паркінде өткен 21-ші Дүниежүзілік скауттық джамборе скаутингтің жүз жылдығын тойлады. Осыған байланысты шараны қабылдау құрметі скаутингтің туған жері – Ұлыбританияға берілді. Тамыз айында 40 мыңнан астам жас адам Челмсфордтағы Хайлендс паркіне (Эссекс) орналасты. Жүздеген мыңдаған күндізгі келушілер Англияның оңтүстік-шығысындағы джамборе аясында өткен шараларға қатысты. 22-ші Дүниежүзілік скауттық джамборе 2011 жылдың 27 шілдесінен 8 тамызына дейін Швецияның Ринкаби қаласында, 23-ші Дүниежүзілік скауттық джамборе 2015 жылдың 28 шілдесінен 8 тамызына дейін Жапонияның Ямагучи қаласындағы Кирара Хамада өтті, ал 24-ші Дүниежүзілік скауттық джамборе 2019 жылдың 22 шілдесінен 2 тамызына дейін АҚШ-тың Батыс Вирджиния штатындағы Саммит Бектел отбасылық ұлттық скаут қорығында ұйымдастырылды. 25-ші Дүниежүзілік скауттық джамборе 2023 жылдың 2-12 тамызы аралығында Оңтүстік Кореяның Саемганьум қаласында өтті. Шара басталғаннан бастап қатты ыстыққа тап болды, сондықтан британдықтар мен американдықтарды қоса алғанда бірнеше контингенттер лагерден шығып кетті. 7 тамызда Корея үкіметі Саэмангеймдегі джамборені ертерек аяқтауға және қатысушыларды Сеулге эвакуациялауға шешім қабылдады, себебі ыстық толқынына тропикалық дауыл орны ауыстыруы тиіс болды. Джамборе бағдарламасы Сеул қаласында жалғасты, қатысушылар қаладағы әртүрлі орындарда, соның ішінде әскери базалар мен университеттерде орналасты. Жабылу салтанаты 2002 жылғы FIFA Әлем чемпионатының өтетін орны болған Сеул Әлемдік кубок стадионында өтті. Келесі 26-шы Дүниежүзілік скауттық джамборе 2027 жылы Польшаның Гданьск қаласының жанындағы Собиешово аралында өтеді.

Ауадағы джамборе

Jamboree on the Air, көбінесе JOTA деп аталады, жыл сайын қазан айының үшінші толық апта соңында өткізілетін халықаралық скауттық және гидтік іс-шара. Іс-шара алғаш рет 1957 жылы скауттықтың 50 жылдығына орай ұйымдастырылды және G3BHK шақыру таңбасын қолданған радио әуесқой операторы Лесли Р. Митчеллмен құрастырылды. Қазір бұл WOSM ұйымдастыратын ең ірі жылдық іс-шара саналады. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген радио әуесқойлары 500 000-нан астам скауттар мен гидтерге радио туралы білім беруге және оларға радио байланысы арқылы, ал 2004 жылдан бастап VOIP негізіндегі Echolink жүйесі арқылы әріптес скауттармен және гидтермен байланысуға көмектеседі. Скауттар мен гидтер қағаз немесе электрондық растауларды, "QSL карталарын" немесе электрондық түрде жіберілген жағдайда "eQSL" жіберуге ынталандырылады. Бұл скауттар мен гидтерге әлемнің түкпір-түкпірінен келген әріптестері туралы білуге мүмкіндік береді. Бұл Бүкіләлемдік скауттық джамбореге қосымша шара. Іс-шара түрлі скауттық және гидтік ұйымдар тарапынан халықаралық қатысу ретінде мойындалады және скауттық және гидтік бағдарламалардың бөлігі болып табылатын бірнеше марапаттарды қолдайды.

Интернеттегі джамборе

Интернеттегі Jamboree, оның аббревиатурасы JOTI, жыл сайын өткізілетін халықаралық скауттық іс-шара. Қатысушылар бүкіл әлемдегі белгіленген чаттар арқылы Интернет желісінде өз әріптес скауттарымен байланыса алады. Көбінесе қолданылатын байланыс тәсілдері ScoutLink (IRC), электрондық пошта және VOIP болып табылады. Бұл скауттарға әлемнің түкпір-түкпірінен келген басқа скауттар туралы білуге мүмкіндік береді. JOTI, JOTA (Jamboree on the Air) іс-шарасымен бірге жүзеге асырылады және ол Дүниежүзілік скауттық қозғалысының ресми іс-шарасы болып табылады. JOTI 1995 жылы Queanbeyan Rovers ұйымының бастамасымен құрылды, сол кезде Norvan Vogt атты скаут студенттік алмасу бағдарламасымен Нидерландыда болып, Австралиядағы команда Брет Шеффилдтің жетекшілігімен үйлестірілді. Олар Нидерландының Путтен және Австралияның Квинбейан қалаларын арнайы IRC серверлері арқылы байланыстырды. 1996 жылдың қараша айында Дүниежүзілік скауттық комитеті скауттық қозғалыстың Интернетте кең таралғанын және Интернетте бейресми түрде, бірақ қарқынды өсіп келе жатқан Jamboree бар екенін атап өтіп, JOTI-дің ресми халықаралық скауттық іс-шараға айналуы және JOTA (Jamboree on the Air) іс-шарасымен бір уақытта өткізілуі керектігін шешті. 2011 жылы алғашқы «JOTI Radio» станциясы құрылды, ол Ұлыбританияда орналасқан интернет-радио станциясы болып, JOTI күндері көңіл көтеру мақсатында әлемнің түкпір-түкпірінен келген скауттармен тікелей эфирде сұхбаттар жүргізді. JOTI Radio командасы «Avon Scout Radio» командасынан тұрады, ол Avon Scouts үшін Активті қолдау тобы болып табылады және бүкіл әлемдегі скауттық қозғалыс үшін радио хабарларын тарату қызметін ұсынады. JOTI Radio қазіргі таңда жыл сайынғы JOTA/JOTI күндерінің бөлігіне айналды.

Жолдағы джамборе

Дүниежүзілік жамборея жылындағы бірлескен шаралар идеясын дамыта отырып, Jamboree on the Trail (немесе JOTT) – бүкіл әлемдегі скауттардың бір уақытта жергілікті жаяу серуендерге қатысатын, үйлестірілген шара. Ол жыл сайын мамыр айының екінші сенбісінде өтіп тұрады. Мұндай шаралар скауттарға басқа скауттармен бірдей уақытта әрекет етуге және скауттық бауырластық рухын нығайтуға мүмкіндік береді. Шараға қатысушыларға осы әлемдік шараға қатысқандығы үшін JOTT белгісі табыс етіледі.

Кішігірім оқиғалар

Жыл сайын әлемде онға дейін кішігірім Jamboree (немесе Jamborette) іс-шаралары өтеді. Бұл өңірлік джамборелерді де қамтиды, олар әлемнің әр аймағында үш жылда бір рет өткізіледі. Осы өңірлерден тыс жерлерден скауттар шақырылады, бірақ қатысушылардың саны көбінесе аз болады (мысалы, 2005 жылғы EuroJam іс-шарасында 10 000 скаут қатысты, олардың көп бөлігі Еуропадан келген). Ұлттық қауымдастықтар және ұлттық деңгейдегі ұйымдар да WINGS іс-шарасы және округтік деңгейдегі орган ұйымдастыратын KIJ сияқты бірқатар іс-шараларды ұйымдастырады.